بلوکهای بتنی بهجای گاردریل؛ نجات جان رانندگان یا تهدید حیاتوحش؟
محسن عباسیفرد عضو فدراسیونهای بینالمللی و جهانی IFJ، AIPS، FISU)) سردبیر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ حیات وحش پشت سد نیوجرسی؛ بلوکهای بتنی و معمای ایمنی در برابر محیط زیست
«حیاتوحش پشت سد نیوجرسی»
جایگزینی گاردریل با نیوجرسی در جادههای ایران، ایمنی رانندگان را افزایش داده اما فعالان محیط زیست از تهدید حیات وحش، مصرف بیرویه سیمان و اختلال در عبور جانوران میگویند.
این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این موضوع میپردازد.
از گاردریل تا نیوجرسی؛ قربانیکردن طبیعت به پای ایمنی؟
مدتی است که بلوکهای سیمانی (نیوجرسی) بهتدریج جای گاردریلها را در جادهها و
بزرگراههای کشور میگیرند.
کارشناسان ترافیک این تغییر را برای کاهش تصادفات و حفظ جان رانندگان ضروری میدانند،
اما فعالان محیطزیست دربارهٔ تبعات آن هشدار میدهند.
از نگاه مخالفان، استفاده از دیوارههای بتنی به معنای مصرف بیشتر سیمان، کاهش نفوذپذیری خاک، حذف پوشش گیاهی و دشوارتر شدن عبور حیات وحش است.
در مقابل، متخصصان ترافیک معتقدند که بلوک نیوجرسی میتواند از ورود خودروها به مسیر مقابل یا سقوط آنها در جادههای پرخطر جلوگیری کند و شدت بسیاری از حوادث را کاهش دهد.
جایگزینی گاردریلها با نیوجرسی موضوع تازهای نیست و در سالهای اخیر در نقاط مختلف تهران و سایر استانها اجرا شده است.
برای نمونه، این طرح در سال ۱۴۰۳ در بزرگراه چمران تهران، در سال ۱۴۰۱ در بزرگراه امام علی تهران، و در سال ۱۴۰۴ در محور برازجان به دالکی در استان بوشهر انجام شده است.
هرچند گزارشهای رسمی، ایمنی بیشتر نیوجرسی نسبت به گاردریل را دلیل اصلی این جایگزینی اعلام کردهاند، فعالان محیطزیست معتقدند که این اقدام پیامدهای زیستمحیطی فراوانی دارد
و صرفاً به ملاحظات ایمنی مربوط نیست.
پژوهشهای جهانی دربارهٔ نیوجرسی
این موضوع در خارج از کشور نیز دستمایهٔ پژوهشهای متعددی بوده است؛ پژوهشهایی که
اغلب بر جنبههای انسانی متمرکز شدهاند.
برای نمونه، مؤسسهٔ پژوهشی و آموزشی «AAA FTS» در آمریکا در گزارشی اعلام کرده که نصب
یک مایل نیوجرسی بتنی در کارولینای شمالی، آمار تصادفات را بهطور چشمگیری کاهش داده است.
پیش از اجرای این پروژه در سال ۲۰۰۶، در این مسیر پنج تصادف مرگبار بر اثر برخورد روبروی خودروها رخ داده بود که شش کشته بر جای گذاشت.
اما پس از نصب این موانع در میانهٔ جادهٔ دوطرفه، نهتنها مجموع تصادفات ۵۸ درصد کاهش یافت،
بلکه در یک دورهٔ سهساله پس از اجرا، حتی یک مورد تصادف منجر به فوت یا جراحت شدید ثبت نشد.
همچنین مقالهای با عنوان «تصادفات ناشی از عبور خودرو از گاردریل در شبکهٔ بزرگراهی فرانسه» در نشریهٔ «SAGE Journals» نشان میدهد که نیوجرسیها احتمال عبور خودروها از میانهٔ جاده، برخورد روبرو و مرگومیر ناشی از آن را کاهش میدهند. این پژوهش بیان میکند که جایگذاری نیوجرسی، احتمال مرگومیر را ۱۹ درصد کاهش داده است، اما از سوی دیگر، این سازهها موجب افزایش میزان و شدت جراحات و آسیبها میشوند. بنابراین، مزیت اصلی نیوجرسی در این مطالعه، کاهش احتمال عبور خودرو از میانهٔ جاده و جلوگیری از تصادفات بسیار شدید روبرو بوده است، نه اینکه برخورد مستقیم با آن الزاماً کمخطرتر از برخورد با گاردریل باشد.
نظر کارشناس ترافیک: نیوجرسی ایمنی بیشتری دارد
مرتضی کاظمی، سرهنگ بازنشستهٔ راهنمایی و رانندگی، دربارهٔ علت جایگزینی گاردریلها با نیوجرسی به «درسانیوز» میگوید:
«وقتی گاردریلها بهدرستی نصب نشده باشند، برخورد وسایل نقلیه با آنها میتواند خسارت
جانی به بار آورد و موجب کشته شدن افراد شود. ما حوادث زیادی به این شکل دیدهایم.»
به گفتهٔ او، گاردریلهای مورد استفاده در ایران استاندارد نیستند:
«گاردریلهایی که در کشور ما استفاده میشوند خاصیت فنری ندارند. در خارج از کشور،
وقتی خودرو به گاردریل برخورد میکند، آن به جای خود بازمیگردد و جلوی آسیب را میگیرد،
اما هزینهٔ آن برای ما زیاد است.»
کاظمی تأکید میکند که نیوجرسیها مانع ورود خودرو به مسیر مقابل میشوند و نور خودروهای
روبرو را هنگام شب میگیرند:
«اگر حادثهای هم پیش بیاید، فقط در یک طرف جاده میماند.»
او به حادثهای در اتوبان قم اشاره میکند که سالها پیش رخ داد:
«یک اتوبوس از مسیر خود خارج شد و به مسیر مقابل رفت که باعث آتشسوزی و کشته شدن بسیاری شد و پروندهٔ آن هنوز حل نشده است.»
وی همچنین دربارهٔ استفاده از نیوجرسی در کنار درهها میگوید:
«نیوجرسیها سنگین و ایمنتر هستند، در حالی که گاردریل نمیتواند مانع سقوط خودروها به دره شود. حتی بارها دیده شده که گاردریل وارد خودرو شده و باعث مرگ یا قطع عضو افراد شده است.»
ادعای فعالان محیط زیست: مصرف سیمان و تخریب طبیعت
از سوی دیگر، فعالان محیطزیست نگران استفادهٔ بیرویه از سازههای بتنی به جای گاردریل هستند
و معتقدند که در این جایگزینی، دلایلی فراتر از ایمنی مردم نقش دارد.
عباس محمدی، کنشگر محیطزیست، در این باره میگوید:
«گمان میکنم ارتباطی میان شهرداریها و وزارت راه از یک سو و کارخانههای سیمان از سوی دیگر وجود دارد.
به دلیل مشکلات روابط خارجی و بانکی، کارخانههای سیمان دیگر نمیتوانند صادرات داشته باشند. همچنین به دلیل شرایط جنگی، صنعت ساختمان دچار رکود شده است.
از طرفی، در دو سه دههٔ اخیر تعداد زیادی کارخانه سیمان بدون هیچ ضابطهای ساخته شده است؛
از شمال کشور و جنگلهای هیرکانی گرفته تا استانهای خشکی مانند فارس و سمنان.»
او معتقد است که برای جبران ضرر این کارخانهها، اکنون در بزرگراهها به جای گاردریل از نیوجرسی استفاده میکنند:
«در بزرگراه قزوین–رشت یا در تهران، در بزرگراه چمران، نیوجرسی گذاشتهاند.
حتی جلوی مکانهای آسیبدیده از جنگ، نیوجرسیهای سه تا چهار متری کار گذاشتهاند که قبلاً نمونهاش را ندیدهایم، در حالی که اصلاً نیازی نبوده است.
در واقع، این کار برای مصرف هرچه بیشتر سیمان انجام میشود.»
تأثیر بر حیات وحش و تخریب محیط زیست
محمدی به آسیبهای گستردهٔ کارخانههای سیمان اشاره میکند:
«در نزدیکی گرگان یک کارخانه سیمان احداث شد و کوه جنگلپوش را قربانی کردند.
در جنوبشرق تهران نیز کوه بیبیشهربانو برای تأمین مواد اولیهٔ سیمان از بین رفت.
اکنون حداقل دو میلیون نفر از غبار این کارخانهها رنج میبرند و بارها اعتراض کردهاند.
حتی با وجود باطل شدن جواز فعالیت یکی از آنها، همچنان به کار ادامه میدهد.
کوهها برای تهیهٔ مواد اولیه به شدت تخریب میشوند و فرایند تولید سیمان هم آببر است
و هم دیاکسیدکربن زیادی تولید میکند و خاک و پوشش گیاهی را نابود میسازد.»
او یکی از مهمترین آسیبها را اختلال در عبور حیات وحش میداند:
«وقتی نیوجرسی استفاده میشود، دیگر هیچ حیوانی، بهویژه جانوران کوچک و خزندگان،
نمیتواند از هیچ نقطهای از جاده عبور کند. در دنیا، در مسیرهای جادهسازی، فنسکشی میکنند
و برای عبور حیوانات، زیرگذر یا روگذر در نظر میگیرند.
اما در کشور ما جاده ساخته میشود، نه فنس کشیده میشود و نه محلی برای گذر حیات وحش
در نظر گرفته میشود.»
او همچنین به مصرف بیرویهٔ سیمان در پروژههای شهری اعتراض دارد:
«شهرداری تهران بدون هیچ توجیهی پیادهروها را تخریب و دوباره سیمانکاری میکند یا جویهای خیابان ولیعصر را سیمان میزند، در حالی که در دنیا روندی برعکس جریان دارد و تلاش میکنند با حذف سنگفرش، زمین به حالت خاکی باقی بماند؛ چون هم از نظر روانی برای انسان بهتر است،
هم آب را جذب میکند و هم هوا را خنک نگه میدارد.
اما بتن گرما را جذب و سپس در محیط پخش میکند.»
فرجام سخن:
استفاده از سازههای بتنی یا گاردریل، موضوعی است که هم با محیط زیست و هم با جان انسانها گره خورده است.
بهسادگی نمیتوان گفت کدام یک اولویت دارد؛ شاید باید با توجه به شرایط هر منطقه انتخاب شود.
اما آنچه مخالفان نیوجرسی بر آن تأکید دارند، بسته شدن مسیرهای عبور حیات وحش و مصرف بیرویهٔ سیمان است.
اگرچه در تولید هر دو نوع سازه پیشرفتهایی برای کاهش آثار نامطلوب حاصل شده،
اما ایران همچنان از فناوریهای قدیمی بهره میبرد و نیاز به بازنگری اساسی در این سیاستها احساس میشود.
