جاده ادویه؛ کریدور تاریخی که ایران و هند را دوباره به هم پیوند میزند
محسن عباسیفرد عضو فدراسیونهای بینالمللی و جهانی IFJ، AIPS، FISU)) سردبیر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ وزیران گردشگری دو کشور بر احیای ظرفیتهای تاریخی جاده ادویه، تقویت پروازها و ارتباط بخش خصوصی و تدوین پروندههای مشترک برای ثبت در یونسکو تأکید کردند.
از ادویه تا گردشگری؛ چگونه جادهای ۲۲۰۰ ساله
جادهای که بیش از دو هزار سال پیش ادویه و کالاهای هند را از مسیر بنادر ایران به غرب میرساند،
بار دیگر در کانون روابط دو کشور قرار گرفته است.
ایران پیشنهاد کرده این جاده تاریخی به مسیری برای توسعه گردشگری و روابط فرهنگی دو کشور تبدیل شود؛ پیشنهادی که با استقبال وزیر گردشگری هند روبهرو شده است.
حاشیهای که از اجلاس مهمتر شد
«سیدرضا صالحیامیری»، وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی ایران، که برای حضور در سومین اجلاس وزرای گردشگری کشورهای عضو بریکس به هند سفر کرده بود،
در حاشیه این اجلاس با «گاجندرا سینگ شخاوات»، وزیر گردشگری هند، دیدار و درباره ابعاد مختلف همکاریهای گردشگری، فرهنگی و میراثی دو کشور گفتوگو کرد.
اجلاس وزرای گردشگری بریکس که با میزبانی هند و با حضور نمایندگانی از ۹ کشور عضو از جمله برزیل، ایران، آفریقای جنوبی، امارات متحده عربی، چین، اتیوپی، اندونزی و روسیه برگزار شد،
با تصویب «اعلامیه جیپور» به کار خود پایان داد.
این اعلامیه چهار حوزه اولویتدار را شامل هوش مصنوعی و گردشگری، گردشگری پایدار و مسئولانه، آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی در گردشگری، و تسهیل تبادلات گردشگری و سفرهای بدون مانع ترسیم کرده است.
صالحیامیری در سخنرانی خود در این اجلاس، ضمن محکوم کردن حملات نظامی علیه ایران و اشاره به آسیبدیدگی ۱۴۹ اثر تاریخی و فرهنگی از جمله پنج سایت ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو، بر بازتعریف مفهوم «تابآوری» در گردشگری تأکید کرد و گفت:
که تابآوری واقعی به معنای توانایی جوامع و فرهنگها برای حفظ هویت، بازسازی معیشت و بازیابی کرامت خود است.
نگاهی عمیق به روابط تاریخی دو کشور
صالحیامیری در ابتدای این دیدار، هند را یکی از نمونههای مهم در عرصه مدیریت تنوع فرهنگی و قومی دانست و بر تجربه تاریخی این کشور در ایجاد همزیستی میان گروههای مختلف اجتماعی تأکید کرد.
وزیر میراثفرهنگی با اشاره به مطالعات و آثاری که در حوزه جامعهشناسی و مدیریت قومی هند انجام داده است، گفت:
«هند یکی از بهترین الگوهای مدیریت تنوع قومی در جهان است.»
او با اشاره به پیوندهای عمیق تاریخی، فرهنگی و تمدنی ایران و هند، توسعه گردشگری را یکی از مهمترین عرصههای تعمیق روابط دو کشور دانست.
صالحیامیری بر تدوین و امضای یادداشت تفاهم همکاری، تقویت ارتباطات هوایی، مشارکت بخش خصوصی، سرمایهگذاری هند در زیرساختهای گردشگری ایران، همکاری در ثبتهای مشترک جهانی و توسعه گردشگری سلامت تأکید کرد.
بخش خصوصی؛ موتور محرکه همکاریهای گردشگری
وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی یکی دیگر از محورهای پیشنهادی ایران را تقویت نهادهای بخش خصوصی دو کشور عنوان کرد و بر برقراری ارتباط میان آژانسها، هتلها، تورگردانان، شرکتهای هواپیمایی و دیگر فعالان زنجیره گردشگری تأکید کرد.
صالحیامیری گفت:
«برای تقویت همکاریهای بخش خصوصی باید سازوکارهایی برای برگزاری نشستها و رویدادهای مشترک گردشگری و ایجاد ارتباط مستقیم میان فعالان اقتصادی و حرفهای دو کشور طراحی شود.»
او همچنین از آمادگی ایران برای جذب سرمایهگذاری هند در توسعه زیرساختهای گردشگری کشور خبر داد و گفت:
«سرمایه و تجربه بخش خصوصی هند میتواند در توسعه ظرفیتهای گردشگری ایران به کار گرفته شود».
وزیر میراثفرهنگی در ادامه به ظرفیت نمایشگاهها و رویدادهای بینالمللی ایران اشاره کرد و از دولت، بخش خصوصی و فعالان گردشگری هند برای حضور فعال در نمایشگاه گردشگری تهران و گردهمایی بزرگ تورگردانان و فعالان گردشگری جهان در ایران دعوت کرد.
او همچنین ازسرگیری کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و هند را اتفاقی مهم دانست و تأکید کرد: «گردشگری میتواند از ظرفیت این سازوکار اقتصادی برای توسعه همکاریهای دوجانبه بهره بگیرد.»
تأکید بر ثبتهای مشترک در یونسکو
یکی دیگر از محورهای این دیدار، همکاری ایران و هند برای ثبت مشترک عناصر و میراث فرهنگی در فهرستهای جهانی یونسکو بود.
صالحیامیری با اشاره به ظرفیتهای گسترده میراث فرهنگی دو کشور گفت:
«ایران و هند میتوانند با شناسایی عناصر، مسیرها و میراث مشترک، پروندههای مشترک بیشتری برای ثبت جهانی تدوین کنند.»
او با تأکید بر ضرورت افزایش سهم کشورهای دارای ظرفیتهای تمدنی در فهرست میراث جهانی اظهار کرد:
«ما برای ثبتهای جهانی بیشتر و ثبتهای مشترک در کنار هند هستیم و باید از ظرفیت یکدیگر برای مطالبه این موضوع از یونسکو استفاده کنیم.»
وزیر میراثفرهنگی پیشنهاد کرد پس از امضای یادداشت تفاهم، کمیتههای مشترک تخصصی میان دو کشور برای پیگیری موضوعات مختلف، ازجمله میراث فرهنگی، گردشگری و ثبتهای جهانی، تشکیل شود.
صالحیامیری همچنین به ظرفیت گسترده منابع مکتوب و نسخههای خطی در ایران اشاره کرد و گفت: «ایران حدود دو میلیون کتاب تاریخی و نزدیک به یک میلیون نسخه خطی در اختیار دارد و هند نیز از گنجینه قابلتوجهی در این زمینه برخوردار است؛ موضوعی که نشانه دیگری از پیوندهای تاریخی و فرهنگی دو کشور به شمار میرود.»
تفاهمنامهای که باید اجرایی شود
گاجندرا سینگ شخاوات، وزیر گردشگری هند، نیز در این دیدار ضمن قدردانی از مشارکت مؤثر جمهوری اسلامی ایران در بریکس، چه در کارگروه ویژه گردشگری و چه در اجلاس وزرای گردشگری این مجموعه، بر اهمیت نقش ایران در این سازوکار تأکید کرد.
او با اشاره به سخنان صالحیامیری در اجلاس وزرای گردشگری بریکس درباره مفهوم همزیستی اظهار کرد:
«این مفهوم، موضوعی مهم و قابلتأمل است و جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به چنین رویکردی نیاز دارد.»
استقبال هند از جاده ادویه
وزیر گردشگری هند با استقبال از پیشنهاد ایران درباره جاده ادویه، آمادگی کشورش را برای پیشبرد این پروژه مشترک اعلام کرد و آن را زمینهای مناسب برای پیوند ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و گردشگری دو کشور دانست.
او همچنین با اشاره به تجربه هند در حوزه ثبت جهانی، از رویکرد ایران برای افزایش تعداد ثبتها در یونسکو استقبال کرد و گفت:
«کشورهای دارای میراث غنی و تمدنهای بزرگ نباید به تعداد اندکی ثبت سالانه محدود باشند.»
شخاوات با اشاره به جمعیت و گستردگی جغرافیایی هند افزود:
«ظرفیتهای میراثی این کشور بسیار گسترده است و هند نیز خواهان افزایش سهم خود در ثبتهای جهانی است.»
او تأکید کرد:
«ما علاقهمندیم کشورهایی مانند ایران در کنار هند قرار بگیرند تا بتوانیم با صدایی مشترک، این موضوع را در یونسکو پیگیری کنیم.»
احیای جادههای تاریخی در چارچوب بریکس
وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی همچنین با اشاره به ظرفیت تاریخی مسیرهای تمدنی و تجاری میان کشورهای عضو بریکس، بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای جاده ابریشم و جاده ادویه تأکید کرد.
صالحیامیری گفت:
«بریکس میتواند از ظرفیتهای غنی جاده ابریشم و جاده ادویه که در گذشتههای دور بهعنوان پل فرهنگی و تجاری میان برخی کشورهای عضو نقشآفرینی کردهاند، برای تقویت تعاملات مردم با مردم بهره بگیرد.»
او تأکید کرد:
«این مسیرهای تاریخی نهتنها بخشی از میراث مشترک تمدنی ملتها هستند، بلکه میتوانند در عصر حاضر به بستری تازه برای توسعه گردشگری، تبادل فرهنگی، تعمیق شناخت متقابل ملتها و تقویت همکاریهای منطقهای و بینالمللی تبدیل شوند.»
وزیر گردشگری هند نیز در این زمینه پیشنهاد کرد که احیای جاده ادویه میتواند به عنوان یک پروژه مشترک، زمینهساز توسعه روابط فرهنگی، اقتصادی و گردشگری در جنوب شرق ایران و غرب هند شود.
جاده ادویه چیست؟
جاده ادویه که به «جاده فلفل» نیز شهرت دارد، یکی از کهنترین مسیرهای تجاری جهان است که از شرق آسیا تا اروپا و آفریقا امتداد داشته است.
شواهد تاریخی نشان میدهد که بیش از ۲۰۰۰ سال پیش، حملونقل ترکیبی دریایی و خشکی بین ایران و کانونهای مهم اقتصادی از جمله هند و سریلانکا وجود داشته است.
با شکلگیری دولت سلجوقی در قرن پنجم هجری، موقعیت تجاری بنادر خلیجفارس دستخوش تغییرات مهمی شد.
این تحولات عمدتاً تحتتأثیر جابهجایی قدرتهای سیاسی، تأمین امنیت مسیرهای تجاری و رقابت حاکمان برای دستیابی به درآمدهای حاصل از تجارت و مالیات بود.
این دگرگونی را میتوان در سه مرحله خلاصه کرد:
نخست، افول بندر سیراف؛ دوم، رونق بنادر شرقی خلیجفارس، بهویژه هرمز و تیز؛ و درنهایت،
انتقال بخشی از مرکزیت تجاری به کیش و بصره، همزمان با کاهش قدرت سلجوقیان کرمان و افزایش نفوذ امرای محلی کیش و خلافت عباسی.
راه دریایی خلیجفارس بخشی از شبکه گسترده تجارت میان هند، چین، ایران و سرزمینهای غربی بود و از طریق دریای سرخ به مدیترانه و حتی سواحل شرقی آفریقا راه پیدا میکرد.
بنادر مهمی مانند تیز، هرمز، سیراف، بوشهر، گناوه، مهروبان، عبادان و بصره در این شبکه قرار داشتند.
این مسیر همچنین یکی از شاخههای اصلی جاده ادویه بود و انتقال ادویههای هند و چین به غرب آسیا و اروپا، اهمیت اقتصادی آن را افزایش میداد. بااینحال، اهمیت خلیجفارس تنها به تجارت دریایی محدود نمیشد؛ راههای زمینی متصل به بنادر، شهرهای داخلی ایران، مانند سیستان، کرمان، یزد، فارس، اصفهان و ری را به این شبکه تجاری پیوند میدادند.
بنابراین، رونق بنادر خلیجفارس را باید نتیجه تعامل قدرت سیاسی، امنیت، زیرساختهای ارتباطی و جریان تجارت بینالمللی دانست؛ عواملی که در دورههای مختلف، مرکز ثقل تجارت را از یک بندر به بندری دیگر منتقل کردند.
جاده ادویه؛ پیوند تاریخی ایران و هند
بازتعریف و احیای مسیر تاریخی جاده ادویه میتواند زمینهای برای تقویت روابط تجاری، فرهنگی و گردشگری ایران و هند باشد؛ مسیری که براساس شواهد تاریخی، سابقه آن به بیش از دو هزار
سال پیش بازمیگردد.
این شبکه تجاری، ارتباط دریایی و زمینی ایران را با هند و جنوب آسیا برقرار میکرد و بنادری مانند تیس، هرمز و بعدها بندرعباس را به راههای داخلی ایران پیوند میداد.
مسیرهای زمینی نیز از شرق ایران و مناطقی مانند میرجاوه و زابل تا شهرهای داخلی امتداد مییافتند.
جاده ادویه مسیر انتقال ادویه و دیگر کالاهای جنوب و جنوبشرق آسیا به غرب بوده است.
ایران در این شبکه جایگاهی مهم داشت و بنادر جنوبی و راههای زمینی آن، بازارهای هند را به مراکز تجاری داخل ایران متصل میکردند.
آثار تاریخی و باستانشناسی در مناطقی مانند جیرفت و شهر سوخته نیز از ارتباطات دیرینه ایران با حوزه تمدنی رود سند حکایت دارند.
در سالهای اخیر، اقدامات عملی برای احیای این مسیر تاریخی آغاز شده است.
بازدیدهای گردشگری در امتداد بخشهای باستانی جاده ادویه در ایران بهطور رسمی به تقویم گردشگری کشور اضافه شده است.
همچنین رویداد «رالی تور راه ادویه» با حضور ۱۶ خودرو و ۴۸ نفر که مسیر خود را از کرمان آغاز و
با عبور از بم، چابهار، مرز ریمدان و پاکستان به هند میرسانند، گامی عملی در جهت احیای این
مسیر تاریخی برداشته است.
این رالی با شعار «از کلوتهای کرمان تا تاج محل هندوستان» برگزار شده است.
چشمانداز همکاریهای آینده
تجربه احیای جاده ابریشم نشان داده است که مسیرهای تاریخی میتوانند علاوه بر ارزش میراثی، به ظرفیتی برای توسعه گردشگری، تجارت و همکاریهای فرهنگی تبدیل شوند.
بر همین اساس، جاده ادویه نیز میتواند از یک مسیر تاریخی به کریدوری فرهنگی، گردشگری و تجاری میان ایران و هند تبدیل شود و پیوندهای تاریخی دو کشور را با نیازهای اقتصادی امروز گره بزند.
هند بهعنوان «شریک راهبردی گردشگری» ایران تعیین شده است؛ عنوانی که فراتر از تعارفات فرهنگی، از عزم جدی دو کشور برای توسعه همکاریها در این حوزه حکایت دارد.
با تقویت ارتباطات هوایی، مشارکت بخش خصوصی، سرمایهگذاری در زیرساختهای گردشگری، همکاری در ثبتهای جهانی و توسعه گردشگری سلامت، افقهای تازهای پیش روی روابط دو کشور گشوده خواهد شد.
فرجام سخن:
احیای جاده ادویه نه تنها میتواند به تقویت تعاملات منطقهای و بینالمللی کمک کند، بلکه راهبردی برای توسعه خطی گردشگری در جنوب شرق و جنوب ایران و غرب هند به شمار میرود.
این مسیر تاریخی، با تکیه بر ظرفیتهای طبیعی، تاریخی و فرهنگی دو کشور از جمله میراث جهانی متعدد و صنایع دستی متنوع، میتواند به مقصدی جذاب برای گردشگران از سراسر جهان تبدیل شود.
تجربه موفق احیای جاده ابریشم نشان داده که مسیرهای تاریخی، فراتر از یک یادمان کهن، میتوانند موتور محرک توسعه گردشگری، جذب سرمایه و اشتغالزایی باشند.
جاده ادویه نیز با تکیه بر ظرفیتهای بینظریف ایران در حوزه میراث مکتوب، نسخ خطی، صنایع دستی و بنادر تاریخی، و همچنین تجربه هند در مدیریت گردشگری انبوه و ثبتهای جهانی، پتانسیل آن را دارد که به یک کریدور راهبردی در جنوب آسیا و خلیج فارس مبدل شود.
آنچه امروز در جیپور کلید خورد، نه یک دیدار تشریفاتی، بلکه نقشه راهی برای گره زدن میراث کهن دو کشور با نیازهای اقتصادی قرن بیستویکم است
جاده ادویه؛ کریدور تاریخی که ایران و هند را دوباره به هم پیوند میزند
جاده ادویه؛ کریدور تاریخی که ایران و هند را دوباره به هم پیوند میزند
