«سارا تبریزی» دانشمند ایرانی برگزیده سال 2025
به گزارش پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ سارا تبریزی دانشمند ایرانی که نخستین ژن درمانی بیماری هانتینگتون را هدایت کرد،
در فهرست 10فرد تأثیرگذار سال 2025 از نگاه مجله «نیچر» قرار گرفت.
یک درمان هدفگیریکنندهی ژن
سارا تبریزی در یک تماس ویدئویی در اوایل ماه سپتامبر،
برای نخستین بار دادههایی را دید که
او و سایر پژوهشگران مطالعهکنندهی
بیماری هانتینگتون دههها به دنبال آن بودند:
شواهدی قانعکننده مبنی بر اینکه
یک درمان هدفگیریکنندهی ژن،
میتواند سرعت پیشرفت بیامان
این اختلال زوال عصبی مغزی را کاهش دهد.
فهرست ۱۰ فرد منتخب نیچر (Nature’s 10)
سارا تبریزی دانشمند ایرانی که
نخستین ژن درمانی بیماری هانتینگتون را هدایت کرد،
در فهرست ۱۰ فرد تاثیرگذار سال ۲۰۲۵
از نگاه مجله «نیچر» قرار گرفت.
فهرست ۱۰ فرد منتخب نیچر (Nature’s 10) روندها و
کشفیات مهم علمی در طول یک سال را بیان میکند
و داستان افرادی را روایت میکند که در آنها نقش داشتهاند.
این فهرست توسط سردبیران نیچر گردآوری میشود
تا برخی از تاثیرگذارترین پژوهشها و
مهمترین تحولاتی را معرفی کند
که جهان ما را شکل میدهند
و نام سارا تبریزی دانشمند ایرانی نیز
در میان این فهرست میدرخشد.
اختلال زوال عصبی مغزی را کاهش دهد
سارا تبریزی در یک تماس ویدئویی در اوایل ماه سپتامبر،
برای نخستین بار دادههایی را دید که
او و سایر پژوهشگران مطالعهکنندهی
بیماری هانتینگتون دههها به دنبال آن بودند:
شواهدی قانعکننده مبنی بر اینکه
یک درمان هدفگیریکنندهی ژن،
میتواند سرعت پیشرفت بیامان
این اختلال زوال عصبی مغزی را کاهش دهد.
برای درمان خیلی دیر شده
پیش از این نتایج، تبریزی، عصبشناسی که
مرکز بیماری هانتینگتون در کالج دانشگاهی لندن
را هدایت میکند میگوید:
داشتم کمی نگران میشدم که
شاید زمانی که افراد علائم را بروز میدهند،
دیگر برای درمان خیلی دیر شده باشد.
تغییردهندهی بیماری باقیمانده
اما اینجا، یک تایید قدرتمند وجود داشت
که نشان میداد پنجرهی درمان برای
این وضعیت نادر و ارثی هنوز باز است
و فرصتی برای مداخلات معنادار و
تغییردهندهی بیماری باقیمانده است.
این یک گام عظیم رو به جلو است.
که این ژندرمانی که در نوع خود اولین بود، AMT-۱۳۰ نام دارد
و توسط شرکت زیستفناوری uniQure در آمستردام توسعه یافته و
از یک ویروس بیخطر برای رساندن رشتههایی از
مادهی ژنتیکی به نواحی آسیبدیدهی مغز استفاده میکند.
هنگامی که به آنجا میرسد،
این درمان تولید پروتئین معیوبِ جهشیافتهٔ هانتینگتون را
که بهآهستگی سلولهای مغزی
را نابود میکند، خاموش میسازد.
درمان تهاجمی است
مجموعهی دادههای کارآزمایی کوچک بود و
تنها شامل ۱۲ فرد که دوز بالای درمان
را دریافت کردند، میشد.
درمان تهاجمی است و
نیاز به جراحی طولانی مغز دارد.
اما نتایج چشمگیر بودند.
روی یک مقیاس استاندارد که
برای ارزیابی عملکردهای حرکتی و شناختی و
سایر معیارهای زندگی روزمره استفاده میشود،
امتیازهای شرکتکنندگان دریافتکنندهٔ
دوز بالا در طول سه سال تنها ۰٫۳۸ واحد کاهش یافت.
دریافتکنندگان درمان کاهش یافته بود
این در مقایسه با ۱٫۵۲ واحد کاهش در گروه کنترل است
یعنی درمان، سرعت افت عملکرد
را ۷۵ درصد کاهش داده بود.
سطح مایع نخاعی یک پروتئین مرتبط
با مرگ سلولهای مغزی
در دریافتکنندگان درمان کاهش یافته بود که
درست برخلاف حالتی است که معمولاً
با پیشرفت بیماری رخ میدهد.
ارزیابی پنج درمان دیگرِ کاهشدهندهی هانتینگتون
قدم بعدی برای تبریزی، ایفای نقشهای رهبری
در ارزیابی پنج درمان دیگرِ کاهشدهندهی هانتینگتون است
که در مرحلهی توسعه بالینیاند؛
بهعلاوهی چندین درمان دیگر که بهزودی وارد
کارآزماییهای انسانی میشوند.
تبریزی همچنین هدایت مطالعات آزمایشگاهی
دربارهی مکانیسمهای زوال عصبی را بر عهده دارد
که میتواند تعداد زیادی گزینهی دارویی دیگر در آینده بهثمر برساند.
تقریباً همهی پیشرفتهای مهم بالینی
نقشداشتن در تقریباً همهی پیشرفتهای مهم بالینی
یعنی او همچنین زخمهای دردناکترین شکستهای
این حوزه را نیز با خود حمل میکند.
تنها چهار سال پیش،
یک درمان امیدوارکنندهی دیگرِ بهنام تومینرسن
در کارآزماییهای مرحلهی نهایی ناکام شد. در کل،
این دارو نتوانست نتایج افراد را نسبتبه گروه کنترل بهبود دهد
و در دوزهای بالاتر با عوارض جانبی خطرناک همراه بود.
بهعنوان پژوهشگر اصلی این کارآزماییِ نزدیک به ۸۰۰ نفره،
وظیفهی ناخوشایند توضیح نتایج برای خانوادههای شرکتکننده
بر دوش تبریزی بود.
درمان هانتینگتون
او پیامش به جامعهی اندوهگین را به یاد میآورد:
از شکست هرچقدر هم دردناک باشد، درس خواهی گرفت.
درسهایی که در این مسیر آموخته شد،
در توسعهی AMT-۱۳۰ نقش داشت.
دارویی که اکنون توسط بسیاری
بهعنوان امیدبخشترین پیشرفت در
درمان هانتینگتون تا امروز توصیف میشود.
اما تبریزی تنها بر درمان هانتینگتون تمرکز ندارد:
او در تلاش برای پیشگیری از آن است.
در هشت سال گذشته،
او هدایت یکی از بزرگترین مطالعات سلامت مغز
در بزرگسالان جوانی را
بر عهده داشته که جهشِ عاملِ بیماری را دارند
اما هنوز دهها سال با بروز علائم فاصله دارند.
عصبشناسی کالج دانشگاهی لندن (یوسیال)
سارا جوانا تبریزی (انگلیسی: Sarah Joanna Tabrizi)
دانشمند عصبشناس و عصبپژوه حوزهٔ زوال عصبی
و بهویژه بیماری هانتینگتون است.
او استاد و رئیس مشترک بخش بیماریهای تحلیلبرندهٔ عصبی
در مؤسسه عصبشناسی کالج دانشگاهی لندن (یوسیال) است؛
وی همچنین بنیانگذار و مدیر مرکز بیماری هانتینگتون یوسیال؛
پژوهشگر اصلی در مؤسسه تحقیقات زوال عقل بریتانیا در یوسیال؛
و مشاور افتخاری عصبشناسی در
بیمارستان ملی عصبشناسی و جراحی مغز و اعصاب،
کویین اسکوئر، لندن است.
در همانجا کلینیک چندرشتهای بیماری هانتینگتون را تأسیس کرده است.
مرکز بیماری هانتینگتون یوسیال رسماً در ۱ مارس ۲۰۱۷ توسط رئیس
و مدیر دانشگاه، مایکل آرتور، افتتاح شد.
تحصیلات و حرفه
تبریزی در سال ۱۹۸۶ با مدرک کارشناسی ممتاز
در رشتهٔ بیوشیمی از دانشگاه هریوت-وات فارغالتحصیل شد
و در سال ۱۹۹۲ مدرک کارشناسی پزشکی و جراحی را
از دانشگاه ادینبرو دریافت کرد،
جایی که با مدال طلا (بورسیه اتلز)
بهعنوان برجستهترین فارغالتحصیل پزشکی شناخته شد.
او در سال ۲۰۰۰ مدرک پیاچدی خود را
از کالج دانشگاهی لندن دریافت کرد.
سارا با پروفسور آنیتا هاردینگ و دیوید مارسدن
در دوران کارآموزی خود بهعنوان عصبشناس در بیمارستان ملی
عصبشناسی و جراحی مغز و اعصاب واقع در کویین اسکوئر لندن،
سارا با پروفسور آنیتا هاردینگ و دیوید مارسدن همکاری داشت،
هر دوی آنان تأثیری ماندگار بر او گذاشتند.
مطالعهٔ اختلال عملکرد میتوکندری در تحلیل عصبی
او از سال ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۹ دکترای خود را
در قالب بورسیهٔ تحقیقاتی بالینی از شورای تحقیقات پزشکی گذراند
و به مطالعهٔ اختلال عملکرد میتوکندری در تحلیل عصبی
با همکاری تونی شاپیرا و جیلیان بیتس پرداخت.
سپس در سال ۲۰۰۲ بورسیهٔ پژوهشی ملی وزارت بهداشت را
در مؤسسه عصبشناسی کالج دانشگاهی لندن دریافت کرد
تا در زمینهٔ زیستشناسی سلولی پریون با جان کالینج
و چارلز وایسمن کار کند.
او در سال ۲۰۰۳ بهسمت دانشیار بالینی کالج دانشگاهی لندن
و مشاور افتخاری عصبشناسی ارتقا یافت،
در سال ۲۰۰۷ به مقام ریدر
و در سال ۲۰۰۹ به درجه استادی رسید.
پژوهشها
تبریزی بهخاطر کارهایش در زمینهٔ سازوکارهای تحلیل سلولی عصبی
و بهویژه آسیبشناسی و پاتوبیولوژی مکانیسمی بیماری هانتینگتون،
درمانهای نوین، نشانگرهای زیستی،
شاخصهای سنجش نتایج و
نخستین کارآزماییهای بالینی انسانی شهرت دارد.
شناسایی نقش مهم دستگاه ایمنی ذاتی
از جمله دستاوردهای او میتوان به شناسایی سازوکارهای مهم بیماریزایی
در زوال سلولی در بیماری پریون،
شناسایی نقش مهم دستگاه ایمنی ذاتی
در آسیبشناسی بیماری هانتینگتون،
انتشار نخستین آزمون برای پروتئین جهشیافته هانتینگتون (اچدی)
و طراحی و رهبری دو طرح پژوهشی بزرگ،
بینالمللی و تأثیرگذار تِرَک-اچدی و تِرَک-آن اچدی اشاره کرد.
تغییرات عصبزیستی که بیست سال پیش
تا به امروز، این پژوهشها دیدگاههای بنیادین جدیدی دربارهٔ
مرحله پیشبالینی تحلیل عصبی در بیماری هانتینگتون ارائه دادهاند،
از جمله شناسایی پیشبینیکنندههای آغاز بیماری،
روند پیشرفت، شواهدی از جبران و انعطافپذیری مغزی،
و تغییرات عصبزیستی که بیست سال پیش
از آغاز پیشبینیشده بیماری رخ میدهند.
پژوهش او تعدیلگر ژنتیکی مهمی
کار او مجموعهای از شاخصهای سنجش
نتایج کارآزمایی بالینی را بنیان نهاد
که اکنون در کارآزماییهای جهانی مورد استفاده قرار میگیرند.
در سال ۲۰۱۷، پژوهش او تعدیلگر ژنتیکی مهمی
از پیشرفت بیماری در هانتینگتون (MSH3،
پروتئین ترمیم ناهماهنگی دیانای) را شناسایی کرد
که مسیرهای تازهای را برای هدفگیری مسیرهای ترمیم دیانای
بهعنوان درمانهای بالقوهٔ بیماری هانتینگتون گشود.
ترمیم دیانای در تغییر روند گسترش بیماری هانتینگتون
تمرکز اصلی پژوهش کنونی او
بر درک چگونگی نقشداشتن سازوکارهای مختلف
ترمیم دیانای در تغییر روند گسترش بیماری هانتینگتون است.
این دانش برای توسعه روشهای درمانی نوینی به کار میرود
که میتوانند با هدف قرار دادن گسترش سوماتیکی
تکرار سیاِیجی، روند بیماری را متوقف، کند
یا حتی معکوس کنند.
کارآزمایی بالینی داروی آنتیسنس الیگونوکلئوتیدی (اِیاساو)
تبریزی در کنفرانس «ذهنهای روح زمانه گوگل»
در سال ۲۰۱۶ سخنرانی اصلی خود را دربارهٔ پژوهشهایش
و چشمانداز خاموشسازی ژن
در بیماریهای تحلیلبرنده عصبی ارائه کرد.
او پژوهشگر اصلی جهانی در
نخستین کارآزمایی بالینی داروی آنتیسنس الیگونوکلئوتیدی (اِیاساو)
برای «خاموشسازی ژن»
یا کاهش سطح پروتئین هانتینگتون (پروتئین اچدی)
در بیماران مبتلا به بیماری هانتینگتون بود.
اعلام نتایج کلی مرحلهٔ 1b/2a این کارآزمایی ایمنی در
دسامبر ۲۰۱۷ بازتاب گستردهای
در رسانههای ملی و بینالمللی داشت
و در گزارشهایی از جمله در بیبیسی نیوز،
گاردین و نیچر منتشر شد.
نتایج کامل این پژوهش در ژورنال پزشکی نیوانگلند
در ماه مه ۲۰۱۹،
نتایج کامل این پژوهش در ژورنال پزشکی نیوانگلند به چاپ رسید.
پتانسیل استفاده از الیگونوکلئوتیدهای آنتیسنس
برای درمان بیماریهای تحلیلبرنده عصبی در مقالهای
که تبریزی در سال ۲۰۲۰ در
مجله ساینس منتشر کرد، بررسی شد.
او در حال حاضر روی چندین رویکرد متفاوت
برای درمان بیماری هانتینگتون کار میکند،
از جمله آزمایش اِیاساوهای جدیدی
که پروتئین اماساچ۳ را هدف قرار میدهند
تا گسترش تکرار سیاِیجی را کند کنند،
رویکردهای انتخابی آلل برای هدفگیری تنها ژن
جهشیافته هانتینگتون (اچتیتی)،
و رویکردهای نوین ژندرمانی که
ژن جهشیافتهٔ اچدی را هدف میگیرند.
۲۴ سال پیش از آغاز پیشبینیشدهٔ علائم بالینی
در سال ۲۰۲۰،
تبریزی مقاله «مطالعه بیماری هانتینگتون
در بزرگسالان جوان» (اچدی-یاس) را منتشر کرد
که در آن حاملان ژن اچدی پیشنشانهای را
حدود ۲۴ سال پیش از آغاز پیشبینیشدهٔ علائم بالینی،
با استفاده از تصویربرداری عصبی پیشرفته،
آزمونهای دقیق شناختی و جمعآوری مایعات زیستی بررسی کرد.
شرکتکنندگان در این مطالعه هیچ اختلال
عملکردی بالینی قابل توجهی نشان ندادند،
اما در افرادی که به آغاز پیشبینیشده علائم نزدیکتر بودند،
شواهدی از افزایش سطح پروتئین نوروفیلامنت سبک مشاهده شد
که نشانگر آسیب عصبی بسیار زودرس بود.
الگویی برای پیشگیری از بیماری در تحلیل عصبی
پژوهش «اچدی-یاس» اطلاعات حیاتی دربارهٔ نخستین
نشانههای تحلیل عصبی فراهم خواهد کرد
و زمانی را مشخص میکند که در آن ممکن است
بتوان درمانی را برای به تأخیر انداختن یا
حتی پیشگیری کامل از آغاز علائم بالینی در اچدی معرفی کرد.
این رویکرد فراتر از اچدی نیز کاربرد دارد
و الگویی برای پیشگیری از بیماری در تحلیل عصبی ارائه میدهد؛
پژوهش در این زمینه همچنان در آزمایشگاه تبریزی ادامه دارد.
روند پیشرفت بیماری را از بدو تولد ارزیابی میکند
در سال ۲۰۲۲، تبریزی به همراه همکارانش در
کنسرسیوم علوم مقرراتی اچدی و بنیاد سیاچدیآی چارچوب
مرحلهبندی نوینی به نام
«سامانهٔ مرحلهبندی یکپارچه بیماری هانتینگتون» (اچدی-آیاساس) توسعه داد
که روند پیشرفت بیماری را از بدو تولد ارزیابی میکند.
امانه امکان انجام کارآزماییهای بالینی
مشابه سیستم مرحلهبندی سرطان،
اچدی-آیاساس بیماری هانتینگتون را
در چهار مرحله از ۰ تا ۳ تعریف میکند
و بهطور زیستی این بیماری را
با وجود جهش تکرار سیاِیجی
در ژن هانتینگتون (اچتیتی) مشخص میسازد.
حتمال پیشگیری از بیماری در آینده
این سامانه امکان انجام کارآزماییهای بالینی را بسیار زودتر
در روند بیماری و پیش از بروز نشانهها و علائم فراهم میکند
و بدینترتیب احتمال پیشگیری از بیماری در آینده را افزایش میدهد.
در سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۱۷، ژورنالهای علمی لنست
و لنست نورولوژی مقالاتی تحلیلی دربارهٔ زندگی و کار تبریزی منتشر کردند.
تا ماه مه ۲۰۲۴، تبریزی بیش از ۳۸۰ مقاله منتشر کرده بود و
پژوهشهای او بیش از ۳۹٬۰۰۰ بار مورد استناد قرار گرفتهاند.
زندگی شخصی
تبریزی بههمراه همسرش، نویسنده مایکل نَـث، در لندن زندگی میکند.
جوایز و افتخارها
انتخاب جهت عضویت آکادمی ملی پزشکی ایالات متحده (۲۰۲۴)
برگزیده بهعنوان عضو انجمن سلطنتی بریتانیا (۲۰۲۴)
دریافت جایزه آروید کارلسون از دانشگاه لوند (۲۰۲۳)
کسب نشان هزاره شورای تحقیقات پزشکی (۲۰۲۲)
دریافت جایزه پژوهش برجسته انجمن بیماری هانتینگتون آمریکا (۲۰۲۲)
اما دریافت مدال و سخنرانی آسلر از انجمن پزشکان بریتانیا و ایرلند (۲۰۲۲)
کسب مدال الکساندر موریسون از کالج سلطنتی پزشکان ادینبرو (۲۰۱۹)
دریافت جایزه یار از کنگره جهانی عصبشناسی (۲۰۱۹)
کسب جایزه کوتسیاس از انجمن عصبشناسی اسپانیا (۲۰۱۸)
دریافت جایزه رهبر زن اناچاس۷۰ (۲۰۱۸)
کسب هفتمین جایزه لزلی گهری برنر برای نوآوری
در علم از بنیاد بیماریهای ارثی (۲۰۱۷)
انتخاب بهعنوان عضو آکادمی علوم پزشکی (۲۰۱۴)
عضویت در گروه ارزیابی تخصصی ولکام تراست
در حوزهٔ عصبشناسی سلولی و مولکولی (۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷)
سردبیر همکار ژورنال بیماری هانتینگتون[۶۳]
انتخاب بهعنوان عضو کالج سلطنتی پزشکان (۲۰۰۷)
