زنانی در خانه پیر میشوند…
سیدرضا سیدآقاخان گزارشگر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ -خانه کلنگی بود. پیرزن مثل مرغ پر کنده نشسته بود روی پلهها و مویهکنان چیزهایی به ما میگفت. زبانش را نمیفهمیدم. کسی گفت دارد، میگوید: شوهرش مرده و خانه را پسرش گذاشته برای اجاره و گفته که او در زیرزمین بماند… زیرزمین خانه سهمالارث او بود. پایان یک عمر مادر خانهدار بودن…
-طبق آماری که سه صندوق تأمین اجتماعی و کشوری و روستاییان در سال ۱۴۰۲ منتشر کردند، تنها ۱۴درصد زنان ایرانی بالای ۵۵سال، حقوق بازنشستگی دارند و این یعنی فقط خانهدار نبودند بلکه روزهایی که توان کار کردن در بیرون از خانه را داشتند، شغلی در بازار کار دست و پا کرده بودند که در دوران سالمندی آب باریکه ای از آن خودشان داشته باشند و بتوانند بگویند: “… با پول خودم زندگی میکنم!”
زنان خانهدار این آب باریکه را ندارند چون در قانون ایران، مراقبت از اعضای خانواده و رسیدگی به خوراک و پوشاک شوهر و فرزندان و قابل زندگی کردن مسکن “کار” محسوب نمیشود و سیستم حمایت از سالمندان نیز وابسته به بازار کار تعریف شده و تنها سالمندانی که تحتپوشش بیمه باشند میتوانند حقوق بازنشستگی دریافت کنند و بعد از فوتشان حقوقشان به بازماندگانشان داده میشود.
هرچند که سازمان تأمین اجتماعی سال ۱۳۸۷طرح بیمه زنان و دختران خانهدار را در ردیف بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد، ایجاد کرد ولی طبیعتاً پرداخت شخصی حقبیمه از جانب زنی که درآمد مستقل ندارد با اشکالات متعدد مواجه میشود و رقم زنانی که از این طرح استقبال کردهاند حدود نیم میلیون نفر بیشتر نیست.
علاوه براین، زنان خانهداری که شغل شوهر یا پدرشان طوری نبود که حقوق بازنشستگی داشته باشد، بعداز فوت او، هیچ منبع درآمدی ندارند. چشم که بچرخانیم پیدا کردن پیرزنهایی که خرج روزمرهشان را از فرزندانشان باید بگیرند یا کمیته امداد و خیریهها و …سخت نیست.
-در نگاه شرعی که قانون ما براساس آن نوشته شده، مرد رییس خانواده است و سرپرست زن و هزینه زندگی زن را باید بدهد و با این نگاه دلیلی برای اشتغال زن خارج از خانه وجود ندارد.
طبق ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی، زن در ازای “ادای وظایف زوجیت” مستحق نفقه میشود(یعنی اگر اطاعت و تمکین نکند مرد لازم نیست خرجش را بدهد!) و طبق تعریف ماده ۱۱۰۷، نفقه یعنی هزینه برطرف کردن نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زندگی زن.
در این نگاه، از مردان(چه در نقش پسر باشند و چه پدر و شوهر) انتظار میرود که وقتی مادر و دختر و همسرشان توان مالی و شغل ندارند و نمیتوانند وسایل معیشت خودشان را فراهم کنند، به آنها نفقه بدهند(هرچند که نظارتی بر دادن این نفقه وجود ندارد و مردان به سادگی میتوانند در نبود ابزار قانونی جدی، از پرداخت نفقه وابستگانشان شانه خالی کنند).
همین نگاهی که مرد را نانآور خانه میبیند، کار بیرون از خانه را برای زن به زیادهخواهی تفننی تعبیر میکند و نه تنها رغبتی به فراهم کردن بسترهای لازم برای تسهیل ورود زنان به بازار کار ندارد بلکه ابزارهای فرهنگی مختلف، از کتابهای درسی گرفته تا منابر وعظ و فیلمها و تابلوهای شهری… را برای تبلیغ خانهداری و نکوهش اشتغال بیرون از خانه، به کار میگیرد.
طبق گزارش آمارگیری نیروی کار فصلی، در زمستان ۱۴۰۳، تنها ۱۱درصد زنان ایران، شاغل بودند و طبق گزارش مجمع جهانی اقتصاد از شکاف جنسیتی در ۱۴۶کشور دنیا، در سال ۲۰۲۴، ایران از حیث مشارکت اقتصادی زنان در جایگاه ۱۴۴ قرار داشت.
-زنان ایرانی برای ورود به بازار کار باید قفلهای متعددی را بشکنند. از موانع فرهنگی گرفته تا دشواری مدیریت همزمان کار درون خانه و بیرون تا توجیه اقتصادی نداشتن برون سپاری مراقبت از فرزندان و تأمین غذای خانواده و …
ولی همه این دلایلی که مانع از ورود زنان در سن فعالیت به بازار کار میشود، در دوران سالمندی آنان، بیمعنا میشوند. زنانی که در خانه پیر شدهاند، چشمشان یا باید به حقوق بازنشستگی شوهر باشد، یا دستان فرزندان، یا کمیته امداد و خیریهها…
-در ایران سیستم حمایت از سالمندان، مستقل از بازار کار تعریف نشده است و خانهداری، شغل نیست…
