گزارش سازمان ملل ۲۰۲۶: بدون برابری جنسیتی، بحران آب جهانی حل نمیشود
قاسم عباسیفرد گزرشگر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ سازمان ملل متحد در تازهترین گزارش خود با عنوان «آب برای همه مردم، حقوق و فرصتهای برابر» تأکید کرده
که نادیده گرفتن نقش زنان در مدیریت منابع آبی، نهتنها به نابرابری جنسیتی دامن میزند، بلکه یکی از موانع اصلی دستیابی به اهداف توسعه پایدار تا سال ۲۰۳۰ محسوب میشود.
بر اساس این گزارش، زنان روزانه ۲۵۰ میلیون ساعت را صرف جمعآوری آب میکنند، اما در بالاترین سطوح تصمیمگیری غایباند.
زنان؛ مدیران اصلی آب در خانه و جامعه، غایبان در سیاستگذاری
به گزارش پایگاه تحلیلی-خبری درسانیوز و به نقل از گزارش منتشرشده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶، ساختار قدرت در بخش آب در سطح جهانی عمدتاً مردانه است.
این در حالی است که زنان بهطور روزمره با چالش کمبود آب دستوپنجه نرم میکنند و تجربههای ارزشمندی در مدیریت منابع آبی دارند،
اما در هیئتمدیرهها، وزارتخانهها و نهادهای محلی تصمیمگیر، حضوری کمرنگ دارند.
سازمان ملل هشدار داده است که این شکاف جنسیتی در حکمرانی، باعث شده نیازهای خاص زنان و دختران بهصورت نظاممند
نادیده گرفته شود و کارآمدی سامانههای آبی کاهش یابد.
پژوهشهای متعدد نشان میدهد که مشارکت کامل زنان در مدیریت آب، بهرهوری را افزایش داده و سامانهها را پایدارتر میکند.
بهعنوان مثال، نابرابری در دسترسی به آب برای آبیاری، شکاف بهرهوری میان مزارع مدیریتشده توسط زنان و مردان را به
حدود ۲۴ درصد رسانده است.
سه راهکار کلیدی سازمان ملل برای تغییر وضعیت موجود
کارشناسان سازمان ملل در این گزارش سه حوزهٔ اولویتدار را برای توانمندسازی زنان در بخش آب پیشنهاد کردهاند:
۱. تولید و تحلیل دادههای تفکیکشده جنسیتی
بدون دانستن میزان دقیق زمانی که زنان صرف جمعآوری آب میکنند، سهم آنها از زمینهای کشاورزی و میزان مشارکتشان در تصمیمگیریهای محلی و ملی، برنامهریزی مؤثر امکانپذیر نیست.
۲. اصلاح حکمرانی و توانمندسازی زنان
مشارکت زنان باید فراتر از اقدامات نمادین باشد و زمینهٔ حضور آنها در هیئتمدیرهها، وزارتخانههای مرتبط و نهادهای محلی فراهم شود.
۳. تأمین مالی پاسخگو به جنسیت
سرمایهگذاری در پروژههایی که بار کاری طاقتفرسای زنان را کاهش دهند (مانند فناوریهای آبیاری نوین)، علاوه بر تحقق عدالت، بازدهی اقتصادی بالایی دارد.
تجربه نشان داده هر دلار سرمایهگذاری در این حوزه میتواند تا چهار دلار بازگشت اقتصادی از طریق کاهش هزینههای درمانی، افزایش بهرهوری و کاهش فقر ایجاد کند.
زنان و بحران آب در ایران؛ مشارکت عملی، غیبت در تصمیمگیری
در ایران نیز الگوی مشابهی مشاهده میشود. یادداشتی با عنوان «نقش زنان در مدیریت منابع آبی و ترویج فرهنگ مصرف بهینه آب
در مناطق روستایی» که سال ۱۴۰۴ در فصلنامه «پژوهشهای کشاورزی و محیط زیست پایدار» منتشر شده، نشان میدهد
که ۵۵ درصد زنان روستایی در فعالیتهای کشاورزی مرتبط با مدیریت آب مشغولاند و ۴۰ درصد با فناوریهای نوین آشنایی دارند.
با این حال، تنها ۳۰ درصد آنها در تصمیمگیریهای محلی مشارکت داشتهاند که آن هم عمدتاً بهصورت غیررسمی بوده است.
موانع اصلی شامل نبود ساختارهای حمایتی، بیتوجهی به نظرات زنان در تصمیمگیریهای محلی، کمبود آموزشهای مناسب
و دسترسی محدود به فناوریهای نوین است.
هرچند در آییننامهٔ ماده ۱۷ برنامه چهارم توسعه به نقش زنان در مدیریت منابع آب اشاره شده،
اما تاکنون برنامهٔ مشخصی برای مشارکت آنها تدوین نشده است.
بحران آب در پنج منطقه جهان؛ هر منطقه، راهکار خاص خود را میطلبد
گزارش سازمان ملل با بررسی پنج منطقهٔ اصلی جهان، بر لزوم ارائهٔ راهکارهای متناسب با بافت فرهنگی، اقتصادی و سیاسی
هر منطقه تأکید کرده است:
آفریقای جنوب صحرا: زنان ۹۰ درصد مسئولیت جمعآوری آب را بر عهده دارند و کمبود شدید سرمایهگذاری در زیرساختهای آبی،
وضعیت را بحرانی کرده است.
آسیا و اقیانوسیه: تغییر اقلیم و وقوع سیلها و خشکسالیهای مکرر، بار مراقبتی زنان را افزایش داده و ارتباط مستقیمی
با افزایش ازدواج کودکان و ترک تحصیل دختران دارد.
آمریکای لاتین و کارائیب: با وجود ظرفیت بالا برای تحول در سیاستهای آبی، حرکت به سمت سیاستهای جنسیتی کند است
و دانش زنان بومی نادیده گرفته میشود.
خاورمیانه و کشورهای عربی: جنگها و بیثباتیهای سیاسی، فشار بر زنان را در تأمین آب خانواده دوچندان کرده است.
اروپا: با وجود پوشش کامل خدمات آب و بهداشت، زنان در سطوح فنی و مهندسی حضور محدودی دارند و نقش آنها در مدیریت
خانگی آب بهعنوان کاری مراقبتی بدون دستمزد، در برنامهریزیها لحاظ نمیشود.
پیام نهایی گزارش: برابری جنسیتی، کلید حل بحران آب
گزارش سازمان ملل متحد تأکید میکند که اهداف توسعه پایدار، بهویژه دسترسی به آب پاک برای همه و برابری جنسیتی،
بدون یکدیگر محقق نخواهند شد.
تکیه بر راهکارهای تکبعدی و صرفاً فنی، جهان را به اهداف ۲۰۳۰ نمیرساند و سرمایههای عظیم انسانی و مالی را هدر خواهد داد.
زنان؛ راهحل بحران آب
گزارش بر این نکته تأکید دارد که مشارکت زنان در مدیریت و حکمرانی آب، محرکی کلیدی برای پیشرفت و توسعه پایدار است.
شواهد متعدد نشان داده است که زمانی که زنان در حکمرانی آب مشارکت میکنند، خدمات آب عادلانهتر، مؤثرتر و پایدارتر میشوند.
پیام نهایی گزارش در یک جمله خلاصه میشود: «وقتی پای آب به میان میآید، برابری جنسیتی فرصتها را برای همه افزایش میدهد.»
و بهعنوان یک اصل کلیدی، «هنگامی که زنان دسترسی برابر به آب دارند، همه بهرهمند میشوند».
گزارش در پایان با این جمله جمعبندی میشود:
«وقتی پای آب به میان میآید، برابری جنسیتی فرصتها را برای همه افزایش میدهد.»
گزارش سازمان ملل ۲۰۲۶: بدون برابری جنسیتی، بحران آب جهانی حل نمیشود
