سود کلان شرکت‌های نفتی آمریکایی در جنگ با ایران
به گزارش پایگاه تحلیل-خبری درسا نیوز، شبکه الجزیره در گزارشی اعلام کرد که شرکت‌های نفتی ایالات متحده در پی جنگ با ایران، بیش از ۱۳۰ میلیارد دلار سود کسب کرده‌اند. این در حالی است که مصرف‌کنندگان در نقاط مختلف جهان برای تأمین کالاهای اساسی خود هزینه‌های بیشتری را متحمل می‌شوند و نگرانی‌ها از احتمال ازسرگیری درگیری‌ها به‌ویژه از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای افزایش یافته است.
برآورد روزنامه نیویورک‌تایمز، که بر اساس عملکرد ۵۱ شرکت بزرگ نفت و گاز آمریکایی در بازه زمانی شش ماهه از آوریل تا سپتامبر انجام شده، نشان‌دهنده این واقعیت است. در مقایسه، این شرکت‌ها در بازه مشابه سال ۲۰۲۵، پیش از آغاز جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، تنها کمتر از ۴۷ میلیارد دلار سود به دست آورده بودند. این سودهای کلان در شرایطی به دست آمده که هزینه‌های زندگی به شدت افزایش یافته و فشار زیادی بر مصرف‌کنندگان وارد کرده است.
هزینه‌های سنگین برای آمریکایی‌ها
تحلیلی که به تازگی توسط دانشگاه براون انجام شده، نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها از زمان آغاز جنگ ایران در ۲۸ فوریه (نهم اسفند ۱۴۰۴)، برای بنزین و گازوئیل ۱۵۰ میلیارد دلار بیشتر هزینه کرده‌اند؛ رقمی که به‌طور متوسط برای هر خانوار معادل بیش از ۱۱۵۰ دلار است. این نابرابری، بحث‌های سیاسی را درباره اینکه چه کسانی از جنگ سود می‌برند و چه کسانی هزینه آن را می‌پردازند، داغ کرده است.
جیم مک‌گاورن، نماینده دموکرات کنگره، در واکنش به اظهارات ترامپ درباره عواید شرکت‌های نفتی آمریکا که گفته است «ما در حال به‌جیب زدن ثروتی هنگفت هستیم»، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما ثروت هنگفت به جیب نمی‌زنیم؛ ما داریم بهای هنگفتی می‌دهیم.» ناصر التمیمی، پژوهشگر اندیشکده «موسسه مطالعات سیاسی بین‌المللی/ ISPI» در میلان ایتالیا، بیان کرد که «شرکت‌های انرژی آمریکا به طرق مختلف از جنگ منتفع شده‌اند. تولیدکنندگان نفت خام از افزایش قیمت نفت بهره‌مند می‌شوند، در حالی که پالایشگاه‌ها با محدود شدن عرضه گازوئیل و دیگر سوخت‌ها، حاشیه سودهای استثنایی به دست می‌آورند.»
تأثیرات جنگ بر بازار انرژی
به اعتقاد وی، «آسیب دیدن پالایشگاه‌ها در خاورمیانه و روسیه، اختلال در حمل‌ونقل دریایی از تنگه هرمز و تنش‌های تجاری ناشی از تحریم‌ها، کمبود عرضه را تشدید کرده است. در عین حال، تاسیسات نسبتاً امن آمریکا و دسترسی این کشور به نفت خام تخفیف‌دار، این سودها را افزایش می‌دهد.» شرکت‌های اکسون‌موبیل و شِورون، بزرگترین شرکت‌های نفتی آمریکا، در روز جمعه گذشته، سودی بین ۱۰ تا ۱۵ میلیارد دلار گزارش کردند. همچنین، شرکت‌های پالایش نفت آمریکا به دلیل محدود شدن عرضه جهانی سوخت و کاهش شدید ذخایر ناشی از خسارات سنگین به زیرساخت‌های انرژی در خاورمیانه و روسیه، سود بیشتری کسب کرده‌اند.
به نقل از الجزیره، سود شرکت «والرو انرژی/ Valero» در سه‌ماهه سوم بیش از ۶ برابر شده و به ۶.۸۳ میلیارد دلار رسیده است. پالایشگاه «فیلیپس ۶۶» نیز از ثبت بالاترین سود فصلی تاریخ خود خبر داده و درآمد خالص آن از ۱۳۳ میلیون دلار در مدت مشابه پارسال به ۵.۶۲ میلیارد دلار افزایش یافته است.
پیامدهای جنگ و نوسانات بازار
جِفری میلر، تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و سردبیر خبرنامه «Gulf States Insights»، بیان کرد که جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران «بزرگترین شوک عرضه به بازارهای جهانی نفت و فرآورده‌های پالایشی را در چند سال اخیر ایجاد کرده است.» به گفته وی، «این جنگ حق بیمه ریسک ایجاد کرده و در نتیجه آن، شرکت‌های مستقر در آمریکا در موقعیت مناسبی برای کسب درآمد از آن قرار دارند. در سوی مقابل، تولیدکنندگان نفت در خلیج فارس، هم از افزایش هزینه‌ها و مخاطرات و هم از خسارات فیزیکی به شدت آسیب دیده‌اند و این عوامل بهره‌برداری از قیمت‌های بالاتر نفت را برای آنها بسیار دشوارتر می‌کند.
به نقل از الجزیره، تهران در واکنش به حملات آمریکا و رژیم اسرائیل، دارایی‌ها و تجهیزات آمریکا مستقر در کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف قرار داده است. همچنین، ایران عملاً عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را مسدود کرده است. در واکنش، آمریکا آنچه محاصره دریایی ایران می‌خواند را به اجرا درآورده و مدعی افزایش تردد نفتکش‌ها از این مسیر حیاتی شده و کشمکش‌ها در این آبراه خطرات انتقال انرژی را افزایش داده است.
چشم‌انداز آینده و نوسانات قیمت
تحلیلگران هشدار داده‌اند که مادامی که آمریکا و ایران به یک توافق سیاسی پایدار دست نیابند، نوسانات بازار همچنان ادامه خواهد داشت. پس از امضای یادداشت تفاهم ماه ژوئن که با عدم پایبندی واشنگتن به مفاد آن، فرو پاشید، قیمت نفت برای مدتی کوتاه در تابستان کاهش یافت، اما با فروپاشی مذاکرات، بار دیگر به‌سرعت افزایش پیدا کرد.
الجزیره همچنین به تشدید درگیری‌ها میان عربستان سعودی و حوثی‌های یمن (انصارالله) اشاره کرده و می‌نویسد که این بحران را پیچیده‌تر کرده است. تنگه باب‌المندب که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند و عربستان از آن برای صادرات نفت استفاده می‌کند، اکنون به جبهه دیگری از جنگ بدل شده است.
جفری میلر در ادامه گفت: «در کوتاه‌مدت، سودهای بادآورده صرفاً ترازنامه شرکت‌های نفتی و بازدهی سهامداران آنها را تقویت خواهد کرد. اما این سودهای کلان یک هشدار مهم به همراه دارند؛ چرا که در بلندمدت، قیمت بالای نفت می‌تواند به چشم‌انداز رشد اقتصادی آسیب بزند و حتی به وقوع رکود اقتصادی دامن بزند؛ رکودی که متعاقباً تقاضا برای نفت را کاهش خواهد داد و روند گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را تسریع می‌کند.»
فلورنس اشمیت، تحلیلگر ارشد انرژی در تیم اقتصاد جهانی و بازارهای بانک رابوبانک در لندن، اظهار داشت که «با توجه به ابهام درباره مدت زمان ادامه جنگ ایران، احتمالاً قیمت حامل‌های اصلی انرژی همچنان بالا باقی خواهد ماند. قیمت‌ها در تمام بازارهایی که در معرض این شوک جهانی عرضه قرار دارند، از جمله بازار آمریکا، سال آینده نیز بالا خواهد ماند و مصرف‌کنندگان همچنان فشار افزایش قیمت‌ها را احساس خواهند کرد.»
به نقل از الجزیره، جنگ آمریکا علیه ایران، هزینه نفت، سوخت‌های مورد استفاده در حمل‌ونقل، گاز، برق و مواد غذایی را افزایش داده است. تازه‌ترین گزارش بانک جهانی درباره چشم‌انداز بازار کالاها نشان می‌دهد که قیمت کالاهای اساسی در سال جاری ۲۳ درصد افزایش خواهد یافت. اختلال در انتقال محموله‌های غلات و پدیده آب‌وهوایی «ال‌نینو» نیز همزمان برداشت محصولات کشاورزی و دسترسی مردم به مواد غذایی مقرون‌به‌صرفه را تهدید می‌کند.
در این بین، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) اعلام کرده است که قیمت جهانی مواد غذایی در ماه سپتامبر ۱.۵ درصد دیگر افزایش یافته؛ این در حالی است که قیمت‌ها در بحبوحه شرایط نامساعد جوی و اختلال تجاری در دریای سیاه و تنگه هرمز، در ماه آگوست به بالاترین سطح خود از اواخر سال ۲۰۲۲ رسیده بودند.
ترامپ در تلاش است تا بالا بودن قیمت جهانی سوخت را به جنگ اوکراین نسبت دهد و ادعا کرده که توافق با روسیه و لغو تحریم‌هایی که سال‌ها علیه این کشور اعمال شده، به کاهش قیمت گازوئیل کمک خواهد کرد. تحلیلگران می‌گویند که در منطقه خلیج فارس، افزایش قیمت نفت به نفع صادرکنندگانی خواهد بود که می‌توانند جریان صادرات خود را حفظ کنند؛ با این حال، ناامنی طولانی‌مدت همچنان عرضه مطمئن و سرمایه‌گذاری را تهدید خواهد کرد.
به گفته ناصر التمیمی، «تولیدکنندگان خلیج فارس برای بازسازی به سال‌ها زمان نیاز دارند و به‌منظور تنوع‌بخشی مسیرهای صادراتی با فشار روبه‌رو خواهند بود. یک توافق دیپلماتیک می‌تواند قیمت‌ها را کاهش دهد، اما ازسرگیری حملات علیه ایران خطر وقوع جنگی دیگر در منطقه را به همراه دارد؛ جنگی که می‌تواند به تداوم بسته ماندن تنگه هرمز و طولانی‌تر شدن کمبود عرضه بینجامد.»
