جبال زاگرس این رشته کوه‌های اسطوره‌ای پوشیده از گونه‌های مختلف گیاهی و اما بلوط نگهبان جان زمین و حافظ تعادل جبال زاگرس و «سوگند با بلوط» در کرمانشاه، آیینی از عشق به زمین و طبیعت است.
آرین عباسی‌فرد گزارشگر پایگاه تحلیلی- خبری «درسانیوز»؛ سلسله جبال زاگرس این رشته کوه‌های اسطوره‌ای پوشیده از گونه‌های مختلف گیاهی ازجمله بلوط، در کشور ما مسیر خود را از آذربایجان‌غربی آغاز میکند.
و بعد از عبور از استان‌های کردستان، همدان، کرمانشاه، ایلام، چهارمحال بختیاری، خوزستان، لرستان و کهکیلویه و بویر احمد به استان فارس می‌رسد.
و البته درختان بلوط و جنگل‌های زاگرس یکی از ظرفیت‌ها و منابع اصلی منابع طبیعی ایران است .
که نیازمند حفاظت و توجه جدیدارد که ۵۲۷ هزار هکتار از اراضی استان کرمانشاه را پوشش‌های جنگلی با غالب گونه بلوط تشکیل می‌دهد.
جنگل‌های زاگرس و ترویج فرهنگ پاسداری از منابع طبیعی کشور
چهارمین همایش مردمی «سوگند با بلوط» گامی ارزشمند در مسیر حفاظت از جنگل‌های زاگرس و ترویج فرهنگ پاسداری از منابع طبیعی کشور است،
این همایش که در روستای «توه‌خشکه» بخش سرفیروزآباد شهرستان کرمانشاه برگزار شد،
فرصتی فراهم آورد تا مردم منطقه، فعالان محیط‌زیست و مسوولان استانی در کنار یکدیگر،
تعهد خود را برای جلوگیری از تخریب و قطع بی‌رویه درختان بلوط تجدید کنند.
حضور گسترده مردم و بزرگان روستا نشان داد که حفاظت از طبیعت، تنها وظیفه نهادهای دولتی نیست،
بلکه مسوولیتی جمعی است که ریشه در عشق به زادگاه و هویت فرهنگی دارد.
جنگل‌های زاگرس در کرمانشاه، با وسعتی بیش از ۵۳۰ هزار هکتار، همواره پناهگاه حیات‌وحش و ریه تنفسی استان بوده‌اند،
اما در سال‌های اخیر آتش سوزی‌ها و سودجویی‌های قاچاقچیان چوب و زغال،
این گنجینه طبیعی را به لب پرتگاه تهدید کشانده است.
نگرانی‌های جدی را برای آینده جنگل‌های زاگرس
مأموران منابع طبیعی استان با گشت‌های مستمر و عملیات میدانی، در برابر این تخریب گسترده ایستاده‌اند،
اما استمرار این جرایم و آسیب‌های ناشی از آن، نگرانی‌های جدی را برای آینده جنگل‌های زاگرس به همراه داشته است.
درختان بلوط، به‌عنوان گونه‌های شاخص جنگل‌های زاگرس، نه‌تنها در حفظ تعادل اکوسیستم نقش حیاتی دارند،
بلکه بخش مهمی از زندگی و معیشت مردم محلی را نیز تشکیل می‌دهند.
فعالیت کوره‌های غیرمجاز زغال، نه تنها اکوسیستم ارزشمند منطقه، بلکه زندگی مردم محلی و امنیت منابع طبیعی کشور را در معرض مخاطره قرار داده است.
جبال زاگرس این رشته کوه‌های اسطوره‌ای پوشیده از گونه‌های مختلف گیاهی
کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون مدیریت مؤثر و مشارکت مردم، زاگرس به جایگاهی آسیب‌پذیر و شکننده بدل خواهد شد.
تخریب این درختان، خسارتی جبران‌ناپذیر به خاک، آب و هوای منطقه وارد میکند.
و سبب فرسایش خاک و کاهش توان تولید و زیست‌پذیری این مناطق می‌شود به همین دلیل،
افزایش آگاهی عمومی و تشویق مردم به مشارکت در طرح‌های احیا و حفاظت، ضرورتی انکارناپذیر است.
همایش«سوگند با بلوط» با نماد تعهدی مردمی، یادآور این حقیقت است.
که نجات جنگل‌های زاگرس تنها با دست در دست هم دادن مردم و مسوولان ممکن است،
هر درخت بلوط، عهدی برای پایداری زندگی و آینده نسل‌های بعدی است.
و تداوم چنین برنامه‌هایی می‌تواند سرچشمه حرکتی فرهنگی و اجتماعی بزرگ‌تر باشد.
که منجر به بازگشت سبزی و زندگی دوباره به دل کوهستان‌های زاگرس شود زیرا امروز،
حفاظت از بلوط نه تنها دفاع از طبیعت، بلکه پاسداشت بخشی از تاریخ و هویت ایران زمین است.
حفظ منابع طبیعی بدون مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست
محمدحسین رستمی، مدیرکل منابع طبیعی استان کرمانشاه از تشکیل ۲۱۰ فقره پرونده تخریب و تصرف درحوزه اراضی ملی و جنگلی در سال‌جاری خبر داد و می‌گوید:
با وجود تشکیل این تعداد پرونده، جرایم در نظر گرفته شده براساس قانون آنچنان بازدارنده نیست و دست‌اندازی به اموال عمومی همچنان ادامه دارد.
تعداد ۳۷ پرونده مربوط به قطع درختان جنگلی
محمدحسین رستمی اظهار میکند:
در سال‌جاری درسطح استان ۲۱۰ پرونده تخریب و تصرف درحوزه منابع طبیعی شامل تصرف، شخم، قطع درختان
و تغییر کاربری تشکیل شده که از این تعداد ۳۷ پرونده مربوط به قطع درختان جنگلی است.
او با بیان اینکه هرچند جرایم درنظر گرفته شده براساس قانون برای متخلفان تعیین می‌شود ولی بازدارنده نیست، می‌افزاید: متخلفان باید بدانند در کنار اینکه دست‌اندازی به اموال عمومی علاوه بر اینکه یک حرام قانونی است.
یک حرام شرعی نیز محسوب می شود زیرا این افراد منفعت و سودی را که از یک زمین غصبی، عمومی و ملی می‌برند از نظر شرعی مشکل دارد.
«سوگند با بلوط» در کرمانشاه، آیینی از عشق به زمین و طبیعت
رستمی ادامه می‌دهد: در بحث بازدارندگی جرایم، تلاش ما بر اساس امر پیشگیری است.
زیرا ما معتقدیم حفظ منابع طبیعی بدون مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست.
از اینرو بر بحث فرهنگ‌سازی و مشارکت دادن مردم در بحث حفظ و نگهداری از عرصه‌های منابع طبیعی در کنار امر برخورد با متخلفان تأکید داریم.
مدیرکل منابع طبیعی استان کرمانشاه با استقبال از برگزاری همایش‌هایی مانند سوگند با بلوط می‌افزاید:
این برنامه با پیوند دادن حفاظت از بلوط به یک «آیین» و «سوگند»،
آن را از یک موضوع صرفاً محیط‌زیستی به یک مسوولیت اخلاقی و فرهنگی تبدیل کرده و ارتباط عاطفی عمیق‌تری بین مردم محلی و درختان برقرار می‌سازد،
به طوری که تخریب بلوط دیگر به معنای آسیب زدن به یک منبع طبیعی، بلکه به معنای شکستن یک عهد جمعی تلقی می‌شود.
مردم سرفیروزآباد در دفاع از بلوط‌های زاگرس همدل شدند
علی حسن‌زاده، رییس اداره آموزش، ترویج و مشارکت‌های مردمی منابع طبیعی استان کرمانشاه ضمن قدردانی از همکاری مردم منطقه در صیانت از عرصه‌های طبیعی چنین می‌گوید:
حفاظت از جنگل‌های بلوط به عنوان میراث ارزشمند زاگرس، تنها با مشارکت مردم تحقق می‌یابد و همایش سوگند با بلوط،
نمادی از تعهد همگانی برای پاسداری از این سرمایه طبیعی است.
علی حسن‌زاده به اهمیت درختان بلوط در اکوسیستم منطقه زاگرس اشاره میکند و می‌گوید:
بلوط بخشی از هویت و حیات ماست و برگزاری چنین برنامه‌هایی، اقدامی مؤثر در جهت ترویج فرهنگ منابع طبیعی و افزایش مشارکت مردمی در حفاظت از محیط‌زیست است.
او یادآور می‌شود:
جبال زاگرس جنگل‌ها یک‌چهارم مساحت استان را در بر می‌گیرند و مشارکت مردمی به‌عنوان بازوان توانمند منابع طبیعی، برای حفظ و احیای این منابع، ضروری است.
که در همین راستا مردم منطقه سرفیروزآباد با مشارکت در همایش سوگند با بلوط برای دفاع از جنگل‌های زاگرس همدل شده‌اند.
جنگل‌های انبوه بلوط، بزرگترین جاذبه گردشگری منطقه است
فهیمه روشن، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه نیز معتقد است:
جنگل‌های بلوط یکی از ظرفیت‌های خاص استان کرمانشاه در حوزه طبیعت گردی هستند.
حفاظت و پاسداری از این داشته ارزشمند به عنوان سرمایه استان وظیفه همه مردم کرمانشاه است.
فهیمه روشن می‌افزاید: منطقه سرفیروزآباد و دهستان جلالوند یکی از مناطق بسیار بکر و زیبای استان کرمانشاه است.
تاکنون به خوبی معرفی نشده است که در این راستا معرفی این منطقه را در دستور کار قرار داده‌ایم.
و اخیراً مستندی ۶ قسمتی برای معرفی این بخش از استان کرمانشاه تهیه شده است که به زودی پخش خواهد شد.
او ادامه می‌دهد:
بزرگترین جاذبه گردشگری منطقه جنگل‌های انبوه بلوط است که امیدواریم با آموزش‌های لازم به حفظ و احیای آن توجه ویژه شود.
سوگند با بلوط در کرمانشاه؛ نمادی از مشارکت مردمی در صیانت از منابع طبیعی
محمود پیری، سرپرست همایش سوگند با بلوط استان کرمانشاه نیز می‌گوید:
برای افزایش دغدغه‌مندی پاسداری از درختان بلوط و گسترش و آموزش نگهداری از این میراث ارزشمند منطقه زاگرس از اهداف این رویداد است.
محمود پیری می‌افزاید:
در همین راستا تطبیق این رویداد با پویش هر شهید یک بلوط نیز در حاشیه برگزاری این همایش مطرح شد که با استقبال خوب مردم منطقه و مسوولان استانی مواجه شد.
«سوگند با بلوط» در کرمانشاه، آیینی از عشق به زمین و طبیعت
او ادامه می‌دهد:
شناسنامه‌هایی طراحی شده که به هر کدام از افراد دعوت شده به رویداد یک شناسنامه برای سرپرستی از یک درخت بلوط داده می‌شود که هرکدام به نام یکی از شهدای وطن نام‌گذاری شده‌اند،
همچنین در این رویداد یک سوگندنامه برای پاسداری از بلوط قرائت شد.
که توسط حضار امضا شد تا تعهدی اخلاقی برای حفاظت از درختان بلوط باشد.
پیری اظهار امیدواری میکند که این رویداد سرآغازی برای تأسیس خانه بلوط در بخش فیروزآباد و توسعه آموزش در این منطقه باشد.
لورانتوس جان بلوط‌ها را تهدید میکند
بلوط که سال‌هاست تنش آلوده آفت لورانتوس است درحفظ حیات وحش و تأمین آب در زیستگاه‌های زاگرس برای همسایگان خود نقش‌آفرینی کرده است.
علاوه بر گونه‌های مختلف زیست محیطی و حیاط وحش که به نوعی زندگیشان وابسته به بلوط است.
کشاورزانی که در قسمت‌های پایین دست جنگل‌های بلوط مشغول کشت محصولات زراعی‌اند.
منبع تأمین آب برای کشت و توسعه محصولاتشان از همین پوشش‌های جنگلی نشات می‌گیرد.
کاهش و از بین رفتن پوشش‌های جنگلی
بسیاری از کارشناسان معتقدند بخش مهمی از پدیده سیلاب امسال و خسارات ناشی آن در بعضی از استان‌های کشور به کاهش و از بین رفتن پوشش‌های جنگلی ارتباط دارد.
وقتی که آب ناشی از بارش‌ها بر دل زمین می‌نشیند ریشه‌های و لاشه برگ‌های بلوط آب را جذب میکند،
روان آب‌های سطحی هم به سمت حوضه‌های آبریز جریان می‌یابد و همین عامل مهمی در حفظ آب، هدایت آن و جلوگیری از سیلاب‌های سهمگین است.
با پدیدار شدن آفت‌هایی همچون لورانتوس این تحفه خشکسالی بر جنگل‌های بلوط، حدود ده سالی می‌شود.
که دیگر طراوت سال‌های گذشته بر جنگل‌های زاگرس حکمفرما نیست.
جبال زاگرس این رشته کوه‌های اسطوره‌ای پوشیده از گونه‌های مختلف گیاهی
کار شناس منابع طبیعی استان کرمانشاه می‌گوید:
هر چند از آغاز اجرای طرح مدیریت منابع جنگلی حدود ۸۰۰۰ هکتار بذر کاری دولتی انجام شده، اما همچنان ۵۰ هزار هکتار از اراضی جنگلی بلوط در معرض آسیب آفت لورانتوس‌اند.
اما چون دیدن بلوط بیمار در خاطر هیچ بیننده‌ای خوشایند نیست طبیعت دوستان بر تلاش خود برای حفظ این گونه جنگلی افزوده‌اند.
آقای احمدی یک طبیعت دوست است که رنج بلوط را تاب نیاورده و با کمک دوستانش در جنگل‌های گیلانغرب به کشت ۱۵۰گونه بذر بلوط اقدام کرده است،
بذر‌هایی که به عقیده او ممکن است تنها تعداد انگشت شماری از آن‌ها به درختی تنومند تبدیل شوند.
جبال زاگرس این رشته کوه‌های اسطوره‌ای پوشیده از گونه‌های مختلف گیاهی
صفری کار شناس منابع طبیعی استان کرمانشاه نیز می‌گوید:
هر بذری برای تبدیل به درختی تنومند بین ۳۰ تا ۵۰ سال زمان نیاز دارد.
به گفته این کارشناس در شرایط آزاد تنها یک درصد از بذر‌ها شانس تبدیل به درخت را دارند.
و ۹۹ درصد به علت تعلیف دام‌ها و نامناسب بودن شرایط خاک در مرحله نونهالی حذف می‌شوند.
صفری می‌گوید:
امسال در قالب برنامه جامع مدیریت بوم سازگان، ۲۱ پروژه برای تمام سطوح جنگلی استان شامل برنامه عملیاتی حفظ و احیا در مراحل نهایی تصویب قرار دارد که اجرای آن تحول بزرگی در زنده نگهداشتن جنگل‌های استان دارد.
مدیریت صحیح گام مهمی در راستای احیا جنگل‌ها
صیاد دانشیار گروه منابع طبیعی استان کرمانشاه معتقد است.
در صورتی می‌توان به احیا جنگل‌های بلوط امیدوار بود که بودجه‌های تحقیقاتی افزایش یابد.
او می‌گوید: مدیریت صحیح گام مهمی در راستای احیا جنگل‌های بلوط است.
دامداران با شیوه صحیح دامداری و یا تعریف روش‌های جایگزین برای تعلیف دام‌ها،
پیشگیری از وقوع حریق، جلوگیری از قاچاق چوب و کاهش پدیده شکار جانداران ساکن در این عرصه‌ها که به زادآوری بلوط کمک میکند.
می‌تواند از شیوه‌های مؤثر دیگر در حفظ این گونه جنگلی قلمداد شود.
تا علاوه بر همسایگان بلوط، مسافران و گردشگران هم با رعایت اصول حفاظت از پوشش‌های جنگلی و زیستگاه‌های طبیعی بتوانند از مواهب بلوط بهره‌مند گردند.
حاصل این تلاش‌ها می‌تواند کمک کند تا بلوط این مظهر زیبایی زاگرس زنده و حکمرانی‌اش بر رشته کوه‌های زاگرس پایدار بماند.
امنیت آب، خاک و معیشت جوامع محلی
صیانت از درختان بلوط در گستره باشکوه زاگرس، تنها یک وظیفه زیست‌محیطی نیست،
بلکه پاسداشت ریشه‌های فرهنگی، تاریخی و زیستی این سرزمین است.
بلوط، نگهبان جان زمین و حافظ تعادل طبیعت زاگرس است؛ درختی که قرن‌ها سایه‌بان انسان، جانور و خاک بوده است.
امروز، نجات بلوط یعنی نجات خاک‌های حاصلخیز، چشمه‌های زلال و هوای پاک کوهستان.
اگر دست در دست یکدیگر دهیم و از قطع بی‌رویه و تخریب جنگل‌ها جلوگیری کنیم،
نه‌تنها زیست‌بوم زاگرس را زنده نگاه می‌داریم، بلکه میراثی سبز و پایدار برای فرزندان فردا به یادگار می‌گذاریم.
جنگل‌های بلوط زاگرس، یک سرمایه‌گذاری مستقیم بر امنیت آب، خاک و معیشت جوامع محلی
حفاظت از جنگل‌های بلوط زاگرس، یک سرمایه‌گذاری مستقیم بر امنیت آب، خاک و معیشت جوامع محلی است.
پس بیایید با تکرار آیین‌هایی مانند «سوگند با بلوط»، عهد خود را با این میراث گران‌بها تازه کنیم و اطمینان یابیم که صدای خِرخِر برگ‌های بلوط، برای نسل‌های آینده نیز آوای امیدبخش طبیعت خواهد بود.
جنگل‌های بلوط زاگرس با وسعت ۵ تا ۶ میلیون هکتار، ۴۰ درصد از جنگل‌های ایران را تشکیل می‌دهند
و نقش حیاتی در تنظیم اقلیم، حفظ تنوع زیستی و کنترل فرسایش خاک دارند.
این جنگل‌ها در سال‌های اخیر با تهدیداتی مانند خشکسالی، آتش‌سوزی و بهره‌برداری بی‌رویه مواجه بوده‌اند.
کرمانشاه نیز حدود ۵۰۰ هزار هکتار از عرصه‌های طبیعی به جنگل‌های بلوط
برگزاری چنین برنامه‌های مردمی می‌تواند الگویی برای دیگر مناطق زاگرس‌نشین کشور باشد
و توجه عمومی را به ضرورت حفظ این سرمایه طبیعی جلب کند.
در استان کرمانشاه نیز حدود ۵۰۰ هزار هکتار از عرصه‌های طبیعی به جنگل‌های بلوط اختصاص دارد.
سرفیروزآباد یکی از بخش‌های پنج‌گانه شهرستان کرمانشاه با بیش از ۳۰ هزار نفر جمعیت است.
جبال زاگرس این رشته کوه‌های اسطوره‌ای پوشیده از گونه‌های مختلف گیاهی
