کرمانشاهی که ندیدهایم اما هرسین قلب تاریخ با مجموعهای از اماکن طبیعی و تاریخی.
قاسم عباسیفرد گزارشگر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ در دومین گزارش از «کرمانشاهی که ندیدهایم» اینبار به شهرستان هرسین در شرق استان کرمانشاه میرویم؛ اگر بخواهیم در یک کلام هرسین را تعریف کنیم باید بگوییم«شهر داستانهای عاشقانه و تاریخی»؛ شهر شیرین و فرهاد و یادگاری از دوران ایران باستان.
هرسین یکی از نقاط تاریخی و فرهنگی مهم در غرب ایران است که به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود از دوران باستان تاکنون جزو شهرهای مهم به شمار میآید؛ این منطقه به دلیل مجاورت با کوهستان و دشت های حاصلخیز همیشه محل سکونت انسان و تمدنهای مختلف بوده است.
این شهرستان سرسبز که ارتفاع آن از سطح دریا به بیش از یک هزار و ۵۰۰ متر میرسد در منطقهای کوهستانی و در دامنه رشته کوه زاگرس واقع شده؛ هرسین از شمال به کوههای دالاهو، از شرق به استان همدان، از غرب به شهر کرمانشاه و از جنوب نیز به شهرستان صحنه محدود میشود و به دلیل همین جغرافیای بینظیر دارای آب و هوای معتدل کوهستانی با زمستانهای سرد و تابستانهای خنک است.
روایتی مؤثق درباره ریشه نام «هرسین» متعلق به نگارهای حک شده بر روی یک ستون آشوری در روستای نجفآباد از توابع فیروز آباد کرمانشاه است؛ در این ستون نگاره از شهری مادنشین با لفظ «حهرزیهنو» نام برده شده که با توجه به شرح و توصیف آن قطع به یقین میتوان گفت همین «هرسین» امروزی است که متأثر از خط و آوانویسی عربی لفظ «حرسین» به «هرسین» تبدیل شده است.
طبق همین ستون نوشته «حهرزیهنو»، «زهحهردوک» و «زهردوکه» نامهای هم ریشه و همگی دلالت بر نام شاه نشینها یا شاهک نشینها در زمان حکمرانی سارگون (دودمان سارگونی آخرین دودمان حکومت آشور قبل از میلاد بر قلمروی گستردهای در دنیای باستان حکومت میکردند) حکمرانان محلی آشور بوده و لفظ شاهکنشین نیز به معنای شاهنشین کوچک است که اشاره به فاصله مقام و مرتبه حاکمان محلی از پادشاهان دارد؛ برخی نیز «زهردوکه» را نامی از سلسله ماد و به معنای دلیر برای این منطقه میدانند.
از جمله آثار و اماکن تاریخی و طبیعی بیشمار این شهرستان میتوان به تپه گنجدره، روستای گرهبان، روستانی برناج، روستای نجوبران، حوض و ساعت سنگی، گور دخمهها (برناج، اسحاقوند و سرخدره)، مجموعه تاریخی بیستون و فرهاد تراش در پارک هرسین اشاره کرد.
بیستون؛ سندی تاریخی از اقتدار ایرانیان باستان
بیستون به عنوان بزرگترین سنگ نوشته جهان ازجمله آثار تاریخی مربوط به دوره هخامنشیان است که ساخت آن به سال ۵۲۰ پیش از میلاد باز میگردد؛ این سنگ نوشته در ۳۰ کیلومتری شهر کرمانشاه، شهر بیستون از توابع شهرستان هرسین بر دامنه کوه پرآو قرار دارد و در نشست سیام سال ۲۰۰۶ نیز به عنوان یکی از میراثهای جهانی یونسکو نیز ثبت شد.
مهمترین اثر این محوطه، کتیبه بیستون (Behistun Inscription) است که به دستور داریوش بزرگ، پادشاه هخامنشی در سده ششم پیش از میلاد بر صخرهای عظیم کوه حکاکی شد؛ این سنگ نوشته در سه نسخه زبان پارسی باستان، اکدی و ایلامی به خط میخی نگاشته شد که روایتگر پیروزی داریوش بر شورشیان و تثبیت حکومت اوست.
از آثار دیگر در این محوطه تاریخی میتوان به مجسمه هرکول که تندیسی سنگی از این قهرمان اسطورههای یونان مربوط به دوره سلوکی(سده دوم پیش از میلاد) اشاره کرد؛ همچنین فرهاد تراش، دیوارهای صخرهای که در افسانهها به فرهاد(معشوق شیرین) نسبت داده میشود در این محوطه باستانی قرار دارد.
از دیگر نقش برجستههای موجود در این محوطه میتوان به نقش برجسته پیروزی شاپور اول بر امپراتوران روم در دوره ساسانی اشاره کرد و مورد بعدی کاروانسرای صفوی است که در این منطقه وجود دارد، بنایی از دوره صفویه در مسیر جاده ابریشم بوده و امروزه نیز پذیرای گردشگرانی از سرتاسر دنیاست.
بیستون نه تنها گواهی بر تاریخ ایران از دوران هخامنشی تا اسلامی است، بلکه نمادی از هنر، سیاست و اسطوره شناسی در تمدنهای کهن به شمار میرود؛ بازدید از این محوطه سفری به عمق تاریخ و فرهنگ ایران زمین است.
تپه گنجدره؛ مکانی که انسان نخستین از دوران پارینه سنگی عبور کرد
اگر بخواهیم به پیشینه تاریخی هرسین بپردازیم باید به دورههای قبل از میلاد برویم؛ تپه گنج دره با قدمتی ۱۰ هزار ساله و تمدنی نزدیک به ۹ هزار سال از اولین سکونتگاههای دائمی و اولین روستاهای ایران در دوران نوسنگی است؛ زمانی که بشر با عبور از دوران پارینه سنگی پا به دنیای جدید میگذارد و زندگی نو را آغاز می کند.
این تپه از قدیمیترین سکونتگاههای انسان در ایران است و در کاوشهای باستانشناسی در این منطقه نشانههایی از آغاز کشاورزی و اهلی کردن حیوانات در فلات ایران پیدا شد؛ موزه ایران باستان در تهران برخی از آثار کشف شده از این تپه را به نمایش گذاشته است اما بازدید از خودِ محوطه برای علاقهمندان به باستان شناسی قطعا جالب است.
گَرَهبان؛ روستایی خاص با معماری اروپایی
گَرَهبان روستایی خاص که حال و هوای شهرهای اروپایی را در دل رشته کوه های زاگرس برای گردشگران به ارمغان میآورد و پُر است از معنویات؛ تقدس این روستا نزد مردمان اهلحق(یارسان) به واسطه وجود مکانی به نام «اجاق حضرت آقا بخش» و اجاق دیگر بزرگان این فرقه است.
در سفر به گرهبان بیشتر مسافران میتوانند از اقامت رایگان و غذای نذری برخوردار شوند که مهماننوازی روستاییان را نشان میدهد البته در ماههای اردیبهشت، مرداد، آبان و اسفند امکان بازدید از روستا وجود ندارد زیرا در این ماهها روستاییان به تعمیر ساختمانها، رسیدگی به امور داخلی، کاشت و برداشت مزارع و باغها میپردازند؛ طایفهای که در گرهبان زندگی میکنند از خاندان آتشبیگیها بوده و به مشعشعی شناخته میشوند.
یکی از محصولات باکیفیتی که در گره بان تولید میشود و شهرت جهانی دارد گُلاب این روستا است؛ بیشترین حجم گلاب به دست آمده در این روستا به دلیل مرغوبیت بسیار بالا به کشورهای اروپایی صادر میشود؛ فرانسه از گلاب گرهبان در صنعت عطرسازی خود استفاده میکند.
برای بازدید از این روستای زیبا میتوان با استفاده از اپلیکیشنهای مسیریاب به آنجا رسید؛ در مسیر جاده کرمانشاه به هرسین و در کنار پلچِهر، جادهای فرعی به سمت گوردخمههای اسحاقوند و گوردخمه سرخ ده وجود دارد که پس از بازدید از این اماکن جذاب میتوان مسیر را به سمت روستا ادامه داد و در کنار رودخانه سیمره به گرهبان دیدنی رسید.
در پارک شهر یا همان پارک هرسین میتوان از حوض سنگی، ساعت سنگی، سراب هرسین و فرهاد تراش «در جای جای استان کرمانشاه، صدها اثر تاریخی و قدیمی وجود دارد که نام آنها فرهاد تراش(فرایتاش) شناخته میشوند؛ این آثار شامل انواع سازههای سنگی هستند که نشان از یک جور تراش خوردگی دارند و گویای کار دست انسان است» بازدید کرد.
از چالشهای موجود در شهرستان هرسین میتوان به کم آبی به دلیل کاهش منابع آب زیرزمینی و خشکسالیهای اخیر اشاره کرد؛ همچنین بیکاری یکی دیگر از چالشهای مهم این شهرستان است و جوانان به دلیل محدودیت فرصتهای شغلی مجبور به مهاجرت به شهرهای بزرگ میشوند.
هرسین به عنوان دروازهای به تاریخ کهن ایران، ترکیبی از طبیعت بکر و میراث چندین هزارساله است؛ پیشنهاد میشود بازدید از این منطقه را با یک راهنمای محلی یا تورهای تخصصی باستانشناسی برنامهریزی کنید تا از جزئیات پنهان آن لذت ببرید.
سراب زیبای هرسین در استان کرمانشاه در جنوبشرقی شهر کرمانشاه و در مرکز شهر هرسین قرار دارد و یکی از سرابهای تاریخی و دیدنی کرمانشاه به شمار میآید.
هرسین یکی از شهرستانهای تاریخی و زیبای استان کرمانشاه است که از جنوب به شهرستان دلفان استان لرستان، از شمال به شهرستان صحنه، از غرب به شهرستان کرمانشاه و از شرق به نهاوند محدود میشود و طبیعت زیبا و وجود چشمهها، کوهستان، فضای سبز و آثار تاریخی، زیبایی مضاعفی به طبیعت بکر شهرستان هرسین داده است.
در داخل شهر هرسین و در دامنه کوه شیرز سراب بسیار زیبایی وجود دارد که سراسر این سراب پوشیده از درختان جنگلی است و وجود ارتفاعات و صخرههای زیبا، آب و هوای مطبوع و دل انگیز، وجود چشمههای آب خروشان در منطقه و طبیعت بکر و چشم نواز، سراب هرسین را به منطقه نمونه در گردشگری تبدیل کرده است.
بهترین زمان بازدید از سراب هرسین در فصل بهار و ابتدای تابستان است و در فصل بهار، مقدار آب خروجی از سراب به علت بارشهای فصل سرما در بیشترین حد خود است و درختان موجود در این سراب در فصل بهار طراوت و شادابی خاصی داشته و هوای مطبوع بهاری در سراب هرسین مسافران را مجذوب زیبایی خود میکند.
وجود چشمههای جوشان، جویهای روان، آبشارهای مصنوعی و باغهای میوه در نزدیکی این سراب نیز بهعنوان مزیتهای این سراب به شمار میآید و مسیرهای آب در کنار آبشارهای مصنوعی باعث ایجاد یک فضای عالی و مناسب برای گردشگران شده تا ساعتها در فضای سبز این سراب، استراحت کنند.
گردشگری در سراب تاریخی و کوچه باغهای زیبای هرسین
در مرکز شهر هرسین قرار گرفته و در اطراف این سراب کوههای زرین کوه، شیرز کوه و دیوانگاه قرار دارد و هرساله گردشگران بسیاری از داخل استان و دیگر نقاط ایران برای دیدن جاذبههای این شهر راهی هرسین میشوند.
در سراب تاریخی و کهن هرسین، بقایا و آثار قدیمی بسیاری کشف شده است و در این بین سه اثر ساعت آبی و سنگی سراب هرسین، حجاریهای ساسانی و پلکان سنگی کاخ ساسانی، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار هستند.
ساعت آبی و سنگی سراب هرسین
در مجموعه گردشگری سراب هرسین کرمانشاه یک ساعت آبی بسیار قدیمی وجود دارد و این ساعت شگفتانگیز در بخش جنوبشرقی سراب مشهور قرار گرفته است که شکل کلی این ساعت بهصورت دایرهای بوده و قطر دهانه آن در حدود ۳.۸ متر است و عمقی که برای این ساعت ثبت شده چیزی در حدود ۶۶ سانتیمتر است و این ساعت بهطور کامل از سنگ یک دست ساخته شده و سبب شده تا زیبایی وافری را در خود جای دهد.
ساعت آبی مکانیسمی خاص و جالب دارد و جذابیت آن زمانی دوچندان میشود که بدانید این ساعت از قسمتهای مختلفی تشکیل شده و در مرکز این دایره یک بخش مخروطی شکل وجود دارد که به نظر میرسد بهعنوان فواره از آن استفاده میشده و در زیر این بخش مخروطی یک فضای ۱۲ ضلعی منتظم قرار دارد که بر اساس گفتههای باستانشناسی این بخش ۱۲ ضلعی بهعنوان ساعت آفتابی استفاده میشده است.
قدمت این ساعت آبی بر اساس کاوشهای انجامشده به دوران قبل از اسلام باز میگردد که بر اساس این بررسیها و قدمت ساعت آبی به نظر میرسد قدمت اولیه این سراب متعلق به دوره ساسانی بوده است.
حجاریهای ساسانی هرسین کرمانشاه
در کنار این ساعت آبی حجاریهایی نیز در کوههای نزدیک این سراب وجود دارد و این حجاریها که به حجاریهای ساسانی یا فرتاش معروف هستند در دامنه کوه دیوانگاه قرار دارد.
در این حجاری یک بخش از کوه بهصورت کامل تراشخورده و صفحه صاف و بزرگی را ایجاد کرده که به نظر میرسد قرار بوده کتیبهای در این صفحه حجاری شود ولی بنا به دلایل نامعلومی نیمهتمام باقیمانده است و این حجاریها شامل سه بخش بوده که مجموع ابعاد آن در حدود ۴۶.۵ متر طول و ۱۲.۲۵ متر عرض دارد.
پلکان سنگی کاخ ساسانی هرسین
در قسمت شرقی حوض سنگی در سراب هرسین کرمانشاه یک پلکان سنگی یکپارچه قرار دارد که در کتب تاریخ و قدیمی از شباهتهای این پلکان سنگی با پلههای موجود در پاسارگاد نکاتی گفته شده است و متأسفانه امروزه دیگر خبری از این پلههای سنگی نیست.
گردشگری در سراب تاریخی و کوچه باغهای زیبای هرسین
در قسمت فوقانی این پلهها یک طاق سنگی وجود دارد که قوس قسمت فوقانی آن گهوارهای شکل و قسمت پایینی آن بهگونهای است که برای طاق نقش نگهدارنده را ایفا میکند که با توجه به آثار بهدستآمده به نظر میرسد که این بناها بقایای یک کاخ سلطنتی نیمهکاره در دوران ساسانی و بهاحتمالزیاد شاپور اول بوده که بنا به دلایلی این کاخ و کتیبه مربوط به آن نیمهتمام باقیمانده است.
