کندوان، بدون نسخه دولتی؛ روستایی که با ثبت جهانی به مقصد جهانی تبدیل شد
یادداشتی از مسعود رنجبر در پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ اگر موئیل تصویری از مسیر پیشروست، کندوان تجربهای از مقصد این راه است؛ روستایی که پس از ثبت جهانی در یونسکو،
علاوه بر شناختهشدن بیشتر در سطح بینالمللی، تحولی عمیق در مشارکت مردمی و توسعهٔ بومگردی را تجربه کرده است.
این تغییرات، برخلاف بسیاری از پروژههای دولتی، ریشه در آگاهی و نیاز جامعهٔ محلی دارد.
ثبت جهانی کندوان؛ فراتر از گردشگری
انسیه میریمقدم، پژوهشگر و تسهیلگر حوزهٔ گردشگری، دربارهٔ تأثیر ثبت جهانی بر شناخت این روستا میگوید:
«پیش از ثبت جهانی، کندوان همواره میزبان بازدیدکنندگانی از کشورهای همسایه و نقاط مختلف جهان بود.
اما ثبت جهانی، نام کندوان را بیش از پیش در فضای مجازی، میان تورگردانان و شبکهٔ جهانی مقاصد گردشگری مطرح کرد.
این فرآیند، عملاً به برندسازی کندوان انجامید و آگاهی جهانی نسبت به این مقصد بینظیر را افزایش داد.»
پروندهٔ این روستا را به دلیل ارزشهای برجستهٔ میراث فرهنگی، در یونسکو
او همچنین به روند شکلگیری پروندهٔ ثبت اشاره میکند:
«مسئولان محلی پیش از آنکه به ثبت کندوان برای گردشگری بیندیشند،
پروندهٔ این روستا را به دلیل ارزشهای برجستهٔ میراث فرهنگی، در یونسکو باز کرده بودند.
در آن زمان، شورای راهبردی متشکل از ادارهٔ کل میراث فرهنگی، متخصصان گردشگری و دانشگاهیان تشکیل شد تا رصد و برنامهریزی مستمر برای کندوان انجام شود.
این ساختار، زمینهای مناسب برای بهرهگیری از فرصت ثبت جهانی فراهم آورد.»
معماری صخرهای کندوان؛ ستونهای مخروطی از دل زمین
میریمقدم در ادامه به ویژگی منحصربهفرد کندوان اشاره میکند:
«برخلاف برخی روستاهای صخرهای نظیر لیوان که خانهها در دل کوه کنده شدهاند،
ساختار کندوان بهگونهای است که واحدهای مسکونی از دل زمین بیرون زده و بهصورت ستونهای مخروطیشکل درآمدهاند.
این ویژگی زمینشناسی و معماری، جذابیتهای بصری و گردشگری این روستا را در سطح استان آذربایجان شرقی و حتی کل کشور بینظیر کرده است.»
تحول پس از ثبت جهانی؛ از مخالفت تا مشارکت خودجوش مردم
به گفتهٔ این پژوهشگر، یکی از مهمترین تحولات پس از ثبت جهانی، تغییر نگاه مردم بومی است:
«سالها پیش، موضوع احداث هتل گردشگری مانند هتل لاله در ورودی روستا، با مخالفت شدید جامعهٔ محلی روبهرو بود.
اما بهمرور زمان و با افزایش شمار گردشگران، اهالی متوجه نیاز واقعی مسافران به اقامت و خرید محصولات محلی شدند.
همین نیاز ملموس، آنها را بهصورت خودجوش ترغیب کرد تا خانههای صخرهای خود را به اقامتگاههای بومگردی تبدیل کنند و در مسیر توسعهٔ پایدار گردشگری گام بردارند؛ بدون آنکه نیازی به نسخهٔ دولتی داشته باشند.»
کندوان؛ الگویی برای توسعهٔ مردمی گردشگری
تجربهٔ این روستا نشان میدهد که ثبت جهانی، زمانی مؤثر واقع میشود که با آگاهی، مشارکت و سرمایهگذاری محلی همراه گردد.
امروز کندوان نه فقط یک جاذبهٔ طبیعی و تاریخی، بلکه الگویی موفق از بومگردی جامعهمحور در ایران است؛ جایی که مردم خود، متولی و بهرهبردار اصلی توسعه شدهاند.
