نواهای بهاری: سفری در ژرفای موسیقی آیینی نوروز
یادداشتی از آزیتا ابراهیمی در پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ موسیقی، روحی است که در کالبد جشن باستانی نوروز میدمد و از دل تاریخ، نغمههای امید و همبستگی را تا به امروز زنده نگه داشته است.
نوروز، کهنترین جشن ملی ایرانیان، همواره با نوای موسیقی و شادی عجین بوده است.
این آیین دیرینه، نه تنها طبیعت را به واسطه بهار پاس میدارد، بلکه درونمایهای هنری و موسیقایی به آن بخشیده است. از کوهستانهای کردستان تا سواحل جنوب، موسیقی محلی روایتگر احساسات و خاطرات مردمی است که نوروز را با نواهای کهن جشن میگیرند.
در این یادداشت، سفری خواهیم داشت به دل نغمههای نوروزی و موسیقی محلی تا زیباییهای این میراث ارزشمند فرهنگی را به تصویر بکشیم.
تاریخچه و جایگاه موسیقی در آیین نوروز
پیوند موسیقی و نوروز به سه هزار سال پیش در آسیای میانه و غربی بازمیگردد.
در فرهنگ ایران باستان، موسیقیدانان که با عنوان خنیاگران و رامشگران شناخته میشدند،
جایگاه والایی داشتند و در جشنهایی چون نوروز به اجرای موسیقی میپرداختند.
در شاهنامه فردوسی نیز به این پیوند اشاره شده است:
«بزرگان به شادی بیاراستند / می و رود و رامشگران خواستند».
جالب است بدانید که در موسیقی دستگاهی ایران، «نوروز» یکی از آوازهای ششگانه بوده و مشتقاتی چون نوروز خارا، نوروز بیاتی و نوروز عرب داشته است.
عبدالقادر مراغی، نظریهپرداز بزرگ موسیقی، مجموعه گوشههایی که واژه نوروز را در بر دارند، «نوروزات» نامیده است.
تنوع آیینهای موسیقایی نوروز در ایران
موسیقی نوروزی در هر نقطه از ایران، رنگ و بویی متفاوت دارد اما پیام مشترک همه آنها، عشق به زندگی و طبیعت است.
نوروزخوانی در شمال ایران
در مناطق شمالی کشور، به ویژه مازندران، گیلان و گلستان، جشن نوروز با آیین «نوروزخوانی» آغاز میشود.
نوروزخوانها هنرمندانی محلی هستند که در روزهای پایانی اسفند، با لباسهای محلی و همراه با سازهایی چون دایره یا دهل، در کوچهها و محلهها به استقبال بهار میروند و با اشعاری دلنشین، رسیدن سال نو را بشارت میدهند.
اشعار آنها معمولاً در سه بخش «مدح پیامبران»، «بشارت بهار» و «طلب عیدی» اجرا میشود:
باد بهارون بمو، گل بیارین
سفره هفتسین ره وا بیارین
بهار اومد، خوش اومد، سال نو شد
دلها پر از امید و آرزو شد
آیین حقحقو در جنوب ایران
در استانهای بوشهر، هرمزگان و خوزستان، آیین «حقحقو» در شب نوروز برگزار میشود.
گروهی از کودکان و نوجوانان با کوبیدن قاشق به ظروف فلزی، اشعاری مخصوص میخوانند و از اهالی خانهها هدیه دریافت میکنند.
آهنگهای ماندگار و خوانندگان محبوب نوروزی
در طول سالها، تصنیفها و ترانههای بسیاری با مضمون بهار و نوروز ساخته شدهاند که هر کدام خاطرات شیرینی را زنده میکنند.
از جمله این آثار ماندگار میتوان به «آمد نوبهار»، «نغمهی نوروزی»، «گل پامچال»، «بوی نوروز» و «بهار دلکش» اشاره کرد.
گروهها و خوانندگان مطرحی نیز آلبومها و قطعات ویژهای برای نوروز تولید کردهاند.
برای مثال، گروه رستاک با قطعه «سورنای نوروز» و شروین حاجیپور با ترانه «بهار اومد» از جمله هنرمندانی هستند
که در سالهای اخیر، نواهای نوروزی را با سبکهای مدرن تلفیق کردهاند.
همچنین، آلبوم «نوروز» با صدای شهرام ناظری و گروه الیزاده، نمونهای ارزشمند از تلفیق موسیقی کلاسیک و فولکلور کردی با آیین نوروز است.
آلبومهای موسیقی نوروزی، میتواند به جذابیت مطلب بیفزاید. حتماً برای تصاویر از «متن جایگزین» (Alt Text) حاوی کلمات کلیدی استفاده کنید.
«در این سلسله یادداشتها، به بررسی تاریخچه، تنوع منطقهای و هنرمندان شاخص موسیقی آیینی نوروز میپردازیم.
با نواهای بهاری و کهنترین سنتهای موسیقایی ایران آشنا شوید.»
سخن پایانی
موسیقی نوروزی، فراتر از یک سرگرمی، آیینه تمامنمای فرهنگ، تاریخ و همبستگی اقوام ایرانی است.
از نغمههای نوروزخوانی در شمال تا آیین حقحقو در جنوب، همه و همه پیامآور امید، زندگی و نو شدن هستند.
در دوران مدرن، وظیفه ماست که با ثبت و اشاعه این میراث ارزشمند، از فراموشی آن جلوگیری کنیم و نسل جدید را با نواهای کهن بهاری آشنا سازیم.
