آزیتا ابراهیمی در گفتوگو با درسانیوز: ما وارثان کهنترین همنوازی جهان هستیم
موسیقی تلفیقی باستانی کرمانشاه، میراثدار تمدن ایلام و الهامبخش کهنترین همنوازی جهان است، از سیاهچمانههای اورامان تا ثبت جهانی تنبور؛ روایتی از شکوه فراموششدهٔ موسیقی ایران در جهان است.
سرزمین کرمانشاه؛ خاستگاه موسیقی ایرانی
گفتوگو: محسن عباسیفرد (عضو فدراسیونهای بینالمللی IFJ، AIPS و FISU، سردبیر درسانیوز)؛ تاریخ موسیقی معاصر ایران، بهمثابه گنجینهای غنی و چندلایه، همواره شاهد ظهور مشاهیر و مفاخر بزرگی بوده است که هر یک در ساحت تخصصی خود، نقشی بیبدیل در تکوین، تداوم و تعالی این هنر والا ایفا کردهاند.
در میان پهنهٔ متنوع جغرافیایی و فرهنگی این سرزمین، کرمانشاه بهعنوان یکی از کهنترین زیستبومهای هنری، جایگاهی ممتاز و انکارناپذیر دارد.
اگرچه در گفتمان موسیقیشناسی، نسبتدادن عنوان مطلق «خاستگاه» به این دیار نیازمند تدقیق در نظرگاههای تاریخی و مردمشناختی است،
اما شواهد مستحکم، روایتهای سینهبهسینه و گنجینهٔ عظیم رپرتوارهای بومیِ برجایمانده، کرمانشاه را بیتردید در زمرهٔ نخستین و مهمترین کانونهای شکلدهنده به هویت موسیقایی ایران زمین قرار میدهد.
این منطقه با برخورداری از ذخایر ژرفِ مدال و آوازهای محلی و نیز استعدادهای شگرف در عرصهٔ نغمهپردازی، نهتنها میراثدار سنتی پویا و ریشهدار است،
بلکه بهمثابه ظرفیتی راهبردی عمل میکند که حمایت همهجانبه و هدفمند از آن، میتواند افزون بر بالندگی موسیقی منطقهای، به تحولی بنیادین در زیستجهان موسیقی ملی کشور بینجامد.
بر همین اساس، پایگاه تحلیلی-خبری درسانیوز با هدف واکاوی عمیقتر ابعاد نهفتهٔ این ظرفیت عظیم و
ثبتِ گفتمانهای تخصصی پیرامون آن، با بانو آزیتا ابراهیمی، هنرمند و خوانندهٔ خوشصدای کرمانشاهی، گفتوگویی اختصاصی ترتیب داده است که مشروح آن در ادامه از نظر مخاطبان گرامی میگذرد:
آزیتا ابراهیمی: موسیقی تلفیقی باستانیمان در دنیا بینظیر است
از پناه بردن به موسیقی تا انتشار آلبوم «درد دوری»
درسانیوز: گرایش شما به سمت موسیقی چگونه شکل گرفت؟
آزیتا ابراهیمی: گرایش به موسیقی از آنجا شروع شد که به دلیل مشکلات زندگی و برای تسکین دردهایم، هر روز ضجههایم را با خودم زمزمه میکردم و به موسیقی پناه بردم.
کار موسیقایی را از مرداد ماه ۱۳۹۸ شروع کردم؛ وقتی برای اولین بار آهنگ «حرم دل» با صدای استاد محمدرضا شجریان را از فضای مجازی دانلود کردم و در خانه شنیدم، ناخودآگاه محو این آهنگ شدم.
این صدا آنقدر مرا جذب کرد که چند دقیقه بیحرکت ماندم و در همان لحظه جرقهای در ذهن من زده شد.
به موسیقی محلی، سنتی و لالهای مادرانه علاقهمند شدم و هر زمان که در خانه بودم، به آهنگهای محلی، بومی و به ویژه آثار استاد شجریان گوش میکردم. از ۳۹ سالگی تاکنون، قطعات و مولودیهای زیادی خواندهام و به تازگی نیز آلبوم «درد دوری» را منتشر کردهام.
از جمله آثار منتشرشدهٔ من میتوان به آهنگهای «شب یلدا»، «دلتنگم»، «نیشتمان»، «سپیده سو»،
«دار سزیا»، «هناسه»، «کرمانشان»، «غم دنیا»، «توای بزانی»، «وگو پروانه»، «ای – دی بلال»،
«خور نیری که بیتو»، «شیرین شیرینه»، «آی فلک»، «نازنین»، «زندانی»، «دلتنکتم»، «هم دیسان تهمهن»، «دیور له تو»، «پشیمانم کردی»، «با من امشب زیر باران گریه کن»، «هیوا مگری»، «له باغان»، «حالت اگر خرابه»،
«تا با تو خندیدم»، «من رها نمیکند»، «یلدا»، «بیا زنو تو وا بو»، «کراس کوداری»، «چی باد»،
«شوی تاریک»، «امید زندگی»، «وقته دق بکم یار»، «مستانهی مستان»، «عاشق بیمه»، «حرم دل»
و «عشقم نه چو» اشاره کرد. این آثار در آلبومهای مختلف با تنظیم هنرمندان محبوب تولید شدهاند.
تلفیق پاپ و محلی؛ پلی به سوی مخاطب جوان
درسانیوز: چرا سبک پاپ و تلفیقی را انتخاب کردهاید؟
آزیتا ابراهیمی: چون جوانان بیشتر به این دو سبک موسیقایی علاقهمند هستند.
البته خود من بیشتر موسیقی سنتی، بومی-محلی و ملی را دوست دارم، زیرا این سبکها فاخر،
ارزشمند، ریشهدار و غنی هستند و هویت اصیل موسیقی ایران را در خود جای دادهاند.
وضعیت اسفبار آموزش و ضرورت نظارت
درسانیوز: وضعیت فعلی موسیقی را چگونه ارزیابی میکنید؟
آزیتا ابراهیمی: به طور کلی، موسیقی در چند سال اخیر دچار رکود شده است.
همه ما میدانیم که حوزهٔ موسیقی نیاز به تغییر و تحولات اساسی دارد.
متأسفانه، مسئولان باید از این هنر حمایت کنند تا موسیقی دوباره به دوران شکوفایی و طلایی خود بازگردد. هر کدام از مسئولان در ابتدا حرفهای امیدوارکنندهای میزنند، اما این حرفها به مرور نهتنها به مرحلهٔ عمل نمیرسد، بلکه در حد شعار باقی میماند.
درسانیوز: آموزش موسیقی در چه وضعیتی قرار دارد؟
آزیتا ابراهیمی: مشکلات آموزش موسیقی بیشتر به مسائل اقتصادی برمیگردد. آموزش باید به صورت جدی حمایت شود.
متأسفانه امروزه برخی در حوزهٔ تدریس فعالیت میکنند که آگاهی و شناخت کافی ندارند و این موضوع سبب میشود که حوزهٔ آموزش از مسیر اصلی خود دور شود.
از طرفی، افرادی به اسم آموزشگاه موسیقی، دکانی برای پولپاروکردن باز کردهاند که نشاندهندهٔ نبود نظارت کافی است.
در برخی آموزشگاهها، موضوعاتی مانند فلسفه، سفالگری و خوشنویسی تدریس میشود و برای کسب درآمد بیشتر، از اساتید حرفهای دعوت نمیکنند، بلکه با هنرجویان مبتدی قرارداد میبندند.
خوشبختانه، موسیقی روال عادی خود را طی میکند، هرچند گاهی موانعی بر سر راه این هنر قرار میگیرد که با کاردانی اساتید برطرف میشود.
هنر در ذات یک ایرانی است و با خون مردم ایران عجین شده است، بنابراین هر روز شاهد شکوفایی آن هستیم.
کرمانشاه؛ گهوارهٔ موسیقی عرفانی و حماسی ایران
درسانیوز: ابعاد مختلف ارزشهای والای موسیقی کرمانشاه را در چه میدانید؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی در کرمانشاه پیشینهای در تاریخ باستان دارد.
کرمانشاه از معدود استانهایی است که موسیقی آن در ابعاد عرفانی و حماسی از قدمت زیادی برخوردار است.
این موسیقی ریشه در فرهنگ و سنتهای کهن این دیار دارد و دارای پیشینهای مشخص است.
زیباترین عاشقانهها در موسیقی کرمانشاه خلق شده است که الهامبخش بسیاری از آهنگسازان در سراسر ایران بوده است.
درسانیوز: موسیقی کرمانشاه چه ویژگیهای منحصربهفردی دارد؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی این خطه همیشه در حال زایش است و هیچگاه تکراری و کهنه نمیشود،
زیرا ریشهدار است و از اعماق دلهای مردم این منطقه خلق میشود.
کرمانشاه یکی از بااستعدادترین نقاط کشور در پرورش هنرمندان عرصهٔ موسیقی است.
حضور چهرههای برجستهای چون مرحوم میرزاده، فریدون حافظی، پورناظری، هادی منتظری، سپری، در ترانهسرایی رحیم معینیکرمانشاهی، حسین معینیکرمانشاهی، کیومرث حیدریمشهور و امین شیرزادی،
و در آواز نیز شهرام ناظری، مرحوم منوچهر طاهرزاده، اسماعیلخان مسقطی و خانوادهٔ کامکار، گواه این ادعاست.
درسانیوز: شاخصههای موسیقی کرمانشاه نسبت به دیگر نواحی چیست؟
آزیتا ابراهیمی: تازه بودن، خلاقیت و گستردگی از شاخصههای بارز موسیقی کرمانشاه است.
یکی دیگر از شاخصههای آن، استقلال این موسیقی است. در بسیاری از نقاط کشور، موسیقی الهامگرفته
از سایر مناطق یا کشورهاست، اما در کرمانشاه، موسیقی نو و اصیل باقی مانده است.
این نشان از کهنبودن و گستردگی این هنر در بین مردم این دیار دارد.
موسیقی کرمانشاه حتی در دوران مشروطیت نیز آثار تأثیرگذاری عرضه کرد که الهامبخش بسیاری از آهنگسازان آن زمان بود و هنوز مولودیهای کردی این منطقه، منبع الهام هنرمندان نامی هستند.
چالشها و ضرورت سرمایهگذاری
درسانیوز: مهمترین چالشهای موسیقی کرمانشاه در چیست؟
آزیتا ابراهیمی: نبود همدلی در بین برخی از هنرمندان این خطه یکی از چالشهاست که خوشبختانه با ورود نسل جدید کمرنگ شده است.
جوانان امروز با وفاق و همدلی در حال خلق آثار ارزشمندی هستند که مورد توجه بسیاری از مردم و هنردوستان قرار گرفته است.
درسانیوز: چرا سرمایهگذاری در عرصهٔ موسیقی کرمانشاه ضروری است؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی کردی از دیرباز دارای غنا، ریشه و اصالت بوده و سینهبهسینه نقل شده است.
این موسیقی بسیار وسیع و پرتوان است و میتوان آن را به چهار نوع تقسیم کرد:
موسیقی محلی: که هر سال یکی از ترانههایش گل میکند.
و موسیقی فولکلوریک: که همراه با مراسم خاص اجرا میشود.
موسیقی بیتخوانی: منظومههای حماسی شورانگیز که تقریباً مانند شاهنامهخوانی است.
ترانههای سیاهچمانه: آهنگهای عشقی و غمناک که در آن خواننده از هر سه صدای «گلو»، «سر» و صداهای مختلف استفاده میکند، ویژگیای که حتی خوانندههای اپرا هم به سختی میتوانند به آن دست یابند.
با توجه به حضور استعدادهای بسیار، باید با تخصیص اعتبارات بیشتر نسبت به شناسایی و پرورش این استعدادها تلاش شود.
مسئولان فرهنگی و انجمن موسیقی کرمانشاه باید ترتیبی برای اجرای موسیقیهای فاخر در این استان اتخاذ کنند.
موسیقی اصیل، سنتی و کلاسیک؛ تفاوتها و تعاریف
درسانیوز: تفاوت موسیقی سنتی و محلی با موسیقی اصیل را در چه میدانید؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی سنتی همان موسیقی محلی است، اما موسیقی اصیل مربوط به ملت و مردم یک کشور است.
بهتر است از این پس از عبارت «موسیقی اصیل» به جای «موسیقی سنتی» استفاده کنیم، چون موسیقی سنتی و بومی مربوط به یک طایفه و قوم خاص است.
درسانیوز: موسیقی کلاسیک چه تعریفی دارد؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی کلاسیک مربوط به اکثر کشورهای جهان و ملل مختلف است و با هر زبان و فرهنگی حرف برای گفتن دارد.
درسانیوز: موسیقی ایرانی چه معنایی دارد؟
آزیتا ابراهیمی: ما موسیقی تلفیقی باستانی داریم که در دنیا بینظیر است.
متأسفانه موسیقی امروز کشورمان به سمت گیتاریستها و به سمت زیرزمینی رفته است.
مسئولان باید هرچه سریعتر چارهای بیندیشند، زیرا فردا خیلی دیر خواهد شد و نمیتوانند
جلوی این روند را بگیرند.
موسیقی ایران زمین در یک دستگاه قرار گرفته و تفاوتها تنها در لهجههاست.
غم و شادی در موسیقی؛ ریشهای در فرهنگ
درسانیوز: برخی موسیقی ایرانی را نمیپذیرند و آن را غمگین میدانند. نظر شما در این باره چیست؟
آزیتا ابراهیمی: غم و شادی ریشهای فرهنگی دارد. این انسان است که بسته به شرایط روحی و فطریاش از آن استفاده میکند.
شادی، شعف باطنی و روحانی است که انسان را به سمت حرکت هدفمند پیش میبرد.
غمِ خوب نیز در نزد هنرمند متعهد یافت میشود؛ هنرمند این غم را در جانش به امید تبدیل میکند.
غم و شادی به زندگی و تاریخ حیات یک جامعه برمیگردد.
پردههای موسیقی فینفسه معنی غم و شادی ندارند و جزو سرشت آدمی محسوب میشوند.
ورود فرهنگهای بیگانه و ضرورت بومیسازی
درسانیوز: دربارهٔ ورود دستاوردهای موسیقی از غرب و اروپا، نظر خاصی دارید؟
آزیتا ابراهیمی: ورود دستاوردهای بیرونی به موسیقی ایران، باعث ناسازگاری میشود.
برای استفاده از این دستاوردها نیاز به فرهنگسازی است، چون هر وسیله و کالایی که وارد میشود،
فرهنگ آن منطقه را با خود به همراه میآورد.
محققان، خردمندان و موسیقیدانان کشور باید در یک محیط دانشگاهی، تحقیقات خود را به مجلس و دولت ارائه دهند.
موسیقی ایرانی؛ مبتنی بر تکنوازی و ضرورت برنامهریزی مدون
درسانیوز: موسیقی ایرانی بر چه پایهای استوار است؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی ایرانی بر پایه تکنوازی، ساز و آواز استوار است. اما با اروپایی شدن موسیقی ایرانی و به وجود آمدن ارکست، سازها تعدیل شدند.
درسانیوز: آیا موسیقی مقامی و آوازی از فرهنگ دیگر نشأت گرفته است؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی مقامی و آوازی همه از یک فرهنگ نشأت میگیرند، اما موسیقی مقامی از لحاظ تئوری نیاز به کار و تحقیق بیشتری دارد.
درسانیوز: آیا برنامهٔ مدونی در حوزهٔ موسیقی ایران وجود دارد؟
آزیتا ابراهیمی: خیر، در حوزهٔ موسیقی ایران و تعلیم و گسترش آن، برنامهٔ مدون وجود ندارد.
انتظار موسیقیدانان این است که موسیقی اصیل ایران در رسانهٔ ملی و مراکز تولید موسیقی گسترش یابد.
موسیقی محلی در سایهٔ پاپ؛ مظلومیت یا گزینش مخاطب؟
درسانیوز: امروزه موسیقی محلی ایران با موسیقی پاپ چه تفاوتی دارد؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی محلی باید بازشناسی شود و وارد زندگی امروزی شود.
متدهای موسیقی در کشور ما بسیار ناچیز است و متدهای خوب موجود نیز اغلب در دسترس عموم نیست. موسیقی محلی در مظلومیت و فراموشی به سر میبرد، اما موسیقی پاپ با جذب حداکثری مردم از مقبولیت خوبی برخوردار است.
درسانیوز: پس چرا بسیاری از مخاطبان همچنان دنبال موسیقی سنتی هستند؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی اصیل ایران ریشه در شکرگزاری خدا و مفاهیم عرفانی دارد.
حیف است که این نوع موسیقی به فراموشی سپرده شود.
موسیقی ایرانی توسط گروههای داخل و خارج کشور حضور پررنگی در جهان دارد و قسمتهایی از موسیقی محلی استانهایی همچون خراسان و ساز تنبور کرمانشاه در یونسکو ثبت شده است.
این نشان میدهد که موسیقی محلی ایران حرفی برای گفتن در جهان دارد.
کهنترین همنوازی جهان در ایران؛ مستندات تاریخی
درسانیوز: قدمت موسیقی در کرمانشاه به چه دورهای برمیگردد؟
آزیتا ابراهیمی: برخی کارشناسان معتقدند نخستین آواها در اورامانات کرمانشاه به نام «سیاهچمانه» و «هوره» در کرندغرب (دالاهو) شکل گرفته است.
اما با توجه به اظهارات باستانشناسان، با تغییرات اقلیمی در هزارهٔ پانزدهم تا دهم پیش از میلاد، اقوامی مانند لولوبیها، گوتیها و ایلامیها در زاگرس ساکن شدند و تمدنی در حدود هزارهٔ سوم پیش از میلاد پایهگذاری کردند.
درسانیوز: برای این گفتهها سند معتبری هم وجود دارد؟
آزیتا ابراهیمی: «فارمر»، موسیقیشناس انگلیسی، به استناد کتیبههای سومری و اکدی به این نتیجه رسیده است که در دوران فرمانروایی «پزور اینشو شینَک» (سدهٔ ۲۷ پیش از میلاد)، موسیقیدانانی در
معابد شوش موسیقی اجرا میکردند. همچنین، تندیسی سفالین در موزهٔ لوور پاریس متعلق به هزارهٔ دوم
یا نخست پیش از میلاد، نوازندهٔ ایلامی را در حال نواختن تنبور نشان میدهد.
مهمتر از همه، کاوشهای تپه «چغامیش» خوزستان در سالهای ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۶ به کشف سندی ۵۰۰۰ ساله منجر شد که کهنترین همنوازی (ارکستر) جهان را به یادگار دارد.
فرهنگسازی؛ رسالت صداوسیما و متولیان فرهنگی
درسانیوز: فرهنگسازی در زمینهٔ موسیقی چگونه باید صورت گیرد؟
آزیتا ابراهیمی: فرهنگسازی در موسیقی باید از سوی متولیان فرهنگی و نهادهای دولتی صورت گیرد. صداوسیما باید بیشتر به موسیقی اصیل بپردازد، چرا که موسیقی مظلوم واقع شده است.
متأسفانه صداوسیما گاهی موسیقیهای بیمحتوا پخش میکند که باعث آشنایی جوانان با موسیقی غیراصیل میشود.
موسیقی ایرانی انسان را به تفکر وا میدارد و ما باید این موسیقی را در سطح جامعه رواج دهیم.
توصیهٔ پایانی؛ موسیقی را از پنج سالگی آغاز کنیم
درسانیوز: در پایان، چه توصیهای دارید؟
آزیتا ابراهیمی: موسیقی ریشهدار و ناب ایرانی امروزه نیازمند نگاه ویژهٔ مسئولان است.
تأثیر مثبت موسیقی بر رشد مغزی، سیستمهای حسی، حرکتی، هیجان و عواطف در تمام مراحل زندگی ثابت شده است.
اما باید توجه داشت که عوامل بیگانه با نوشتن نتهای موسیقی، فرهنگ ما را هدف گرفتهاند.
مسئولان باید از ابتدا خردسالان و دانشآموزان را با موسیقی ناب ایرانی آشنا کنند.
بهترین سالهای آموزش موسیقی، پنج سالگی است و باید روشی متناسب با هر سن اتخاذ شود.
موسیقی دستهجمعی، انگیزه و شوق یادگیری را در کودکان تقویت میکند و باعث شکوفایی استعدادهای نهفته در آنها میشود.
دستاندرکاران تعلیم و تربیت باید با برنامهریزی، موسیقی را در کنار دروس دیگر قرار دهند تا علاوه بر بهبود مشکلات جسمی و روانی کودکان، توطئههای دشمنان نیز نقش بر آب شود.
گفتوگو از: محسن عباسیفرد
آزیتا ابراهیمی در گفتوگو با درسانیوز: ما وارثان کهنترین همنوازی جهان هستیم
آزیتا ابراهیمی در گفتوگو با درسانیوز: ما وارثان کهنترین همنوازی جهان هستیم
