انحلال کمیته ملی طبیعتگردی؛ هشدار فعالان محیطزیست درباره فرجام حکمرانی گردشگری پایدار
مسعود رنجبر گزارشگر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ قرار گرفتن نام «کارگروه توسعه گردشگری و کمیته ملی طبیعتگردی و اکوتوریسم» در فهرست نهادهای در معرض انحلال یا تغییر ساختار، زنگ خطری برای آینده طبیعتگردی در ایران به صدا درآورده است.
انحلال کمیته ملی طبیعتگردی؛ هشدار فعالان محیطزیست
کارشناسان معتقدند که این کمیته بهعنوان تنها مرجع فرابخشی، حلقهاتصال میان توسعه گردشگری و حفاظت از میراث طبیعی کشور محسوب میشود
و حذف یا تضعیف آن، میتواند ضربهای جبرانناپذیر به اکوسیستم شکننده ایران و معیشت پایدار جوامع محلی وارد کند.
بر اساس مصوبه جدید، ۵۵ شورای غیرفعال منحل و ۱۱۳ نهاد دیگر در صف بازنگری قرار گرفتهاند،
اما آنچه در این میان محل مناقشه است، قرارگیری کمیتهای تخصصی در کنار نهادهای بیاثر است؛
کمیتهای که بهگفته دبیر آن، در تازهترین جلسات خود مصوبات راهبردی نظیر طرح توسعه اکوتوریسم پارک ملی گلستان و تشکیل اولین اکوپارک جنگلی کشور را به سرانجام رسانده است.
این گزارش با بررسی ابعاد مختلف این تصمیم، به واکاوی پیامدهای احتمالی تغییر ساختار کمیته ملی طبیعتگردی، دیدگاههای متخصصان و کنشگران محیطزیست و درخواست آنان از رئیسجمهور برای بازنگری در این مصوبه میپردازد.
حفظ این نهاد فرابخشی، نه تنها یک ضرورت اداری، بلکه یک الزام راهبردی برای تحقق گردشگری پایدار و حراست از سرمایههای طبیعی در شرایط حساس کنونی کشور است.
کمیته طبیعتگردی در برزخ انحلال؛ نگرانی از تضعیف حفاظت در برابر توسعه
نوزدهم آذرماه امسال، خبری در رسانهها منتشر شد که زاویهای تازه به موضوع ساماندهی نهادهای دولتی میگشود. سازمان اداری و استخدامی کشور با استناد به مصوبه شورای عالی اداری،
از انحلال ۵۵ شورای «غیرضروری» و ساماندهی ۱۱۳ نهاد شورایی دیگر با هدف چابکسازی حکمرانی خبر داد.
اما در میان فهرست اعلامشده، یک نام بیش از همه توجه متخصصان گردشگری و محیطزیست را به خود جلب کرد: «کارگروه توسعه گردشگری و کمیته ملی طبیعتگردی و اکوتوریسم» که قرار است ذیل شورای عالی گردشگری ساماندهی شود.
این تصمیم، واکنش فوری جمعی از کنشگران و متخصصان محیطزیست را در پی داشت.
آنان در نامهای سرگشاده به رئیسجمهور، نسبت به «تغییر ماهیت فرابخشی» این کمیته هشدار دادند
و بر ضرورت حفظ و فعالسازی آن برای اتخاذ تصمیمات کارشناسی در عرصههای طبیعی کشور تأکید کردند.
به باور آنان، کاهش نقش این کمیته به معنای غلبه نگاه صرفاً توسعهمحور بر رویکردهای حفاظتی و علمی است.
وزارت گردشگری به تنهایی متولی طبیعتگردی نیست
«زهرا قلیچیپور»، عضو هیئت علمی دانشگاه حکیم سبزواری، در گفتوگو با «درسانیوز» با تأکید بر تمایز ذاتی طبیعتگردی با سایر انواع گردشگری، اظهار داشت:
«بستر طبیعتگردی، عرصههای بکر و مناطق حفاظتشدهای است که به عنوان میراث طبیعی شناخته میشوند. تصمیمگیری در این حوزه فرابخشی است و صرفاً از عهده وزارت میراثفرهنگی برنمیآید.»
او افزود:
«ترکیب فعلی کمیته که نمایندگانی از سازمانهای محیطزیست، منابع طبیعی و زمینشناسی
را در کنار معاون گردشگری گرد هم آورده، نشاندهنده رویکرد توازنساز میان حفاظت و بهرهبرداری است.»
این متخصص اکوتوریسم با پذیرش نقدهای وارد بر عملکرد پیشین کمیته، خاطرنشان کرد:
«به جای انحلال یا تغییر ساختار، باید بر فعالسازی دوباره آن متمرکز شویم.
در حال حاضر طرحهای طبیعتگردی زیادی در کشور نیازمند تصمیمگیری هستند
و این کمیته بهترین بستر برای جمعبندی ملاحظات زیستمحیطی و توسعهای است.»
اثبات کارآمدی با مصوبات جدید
«محمد جهانشاهی»، دبیر کمیته ملی طبیعتگردی، با دفاع از کارکرد این نهاد، به «درسانیوز» گفت:
«اگرچه در برخی دورهها غیرفعال بوده، اما در دو سال اخیر و پس از بهروزرسانی آییننامه، فعالیت چشمگیری داشته است.
جلسات کارشناسی مستمر برگزار و مصوبات مهمی نظیر طرح توسعه اکوتوریسم پارک ملی گلستان و ایجاد اولین اکوپارک جنگلی کشور به تصویب رسید.»
او اضافه کرد:
که سازمان زمینشناسی نیز به تازگی به ترکیب کمیته اضافه شده تا به اهمیت روزافزون ژئوتوریسم و ژئوپارکها پاسخ دهد.
جهانشاهی با اشاره به اینکه این کمیته «هیچ بار مالی بر دوش دولت ندارد و فاقد ردیف بودجه مستقل است»، هشدار داد:
که ذیل شورای عالی گردشگری قرار گرفتن، به «بوروکراسیزایی و کاهش کیفیت تصمیمات تخصصی»
منجر خواهد شد و مسیر تازهآغازشده توسعه پایدار را با مانع مواجه میکند.
درخواست متخصصان برای بازگشت به جایگاه فرابخشی
در نامه جمعی از کنشگران به رئیسجمهور، بر این نکته تأکید شده که ایران با تنوع بینظیر اکوسیستمها،
ظرفیت بالایی برای طبیعتگردی دارد، اما بهرهبرداری از این ظرفیت نیازمند «حکمرانی علمی و محتاطانه» است.
امضاکنندگان این نامه، تغییر ساختار فعلی را به معنای تضعیف جایگاه حفاظتی و به حاشیهراندن نگاه فرابخشی دانسته و خواستار ابطال مصوبه شورای عالی اداری در این خصوص و حفظ استقلال کمیته به عنوان یک نهاد راهبردی شدهاند.
انحلال کمیته ملی طبیعتگردی؛ هشدار فعالان محیطزیست درباره فرجام حکمرانی گردشگری پایدار
