به گزارش پایگاه تحلیلی-خبری درسا نیوز، هنرهای تجسمی در ایران همواره به عنوان بستری برای واکنش سریع به وقایع اجتماعی شناخته شدهاند. با این وجود، این عرصه هنری در مقایسه با سینما و موسیقی، کمتر مورد توجه عموم قرار گرفته است. در همین راستا، سلسله گزارشهای «هنرهای تجسمی در هفتهای که گذشت» تلاش میکند تا نگاهی جامع به رخدادهای این حوزه در بازه زمانی اخیر داشته باشد.
آدینه؛ روز نانوشته آغازین نمایشگاهها
روز جمعه اگرچه برای اکثر مشاغل، روز تعطیل محسوب میشود، اما برای جامعه هنری کشور، زمان آغاز به کار بسیاری از نمایشگاههای تجسمی است. به عبارت دیگر، هنرمندان رشتههای مختلف از جمله نقاشی، مجسمهسازی، عکاسی، تصویرسازی، گرافیک و خوشنویسی، تازهترین دستاوردهای خود را در این روز به معرض دید علاقهمندان قرار میدهند.
از سوی دیگر، تعطیلی ادارات و مشاغل در این روز، فرصتی استثنایی برای اقشار گوناگون جامعه فراهم میآورد تا بدون دغدغههای روزمره، از این آثار دیدن کنند. بنابراین، «آدینه» را باید نقطهعطف آغازین هفته هنری دانست که در آن، گالریها و موزهها میزبان مخاطبان مشتاق هنر هستند.
بازخوانی حافظه میناب در موزه هنرهای معاصر
یکی از رویدادهای شاخص هفته گذشته، برنامه «نقشی بر میناب» بود که در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. این رویداد فرهنگی هنری با همکاری معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، به بازخوانی ابعاد انسانی و اجتماعی فاجعه تلخ میناب پرداخت. برای مثال، هدف اصلی این برنامه، ادای احترام به یاد کودکان شهید این حادثه و ایجاد فضایی برای گفتگو و همدلی از طریق هنر بود.
اجرای زنده «جهلهنگاری»؛ نمادهای فرهنگی در قالب هنر
در بخش نخست این برنامه، اجرای زندهای با عنوان «جهلهنگاری» با حضور چهل هنرمند شکل گرفت. در این بخش، چهل «جهله» که کوزههای سنتی و نمادین میناب هستند، با الهام از روایتهای کودکان این منطقه، به آثار هنری بدیعی تبدیل شدند. این کوزهها که با تکنیکی خاص و ترکیبی از کار دست و چرخ ساخته میشوند، بخش عمدهای از زیستبوم و حافظه فرهنگی مردم جنوب کشور را در خود جای دادهاند. بعلاوه، قرار است این آثار هنری در آینده به چهل موزه در نقاط مختلف جهان اهدا شوند.
مارپیچ خاک و موسیقی؛ روایتی تعاملی از فقدان
بخش دیگری از این رویداد به پرفورمنسی اختصاص داشت که در آن، مارپیچی از خاک ساحلی میناب به طول حدود شش متر در فضای موزه شکل گرفت. این مسیر خاکی، برای حرکت و مواجهه مخاطب با روایتهای انسانی طراحی شده بود.
اجرای این اثر با همراهی گروه موسیقی جنوب و نوای سازهای کوبهای آغاز شد. در نتیجه، مخاطبان با استفاده از کدهای QR، به روایتهای دانشآموزان میناب دسترسی پیدا میکردند و با حرکت در این مسیر، تجربهای تعاملی و شخصی را رقم میزدند.
همچنین، در پایان این مسیر، یادگاری کوچکی با نام محلی «اشتروک پیشی» (اسباببازی سنتی کودکان مینابی) به شرکتکنندگان اهدا شد تا بخشی از این روایت ماندگار شود.
در ادامه، کوارتت بادی «در میان آوار» با آهنگسازی میلاد آقایی به اجرا درآمد. این قطعه که در هفتههای ابتدایی جنگ برای ترکیبی از دو فلوت، کلارینت و فاگوت نوشته شده است، بازتابی از اندوه جمعی و تجربه فقدان را در قالب موسیقی ارائه داد. به طور کلی، برنامه «نقشی بر میناب» با پیوند میان تصویر، صدا و حرکت، تلاشی موفق برای بازخوانی حافظه جمعی و گرامیداشت کودکان قربانی میناب بود.
وداع با دو پیشکسوت هنرهای تجسمی
هفته گذشته، جامعه هنری کشور دو تن از چهرههای مطرح و تأثیرگذار خود را از دست داد.
مرتضی نعمتالهی؛ پیشگام مجسمهسازی انتزاعی در ایران
مرتضی نعمتالهی، هنرمند پیشکسوت مجسمهساز اصفهانی، جمعه ۲۲ خرداد دار فانی را وداع گفت. وی که از چهرههای اثرگذار در مجسمهسازی معاصر ایران محسوب میشد، مسیر هنری خود را از هنرستان هنرهای زیبای اصفهان آغاز کرد و سپس تحصیلات خود را در دانشکده هنرهای زیبای تهران و چند سال بعد در فرانسه ادامه داد. از جمله آثار شاخص او میتوان به تندیسهای شیخ بهایی، فردوسی و مجسمه آبستره «طیران» اشاره کرد. به باور بسیاری از صاحبنظران، نصب مجسمه «طیران» در سال ۱۳۷۲ در اصفهان، نقطه عطفی در گذار هنر شهری ایران از سبک فیگوراتیو به سوی بیان انتزاعی بود. پیکر این هنرمند فقید، دوشنبه ۲۵ خرداد در قطعه هنرمندان باغ رضوان اصفهان به خاک سپرده شد.
جواد عقیلی؛ آخرین بازمانده نقاشان قهوهخانهای
همچنین، جواد عقیلی، هنرمند پیشکسوت نقاشی قهوهخانهای، بامداد ۲۶ خرداد و همزمان با روز اول محرم، در سن ۹۷ سالگی در آمریکا درگذشت. عقیلی که متولد ۱۳۰۸ بود، بیش از چهار دهه از عمر خود را صرف حفظ و نگهداری این سبک ارزشمند کرد. وی با وجود تحصیل در رشته مهندسی راه و ساختمان، هیچگاه از علاقه خود به نقاشی دست نکشید و در محضر استادانی چون هانیبال الخاص، نقاشی را به طور آکادمیک فرا گرفت. پس از انقلاب و دوران بازنشستگی، عقیلی با جدیت تمام به خلق آثاری در سبک قهوهخانهای پرداخت و به عنوان یکی از آخرین بازماندگان نسل درخشان این مکتب، نقش مهمی در ماندگاری آن ایفا کرد.
نقش کودکان مینابی بر دیوارنگاره راهآهن
در هفتهای که گذشت و همزمان با حضور تیم ملی فوتبال کشورمان در جام جهانی ۲۰۲۶ با نام شهدای «میناب ۱۶۸»، دیوارنگاره میدان راهآهن نیز به این رویداد پیوست. این اثر هنری با به تصویر کشیدن کودکان شهید میناب در لباس تیم ملی، پیام مظلومیت و آرزوهای از دسترفته آنان را به زبانی جهانی بیان میکند. جالب اینکه، ارجاع بصری این دیوارنگاره به چیدمان تیمهای حاضر در جام جهانی، این پیام تلخ را تقویت میکند که این کودکان باید در زمین بازی حضور میداشتند، نه در فهرست قربانیان جنگ. به عبارت دیگر، شعار انتخابشده برای این اثر، تضاد میان دنیای پاک کودکی و واقعیت خشونت را به شکلی هنرمندانه به چالش میکشد.
گزارش فعالیت گالریها در زمان جنگ رمضان
بر اساس گزارش آماری منتشر شده از سوی معاونت هنری، در بازه زمانی آغاز آتشبس جنگ تحمیلی رمضان تا ۳۱ خرداد، فعالیتهای هنری در حوزه تجسمی با رونق نسبی همراه بوده است. بر اساس این گزارش، ۸۵ نگارخانه در تهران فعال بودهاند. همچنین، نگارخانههای شاخص در شهرهای اصفهان، مشهد، تبریز، بندر انزلی و کرمان نیز با برگزاری نمایشگاههای متعدد، به پویایی جریان هنر کمک کردهاند.
افتتاح نمایشگاههای هنری در آدینه ۲۹ خرداد
عصر جمعه ۲۹ خرداد، شاهد افتتاح چندین نمایشگاه هنری در تهران خواهیم بود. از جمله این رویدادها میتوان به نمایشگاه ویدئو آرتهای صادق تیرافکن با عنوان «عاشورا» در بنیاد این هنرمند، نمایشگاه آثار احمد وکیلی در گالری هور و نمایشگاه گروهی نقاشی «امتداد» در گالری ماد اشاره کرد. علاوه بر این، نمایشگاه آثار سعید چاواری با عنوان «دیوار» در گالری عصرجدید، نمایشگاه گروهی «از تَن» در گالری زم و نمایشگاه گروهی «به جایی که نبودهام برگردم» در گالری ژورا نیز از دیگر برنامههای هنری این روز هستند.
