ثبت ملی سد سنگی تاریخی چؤوش گؤلی اهر؛ حفاظت از میراث آبی آذربایجان‌شرقی
ثبت ملی سد چؤوش گؤلی و ضرورت حفاظت از میراث آبی اهر
سد سنگی تاریخی «چؤوش گؤلی» در استان آذربایجان‌شرقی با تصمیم وزارت میراث‌فرهنگی در فهرست
آثار ملی ایران به ثبت رسید.
این سازه تاریخی که در حدود ۲۰ کیلومتری شمال اهر و در دامنه جنوبی کوهستان شیور قرار دارد،
نمونه‌ای از میراث آبی و معماری سنگی منطقه به شمار می‌رود. ثبت ملی این اثر می‌تواند زمینه‌ساز
توجه بیشتر به حفاظت، مطالعه و معرفی آن باشد.
ثبت ملی سد چؤوش گؤلی در فهرست آثار ملی ایران
مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی آذربایجان‌شرقی از ثبت سد سنگی تاریخی چؤوش گؤلی اهر،
واقع در دامنه کوهستان شیور، در فهرست آثار ملی ایران خبر داد.
بر اساس این گزارش، ثبت این اثر با تصمیم وزارت میراث‌فرهنگی انجام شده است.
موقعیت جغرافیایی و مشخصات سازه
سد تاریخی چؤوش گؤلی در حدود ۲۰ کیلومتری شمال اهر و در دامنه جنوبی کوهستان شیور قرار دارد.
این سد در مسیر رودخانه دره‌شرشر و در یک تنگه سنگی ساخته شده است.
مصالح به‌کاررفته در آن سنگ و ملات است و هدف از احداث آن، مهار آب‌های سطحی دامنه‌های جنوبی کوهستان
شیور بوده است.
معماری سد و آسیب‌های واردشده
به گفته احمد حمزه‌زاده، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی آذربایجان‌شرقی، بخش عمده‌ای از این
سازه تاریخی بر اثر سیلاب‌های گذشته تخریب شده و در حال حاضر تنها بخشی از دیواره غربی آن باقی مانده است.
بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد در ساخت بدنه بیرونی سد از تخته‌سنگ‌هایی با ابعاد گوناگون و در هسته آن از
سنگ‌های نامنظم و ملات استفاده شده است.
ارتفاع بخش باقی‌مانده این سازه به حدود ۱۵ متر می‌رسد.
ارتباط احتمالی با قلعه شیور
قرارگیری سد چؤوش گؤلی در نزدیکی قلعه شیور، احتمال ارتباط تاریخی و کارکردی میان این دو مجموعه
را مطرح کرده است.
این موضوع می‌تواند در پژوهش‌های آینده درباره نقش سد در تأمین آب، مدیریت منابع آبی یا کارکرد
دفاعی و زیستی مجموعه‌های تاریخی منطقه اهمیت داشته باشد.
ضرورت مطالعات باستان‌شناسی و حفاظت از سازه
مدیرکل میراث‌فرهنگی آذربایجان‌شرقی خاطرنشان کرد که تعیین دقیق زمان ساخت و نحوه بهره‌برداری از این
سد نیازمند انجام مطالعات و بررسی‌های تکمیلی باستان‌شناسی است.
با توجه به آسیب‌های ناشی از سیلاب و حرکت گل‌ولای در مسیر جریان آب، انجام مطالعات باستان‌سنجی و
اجرای راهکارهای استحکام‌بخشی پای سازه برای حفاظت از این اثر تاریخی ضروری اعلام شده است.
چؤوش گؤلی اهر؛ از میراث سنگی تا ثبت در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی سد سنگی تاریخی چؤوش گؤلی اهر گامی مهم در راستای شناسایی و حفاظت از
میراث تاریخی آذربایجان‌شرقی است.
این اثر، علاوه بر ارزش معماری و تاریخی، می‌تواند در مطالعات مربوط به مدیریت آب در گذشته
و ارتباط مجموعه‌های تاریخی منطقه نقش مهمی داشته باشد.
با این حال، حفاظت پایدار از آن نیازمند مطالعات باستان‌شناسی، مستندسازی دقیق و اجرای
اقدامات استحکام‌بخشی است.
ثبت ملی این سد می‌تواند زمینه‌ساز پژوهش‌های بیشتر و توجه به ظرفیت‌های میراثی و گردشگری منطقه شود.
ثبت ملی سد سنگی تاریخی چؤوش گؤلی اهر؛ حفاظت از میراث آبی آذربایجان‌شرقی
