از پرترههای نیما تا قیچی روی نگاتیوها؛ ماجرای هادی شفائیه، مردی که میراث خود را برید تا هنرش بینقص بماند.
سوسن امیری گزارشگر پایگاه تحلیلی-خبری درسا نیوز؛ هادی شفائیه (۱۳۰۲-۱۳۹۷)، عکاس پیشکسوت، طراح و بنیانگذار رشته عکاسی در دانشگاههای ایران است.
او از سال ۱۳۴۹ مدیریت گروه عکاسی را در پردیس هنر دانشگاه تهران بر عهده داشت و از همان ابتدا، دورههای چهارساله عکاسی را در این دانشگاه پایهریزی کرد و تا پایان سال تحصیلی ۱۳۶۶ در این سمت باقی ماند.
هادی شفائیه؛ پیشگام عکاسی آکادمیک در ایران
شفائیه فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۱۲ با نخستین تجربههای عکاسی، چاپ و ظهور فیلم آغاز کرد و در سال ۱۳۲۰ موفق شد جایزه اول مسابقه عکاسی انجمن فرهنگی ایران و فرانسه را از آن خود کند.
در فروردین ۱۳۳۴ نیز استودیوی شخصی خود را تأسیس کرد و همزمان، اولین کلاس آموزشی عکاسی در ایران را گشود.
اگرچه شفائیه در گونههای مختلف عکاسی دست داشت، اما شهرت اصلی او مدیون پرترههای ماندگاری است که از مشاهیر همدورهاش، از جمله نیما یوشیج و دیگر چهرههای شاخص ادبی و هنری، ثبت کرده است.
جاسم غضبانپور، از نخستین دانشآموختگان رشته عکاسی و از شاگردان برجسته او، درباره شخصیت استادش میگوید:
«شفائیه نظم و وسواسی مثالزدنی داشت که گویی آن را از حرفه پزشکی خود به عاریت گرفته بود.
او همواره تأکید میکرد که ابتدا باید مبانی را درست آموخت و سپس به سراغ ساختارشکنی رفت.»
غضبانپور که در زمستان ۱۳۶۲، پس از بازگشایی دانشگاهها، از نخستین دانشجویان رشته عکاسی دانشگاه هنر بود، خاطره جالبی از دقت و تعصب کاری استادش نقل میکند:
«هنگامی که شفائیه در سال ۱۳۶۷ تصمیم به ترک ایران گرفت، از میان هزاران نگاتیوی که طی سالها تهیه کرده بود، تنها تعدادی را در جعبهای به ابعاد ۱۳ در ۱۸ سانتیمتر با خود به آمریکا برد و باقی را با قیچی نابود کرد.»
غضبانپور میافزاید که از مجموعه عکسهای ثبتشده از محمدرضا پهلوی، تنها یک قطعه بر روی اسکناس بیستریالی دوران پهلوی منتشر شد.
غضبانپور در ادامه از پرسش خود در آستانه نودسالگی شفائیه در اوهایو آمریکا میگوید:
که چرا آن گنجینه عظیم را از بین برد.
شفائیه در پاسخ گفته بود:
«بیش از اندازه وسواس داشتم که چاپ عکسها را خودم انجام دهم.
پس از خروج از ایران، کسی را نمیشناختم که بتواند مطابق سلیقه من چاپ کند؛ ازاینرو تصمیم گرفتم برای همیشه خیالم را راحت کنم و آنها را معدوم سازم. هرگز هم از این کار پشیمان نیستم.»
شفائیه علاوه بر هنر عکاسی، قلمی توانا در آموزش داشت و کتاب «فن و هنر عکاسی» حاصل سالها تجربه و تدریس اوست که در سال ۱۳۷۲ توسط انتشارات علمی و فرهنگی به چاپ رسید.
این هنرمند پیشکسوت ۲۳ مرداد ۱۳۰۲ در تبریز زاده شد و سرانجام ۷ شهریور ۱۳۹۷ در آمریکا چشم از جهان فروبست، اما نام و میراث او در تاریخ عکاسی ایران جاودان ماند.
