گفت‌وگوی دیدار با یک جامعه‌شناس به بهانه فعال شدن مکانیسم ماشه
گفتوگو محسن عباسی‌فرد با موضوع پر اهمیت فعال شدن مکانیسم ماشه و اثرات اجتماعی آن ما را برآن داشت تا در گفتوگو با مصطفی آب‌روشن استاد دانشگاه و جامعه‌شناس لایه‌های آشکار و پنهان این موضوع را بررسی کنیم.
آنچه که تا به امروز درباره اسنپ بک یا مکانیسم ماشه گفته می‌شود، اثرات این ماجرا در حوزه سیاست داخلی و بین‌المللی است، اما ابعاد اجتماعی و تأثیرات این تصمیم بر جامعه دیده نشده یا کمتر به آن توجه شده از این رو دیدارنیوز در سلسله گزارش‌های پیش‌رو این ماجرا را با کارشناسان و جامعه شناسان مطرح خواهد کرد.
مصطفی آب‌روشن، جامعه‌شناس معتقد است که اسنپ‌بک به معنای بازگشت فوری و خودکار تمامی تحریم‌های پیشین شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران است، بنظر می‌رسد اثرات عمیق و گسترده‌ای بر ساختار اجتماعی ایران خواهد گذاشت در واقع این پیامد‌ها عمدتاً از طریق تشدید بحران‌های اقتصادی و عدم اطمینان در جامعه نمود می‌یابند.
او در گفتوگو با دیدار به این موضوع اشاره دارد که اثرات مستقیم تحریم‌ها بر اقتصاد کلان مانند کاهش صادرات نفت، محدودیت‌های بانکی و کمبود ارز دومینووار بر زندگی مردم اثر می‌گذارد. بدیهی است که تشدید تورم و کاهش ارزش پول ملی، طبقات کم‌درآمد و متوسط را بیش‌ازپیش تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.
این استاد دانشگاه معتقد است که این بدین معناست که بسیاری از طبقات متوسط جامعه به خط فقر نزدیک شده یا سقوط می‌کنند. بر این مبنا طبقه متوسط که معمولاً نیروی محرکه تغییرات اجتماعی، مدنی و فرهنگی است، با تمرکز بر بقای اقتصادی، نا خواسته از نقش اجتماعی خود باز می‌ماند و رکود اقتصادی و گرانی، شکاف بین اقلیت برخوردار که ممکن است از رانت‌های ناشی از تحریم منتفع شوند و اکثریت محروم جامعه را عمیق‌تر می‌کند.
آب‌روشن تأکید می کند که اسنپ‌بک، با ماهیت ناگهانی و خودکار خود، متاسفانه فضای روانی جامعه را به شدت متأثر ساخته به طوری که به ناامنی مزمن در اقشار آسیب‌پذیر دامن می‌زند در واقع نبود چشم‌انداز روشن اقتصادی و سیاسی، به‌ویژه در میان جوانان، حس ناامیدی و استیصال را تقویت می‌کند.
این جامعه‌شناس با اشاره به اینکه در شرایط اقتصادی سخت، به مرور اعتماد مردم به نهاد‌های دولتی، برنامه‌ریزی‌های بلندمدت و حتی روابط اجتماعی خدشه‌دار می‌شود، می‌گوید: این پدیده، سرمایه اجتماعی یا همان شبکه‌های اعتماد و همکاری را کاهش داده و می‌تواند به انزوای اجتماعی و فردگرایی افراطی منجر شود.
او ادامه می‌دهد: افزایش ریسک‌های اقتصادی، سیاسی و عدم وجود محیطی باثبات برای فعالیت حرفه‌ای، مهاجرت گسترده نخبگان، متخصصان و کارآفرینان را تسریع می‌بخشد به طوری که ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به توسعه پایدار اجتماعی و علمی کشور وارد خواهد شد.
ناگفته نماند که فشار‌های اقتصادی ناشی از تحریم‌ها، ساختار بنیادین جامعه یعنی خانواده را نیز متأثر می‌سازد فقر و بیکاری زمینه‌ساز افزایش انواع آسیب‌هایی، چون طلاق، بزهکاری، اعتیاد و خشونت‌های خانگی است.
به اعتقاد آب روشن، ناامنی اقتصادی مانعی جدی در برابر تشکیل خانواده و فرزندآوری محسوب می‌شود و در نتیجه بر
پویایی جمعیتی جامعه تأثیر منفی می‌گذارد و از سوی دیگر محدودیت‌های مرتبط با واردات دارو و تجهیزات پزشکی که از پیامد‌های تحریم‌های شورای امنیت است، قشر آسیب‌پذیر و بیماران خاص را در معرض خطر جدی قرار می‌دهد به طوری که عدالت درمانی را نقض خواهد کرد.
او می‌افزاید: از دیدگاه جامعه‌شناسی، فعال شدن اسنپ بک تنها یک رویداد در سیاست خارجی نیست، بلکه به مثابه شوک خارجی عمل می‌کند که ساختار‌های اقتصادی، روان‌شناختی و اجتماعی جامعه ایران را عمیقاً تحت تأثیر قرار می‌دهد. اصلی‌ترین پیامد‌های آن شامل تشدید نابرابری و فقر، تضعیف طبقه متوسط، افزایش ناامیدی و بی‌اعتمادی، فرسایش سرمایه اجتماعی و تسریع مهاجرت نخبگان است. این عوامل مجموعاً به شکنندگی اجتماعی و افزایش تنش‌ها و نارضایتی‌های عمومی در جامعه ایران می‌انجامد.
این جامعه‌شناس در پاسخ به این پرسش که چه باید کرد، می‌گوید: مدیریت و مدیریت این بحران نه تنها نیازمند تدابیر اقتصادی، بلکه مستلزم اتخاذ راهکار‌هایی برای ترمیم اعتماد عمومی و بازسازی سرمایه اجتماعی است.
