افزایش قیمت بنزین ۱۴۰۵ | آخرین تصمیم دولت و مخالفت مجلس + نظر اقتصاددانان
نویسنده: محسن عباسیفرد عضو فدراسیونهای بینالمللی و جهانی IFJ، AIPS، FISU)؛ دولت از اجتنابناپذیر بودن تغییر در مدیریت مصرف بنزین خبر داده و دو گزینه روی میز است: افزایش قیمت یا جابهجایی سهمیه.
قیمت بنزین در دوراهی؛ جابهجایی سهمیه به جای افزایش قیمت؟
با این حال، مجلس بهصراحت با افزایش قیمت در شرایط جنگی و تورمی مخالف است و آن را «منتفی» اعلام کرده.
اقتصاددانان نیز هشدار میدهند که گرانی بنزین نه تنها ناترازی انرژی را حل نمیکند، بلکه فشار مضاعفی بر معیشت خانوارها وارد میآورد.
در نهایت، تصمیم دولت به سمت کاهش سهمیه ۳۰۰۰ تومانی (از ۷۰ به ۵۰ لیتر) متمایل شده است.
بنزین، سیاست و معیشت در تقابل
در روزهایی که اقتصاد ایران با تورم و کاهش قدرت خرید دستبهگریبان است و کشور در شرایط جنگی به سر میبرد،
زمزمههای تغییر قیمت بنزین، نگرانیهای گستردهای را در میان شهروندان برانگیخته است.
تجربه تلخ آبانماه ۱۳۹۸ و پیامدهای افزایش ناگهانی قیمت سوخت، همچنان سدی محکم در برابر تصمیمگیری مجدد دولتمردان بوده؛
اما این بار دولت بر «قطعی بودن» اجرای سیاستهای جدید برای مدیریت مصرف تأکید دارد.
موضع دولت: «مدیریت مصرف قطعی است»
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، روز شنبه (۳ مرداد) با اشاره به یارانهای بودن قیمت بنزین، گفت:
«در زمینه بنزین، ما حتماً به راهبردهایی در حوزه مدیریت مصرف نیاز داریم. دولت بنزین را با قیمتی به مردم میدهد که به آن یارانه تعلق میگیرد؛ بنابراین، برای تراز کردن بنزین باید راهکاری اتخاذ شود و این امر قطعی و یقینی است.»
وی در پاسخ به پرسشی درباره تغییر سهمیه یا قیمت، افزود:
که هرگونه تغییر «با دقت، شفافیت و صداقت» به مردم اعلام خواهد شد.
همچنین مهاجرانی روز سهشنبه (۶ مرداد) با اشاره به حملات اخیر به زیرساختهای تولید سوخت، بر ضرورت مدیریت مصرف در شرایط کاهش ظرفیت تولید تأکید کرد.
مخالفت مجلس؛ «افزایش قیمت در شرایط جنگی مناسب نیست»
برخلاف تأکید دولت، نمایندگان مجلس موضعی صریح در مخالفت با افزایش قیمت اتخاذ کردهاند.
رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، با یادآوری اختیار دولت برای تغییر نرخ حاملهای انرژی (بر اساس قانون هدفمندی یارانهها و بودجه ۱۴۰۵)، تصریح کرد:
که کلیت مجلس و کمیسیون انرژی، زمان فعلی را برای افزایش قیمت بنزین مناسب نمیداند و این موضوع را پیگیری خواهد کرد.
حسینعلی حاجیدلیگانی، نماینده شاهینشهر، در تذکری در جلسه علنی گفت:
«صداهایی درباره افزایش قیمت بنزین شنیده میشود که نگرانکننده است؛ زیرا بر قیمت تمام کالاها و خدمات اثر میگذارد.»
علی نیکزاد، نایبرئیس مجلس، نیز پس از جلسه با رئیس سازمان برنامه و بودجه اعلام کرد:
«طبق توضیحات آقای پورمحمدی، افزایش قیمت بنزین منتفی است و جابهجایی سهمیه انجام میشود.»
حسن نتاج، نماینده بابل، نیز تأکید کرد که افزایش قیمت بنزین با معیشت مردم همخوانی ندارد.
اقتصاددانان: گرانی بنزین، نه علاج ناترازی است و نه کاهش مصرف
دولت هدف از تغییر قیمت را مدیریت مصرف سوخت اعلام کرده، اما بسیاری از کارشناسان اقتصادی این استدلال را ناکارآمد میدانند.
احمد علوی، اقتصاددان و استاد دانشگاه آزاد، در گفتوگو با درسانیوز، سه نکته کلیدی را مطرح کرد:
افزایش قیمت، پیشخور شده است
تفاوت قیمت سههزار تومانی با دههزار تومانی، تغییری اساسی در درآمد دولت ایجاد نمیکند؛
زیرا دولت سالهاست هزینه تثبیت قیمت بنزین را از راههای دیگر (مانند پایه پولی و تورم) از مردم دریافت کرده است.
مصرف به ساختار حملونقل گره خورده، نه قیمت
ناوگان فرسوده و خودروهای پرمصرف داخلی، اصلیترین عامل مصرف بالای بنزین هستند.
در چنین شرایطی، افزایش قیمت کاهش محسوسی در مصرف ایجاد نمیکند.
شوک تورمی اجتنابناپذیر
به محض اعلام افزایش قیمت بنزین، قیمت همه کالاها و خدمات (حتی آنهایی که ارتباط مستقیم با سوخت ندارند) جهش میکند و فشار اصلی بر دوش خانوارها میماند.
علوی در پایان تأکید کرد :
که بدون برنامه مشخص برای هزینهکرد درآمد حاصل (مانند توسعه حملونقل عمومی، واردات خودروهای برقی یا الزام خودروسازان به تولید کممصرف)، افزایش قیمت تنها به تحمیل هزینه بیشتر بدون حل ریشهای مشکل منجر خواهد شد.
سناریوهای روی میز؛ کدام گزینه عملی میشود؟
بر اساس آخرین اظهارات مسئولان، گزینه افزایش قیمت بنزین سهمیهای (۱۵۰۰ تومانی) منتفی است،
اما نرخ بنزین با کارت اضطراری (نرخ سوم) و همچنین سهمیه ۳۰۰۰ تومانی دستخوش تغییر خواهد شد.
سناریو جزئیات وضعیت
افزایش قیمت نرخ سوم از ۵۰۰۰ به ۱۰۰۰۰ تومان با مخالفت مجلس مواجه شده و بهنظر منتفی است
جابهجایی سهمیه ۳۰۰۰ تومانی کاهش از ۷۰ لیتر به ۵۰ لیتر در ماه محتملترین گزینه که مورد تأیید قرار گرفته
نکته کلیدی: سهمیه ۱۵۰۰ تومانی (کارتی) به قوت خود باقی میماند و تغییری نخواهد کرد.
نگاهی به بافت بینالمللی و تجربه تاریخی
قیمت بنزین ایران در مقایسه با جهان: حتی با نرخ ۱۰ هزار تومانی، قیمت بنزین ایران پایینتر از بسیاری از کشورهاست،
اما قدرت خرید پایین مردم (حداقل حقوق ماهانه حدود ۱۶.۶ میلیون تومان معادل ۸۷ دلار) این مزیت نسبی را بیاثر میکند.
تجربه ۱۳۹۸: افزایش ناگهانی قیمت بنزین در آبانماه ۱۳۹۸ به اعتراضات گسترده و سرکوبی خونین انجامید.
این خاطره، یکی از مهمترین موانع روانی برای تکرار چنین تصمیمی است.
چشمانداز
با وجود تأکید دولت بر «قطعی بودن» مدیریت مصرف، افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی به نظر نمیرسد و مجلس نیز با صراحت آن را رد کرده است.
در عمل، دولت مسیر جابهجایی سهمیه را در پیش گرفته و با کاهش سهمیه ۳۰۰۰ تومانی، دامنه مصرف با نرخ پایینتر را محدود کرده است.
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند این اقدام بهتنهایی برای حل ریشهای ناترازی انرژی کافی نیست و نیاز به برنامههای مکمل مانند نوسازی ناوگان حملونقل، بهبود کیفیت خودروها و توسعه حملونقل عمومی دارد.
در غیر این صورت، فشار معیشتی بر خانوارها افزایش مییابد بدون آنکه مصرف سوخت به طور معناداری کاهش یابد.
افزایش قیمت بنزین ۱۴۰۵ | آخرین تصمیم دولت و مخالفت مجلس + نظر اقتصاددانان
