گردشگری سبز؛ راهکاری برای حفظ منابع طبیعی
محمدمهدی دبیریان گزارشگر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ بحران اقلیم دیگر تنها یک مسئله محیطزیستی نیست؛ این بحران اکنون به یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی، اجتماعی و حتی آینده صنعت گردشگری تبدیل شده است.
ایران در سالهای اخیر با خشکسالیهای گسترده، کاهش منابع آب، فرونشست زمین، آلودگی هوا و تخریب تدریجی زیستبومهای طبیعی روبهرو بوده؛ روندی که بسیاری از جاذبههای گردشگری کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
در چنین شرایطی، توسعه گردشگری بدون رعایت اصول پایداری نهتنها به حفظ منابع طبیعی کمک نمیکند،
بلکه میتواند سرعت تخریب آنها را افزایش دهد و آینده این صنعت را با مخاطرات جدی مواجه سازد.
از همین رو، گردشگری سبز بهعنوان یکی از مهمترین رویکردهای جهانی،
امروز بیش از هر زمان دیگری برای ایران اهمیت یافته است.
این گزارش با بررسی دیدگاه کارشناسان، وضعیت موجود، چالشهای پیشرو و تجربههای جهانی،
به این پرسش پاسخ میدهد که آیا گردشگری ایران میتواند با تکیه بر توسعه پایدار از بحران اقلیم عبور کند؟
بحران اقلیمی، تهدیدی جدی برای آینده گردشگری ایران
افزایش فشار بر محیطزیست و منابع طبیعی، صنعت گردشگری را نیز با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
توسعه بدون برنامه، ساخت تأسیسات گردشگری بدون رعایت اصول پایداری و مصرف بیرویه منابع،
نهتنها به تخریب جاذبههای طبیعی منجر میشود، بلکه ظرفیت اقتصادی گردشگری ایران را نیز کاهش میدهد.
در شرایطی که خشکسالی، فرونشست زمین، کاهش منابع آبی و آلودگی هوا به بحرانهای فراگیر کشور تبدیل شدهاند، توسعه گردشگری سبز دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه ضرورتی برای حفظ منابع طبیعی،
افزایش رقابتپذیری و تضمین آینده صنعت گردشگری محسوب میشود.
گردشگری سبز؛ راهکاری برای حفظ طبیعت و اقتصاد گردشگری
«ارشک مسائلی»، عضو هیئتعلمی گروه گردشگری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، معتقد است
ایران به دلیل اقلیم خشک، همواره تجربه سازگاری با کمآبی را داشته است.
به گفته او، استفاده از قناتها، سردابها و دیگر فناوریهای بومی نمونههایی از مدیریت پایدار منابع آب در تاریخ ایران هستند.
او تأکید میکند که با وجود تشدید بحرانهای اقلیمی، اقدامات انجامشده برای توسعه گردشگری سبز و ایجاد هتلهای پایدار هنوز کافی نیست و صنعت گردشگری نیازمند بازنگری اساسی در شیوه طراحی، ساخت و بهرهبرداری از تأسیسات گردشگری است.
کاهش منابع طبیعی، کاهش جذابیت گردشگری
به گفته این پژوهشگر، خشک شدن تالابها، کاهش آب رودخانهها، فرونشست زمین و آلودگی هوا تنها یک بحران زیستمحیطی نیست؛ این روند مستقیماً بر اقتصاد گردشگری نیز اثر میگذارد.
نمونه روشن این موضوع، کاهش آب زایندهرود است که طی سالهای اخیر بخشی از جذابیت گردشگری اصفهان را تحت تأثیر قرار داده است. شرایط مشابهی نیز در دریاچه ارومیه و بسیاری از تالابهای کشور مشاهده میشود.
او معتقد است محصولات گردشگری باید بر پایه کاهش مصرف منابع، بازیافت، مدیریت پسماند،
بستهبندیهای سازگار با محیطزیست و مشارکت جوامع محلی بازطراحی شوند.
رشد گردشگری جهانی و افزایش فشار بر محیطزیست
بر اساس آمارهای جهانی، تعداد گردشگران بینالمللی در سال ۲۰۱۹ از مرز یکونیم میلیارد نفر عبور کرد؛
رقمی که زودتر از پیشبینیهای سازمان جهانی گردشگری محقق شد.
به گفته مسائلی، حدود ۱۰ درصد از انتشار گازهای گلخانهای جهان بهطور مستقیم یا غیرمستقیم با صنعت گردشگری، حملونقل، صنایع غذایی و مراکز اقامتی مرتبط است.
از همین رو توسعه گردشگری بدون توجه به اصول پایداری، آثار مخربی بر محیطزیست خواهد داشت.
او تأکید میکند:
که گردشگری سبز به معنای ایجاد هتلها و خدمات گردشگری با کمترین مصرف انرژی، آب و تولید پسماند است.
هتلهای سبز؛ نخستین گام در مسیر توسعه پایدار
به گفته عضو هیئتعلمی پژوهشگاه میراث فرهنگی، وزارت میراث فرهنگی در سال جاری اعطای گواهینامه گردشگری سبز به برخی هتلها را آغاز کرده است؛
اقدامی که میتواند نقطه شروعی برای اصلاح ساختار صنعت گردشگری باشد.
با این حال، تحقق گردشگری پایدار نیازمند همکاری همه بخشها از جمله صنعت انرژی، حملونقل، مدیریت شهری و سرمایهگذاران است.
مصرف بالای انرژی؛ چالش بزرگ هتلهای ایران
«محمد جهانشاهی»، دبیر کمیته ملی طبیعتگردی و مسئول گردشگری سبز وزارت میراث فرهنگی، نیز معتقد است:
آثار تغییرات اقلیمی امروز در سراسر ایران قابل مشاهده است.
او میگوید: طی دو دهه گذشته مصرف انرژی در کشور بیش از ۱۰ برابر افزایش یافته، در حالی که بهرهوری رشد متناسبی نداشته است.
اکنون هر ۳۱ استان کشور با درجات مختلفی از خشکسالی روبهرو هستند و پیامدهایی مانند آتشسوزی جنگلها، بیابانزایی و مهاجرتهای اقلیمی روزبهروز گستردهتر میشود.
هتلهای قدیمی، مصرف بالا و هزینههای سنگین
به گفته جهانشاهی، بیشترین سهم انتشار آلایندههای صنعت گردشگری مربوط به حملونقل و مراکز اقامتی است.
بخش بزرگی از هتلهای ایران بیش از ۳۰ تا ۵۰ سال قدمت دارند و به دلیل فرسودگی ساختمانها،
عایقبندی نامناسب و تجهیزات قدیمی، مصرف بسیار بالایی در آب و انرژی دارند.
مطالعات وزارت میراث فرهنگی نشان میدهد تنها با اجرای اقدامات مدیریتی ساده میتوان بین ۱۰ تا ۱۵ درصد در مصرف آب و انرژی صرفهجویی کرد و با نوسازی تجهیزات، این میزان تا ۳۰ درصد نیز افزایش مییابد.
اعطای نشان سبز به هتلهای ایران
جهانشاهی از اجرای نخستین دوره اعطای «نشان سبز» به هتلهای کشور خبر میدهد.
در این طرح، ۵۵ هتل مورد ارزیابی قرار گرفتند و ۱۲ هتل موفق به دریافت نشان سبز شدند.
شاخصهای ارزیابی شامل مدیریت مصرف آب، انرژی، پسماند و مسئولیت اجتماعی بوده است.
بررسی یکصد هتل در پنج اقلیم مختلف کشور نیز نشان داده نزدیک به ۸۰ درصد آنها به دلیل نبود عایق مناسب موتورخانه و سرویسهای دورهای، سالانه حدود ۱۰ درصد هزینه اضافی انرژی پرداخت میکنند.
حفاظت از مقاصد گردشگری، شرط بقای این صنعت
به گفته دبیر کمیته ملی طبیعتگردی، بسیاری از مقاصد طبیعی ایران از جمله جنگلها، سواحل،
تالابها و کوهستانها تحت فشار شدید اکولوژیکی قرار دارند.
او با اشاره به استانداردهای جهانی مانند «پرچم آبی» برای مدیریت پایدار سواحل، تأکید میکند:
که حفاظت از محیطزیست باید به بخشی از سیاستهای توسعه گردشگری کشور تبدیل شود.
به باور او، ادامه روند تخریب منابع طبیعی، کیفیت مقاصد گردشگری را کاهش داده و
در نهایت موجب افت درآمدهای این صنعت خواهد شد.
آینده گردشگری ایران در گرو توسعه سبز
کارشناسان معتقدند آینده گردشگری ایران تنها با حرکت به سمت توسعه پایدار تضمین خواهد شد.
بازطراحی محصولات گردشگری، بهینهسازی مصرف آب و انرژی، توسعه هتلهای سبز، مدیریت پسماند،
استفاده از فناوریهای نوین و مشارکت جوامع محلی، مهمترین اقداماتی هستند که
میتوانند ضمن حفاظت از منابع طبیعی، اقتصاد گردشگری کشور را نیز تقویت کنند.
سرمایهگذاری هدفمند، تدوین استانداردهای ملی، نظارت مستمر و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی،
مسیر تبدیل ایران به یکی از کشورهای پیشرو در گردشگری پایدار منطقه را هموار خواهد کرد.
