ثبت گهر در رامسر؛ مسئولیت تازه حفاظت از دریاچه گهر دورود
گفت‌وگو: محسن عباسی‌فرد – پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز با مدیرکل حفاظت محیط‌زیست لرستان درباره ثبت دریاچه گهر در کنوانسیون رامسر.
گهر پس از رامسر؛ مسئولیتی سنگین‌تر از یک عنوان بین‌المللی
ثبت دریاچه گهر دورود در فهرست تالاب‌های بااهمیت بین‌المللی کنوانسیون رامسر، اتفاقی مهم در
مسیر حفاظت از یکی از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های طبیعی لرستان و ایران است.
اما این دستاورد را نباید پایان راه، بلکه آغاز مرحله‌ای جدی‌تر از مسئولیت‌پذیری و حفاظت دانست.
گهر، نگین طبیعی اشترانکوه، سال‌هاست با چالش‌هایی همچون فشار گردشگری، مدیریت پسماند،
حفاظت از منابع آب و مداخلات انسانی روبه‌روست.
در مصاحبه‌ای اختصاصی درسانیوز با دکتر کامران فرمان‌پور، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست لرستان، درباره اهمیت ثبت گهر در کنوانسیون رامسر، نقش نهادها و افراد در حفاظت از آن، ظرفیت‌های گردشگری پایدار، پیشنهاد معرفی دورود به‌عنوان «شهر تالابی» و وضعیت جاده بالادستی گهر گفت‌وگو شده است.
ثبت دریاچه گهر در کنوانسیون رامسر چه اهمیتی برای دورود و لرستان دارد؟
دکتر کامران فرمان‌پور: کنوانسیون رامسر یکی از مهم‌ترین توافق‌های بین‌المللی در حوزه حفاظت و
استفاده خردمندانه از تالاب‌هاست که در سال ۱۹۷۱ میلادی در شهر رامسر ایران به تصویب رسید.
ثبت یک تالاب در فهرست تالاب‌های بااهمیت بین‌المللی، نشان‌دهنده ارزش‌های بوم‌شناختی آن و
فرصتی برای تقویت حفاظت و مدیریت پایدار است.
دریاچه گهر، در محدوده منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه، از ارزش‌های طبیعی و زیست‌محیطی ویژه‌ای
برخوردار است و ثبت آن می‌تواند جایگاه محیط‌زیستی لرستان و دورود را تقویت کند.
البته ارزش اصلی این اقدام زمانی آشکار می‌شود که به برنامه‌های اجرایی و حفاظت مؤثر منجر شود.
چه کسانی در مسیر ثبت و حفاظت از گهر نقش داشته‌اند؟
دکتر کامران فرمان‌پور: حفاظت از محیط‌زیست حاصل تلاش یک فرد یا یک دوره مدیریتی نیست.
مدیران و کارشناسان محیط‌زیست در دوره‌های مختلف، محیط‌بانان، فعالان محیط‌زیست،
تشکل‌های مردمی، پژوهشگران و رسانه‌ها در این مسیر نقش داشته‌اند.
باید از تلاش محیط‌بانان اشترانکوه نیز یاد کرد که در شرایط دشوار میدانی مسئولیت حفاظت از طبیعت
را بر عهده دارند.
همچنین همراهی مسئولان ملی و استانی، از جمله خانم شیلا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، دکتر لاهیجان‌زاده، معاون حوزه تالاب‌ها، دکتر شاهرخی، استاندار لرستان، و دکتر لک‌علی‌آبادی، نماینده مردم دورود و ازنا، می‌تواند روند حفاظت از این سرمایه طبیعی را تقویت کند.
مهم آن است که همکاری‌ها پس از ثبت بین‌المللی نیز ادامه یابد.
آیا ثبت بین‌المللی به‌تنهایی مشکلات گهر را حل می‌کند؟
دکتر کامران فرمان‌پور: خیر. این ثبت گرچه صرفاً یک عنوان نیست، اما به‌تنهایی نیز همه مشکلات
را حل نمی‌کند و به معنای اختصاص خودکار اعتبار یا ممنوعیت مطلق هرگونه فعالیت انسانی نیست.
حفاظت از گهر به پایش مستمر، مدیریت ورود گردشگران، کنترل پسماند، صیانت از منابع آب، حفاظت از زیستگاه‌ها و همکاری دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. باید وضعیت تالاب به‌صورت مستمر بررسی شود تا
هرگونه تهدید یا تغییر نامطلوب به‌موقع شناسایی و برای رفع آن اقدام شود.
چگونه می‌توان از ظرفیت گردشگری گهر برای توسعه دورود استفاده کرد، بدون آنکه طبیعت آسیب ببیند؟
دکتر کامران فرمان‌پور: گهر ظرفیت مهمی برای گردشگری طبیعی لرستان است؛ اما گردشگری در یک زیست‌بوم حساس کوهستانی باید براساس ضوابط علمی و ظرفیت واقعی محیط انجام شود.
افزایش بی‌برنامه گردشگران، رهاسازی زباله و تخریب پوشش گیاهی می‌تواند به طبیعت منطقه آسیب برساند.
بنابراین، مدیریت مسیرهای دسترسی، پسماند، ظرفیت پذیرش گردشگر و نظارت بر فعالیت‌ها ضروری است. همچنین جوامع محلی باید از منافع گردشگری پایدار بهره‌مند شوند.
آیا دورود می‌تواند به‌عنوان «شهر تالابی» معرفی شود؟
دکتر کامران فرمان‌پور: به باور من، اکنون فرصت مناسبی است که پیشنهاد معرفی دورود به‌عنوان
شهر تالابی به‌صورت جدی و کارشناسی بررسی شود.
دورود به‌دلیل برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی و آبی ارزشمند، از جمله گهر و زیست‌بوم‌های پیرامون آن، می‌تواند هویت محیط‌زیستی خود را تقویت کند.
البته این معرفی نیازمند بررسی معیارها، تدوین مستندات و فراهم‌کردن مقدمات کارشناسی و اداری است. پیشنهاد می‌کنم اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست لرستان، مدیریت شهرستان، شهرداری، شورای شهر،
تشکل‌های محیط‌زیستی و مراکز دانشگاهی در قالب کارگروهی مشترک این موضوع را بررسی کنند.
اگر قرار است دورود با هویت تالابی و طبیعی خود شناخته شود، حفاظت از منابع آب، مدیریت پسماند
و توسعه گردشگری مسئولانه نیز باید در برنامه‌های منطقه جایگاه واقعی داشته باشد.
جاده بالادستی گهر؛ ظرفیتی برای توسعه گردشگری منطقه است یا تهدیدی برای زیست‌بوم منطقه؟
دکتر کامران فرمان‌پور: موضوع جاده بالادستی گهر یکی از مهم‌ترین مسائل پیش‌روی حفاظت از این
منطقه است و نمی‌توان پس از ثبت بین‌المللی دریاچه از کنار آن به‌سادگی عبور کرد.
هرگونه مسیرسازی و مداخله عمرانی در محدوده‌های حساس طبیعی، اگر بدون ارزیابی دقیق آثار
زیست‌محیطی و رعایت ضوابط حفاظتی انجام شود، می‌تواند پیامدهای جدی برای منطقه داشته باشد.
درباره مسیر مورد اشاره از سمت الیگودرز، لازم است وضعیت قانونی، مجوزها و آثار زیست‌محیطی آن
به‌صورت شفاف بررسی شود. مطالبه ما روشن است؛ اینکه این جاده باید هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف شود.
اگر بررسی‌های کارشناسی نشان دهد ادامه مسیر با الزامات حفاظت از گهر و اشترانکوه سازگار نیست یا
برخلاف ضوابط قانونی احداث شده، باید مطابق نظر کارشناسی و الزامات قانونی برای توقف، اصلاح
یا برچیدن بخش‌های آسیب‌زا اقدام شود.
مهم‌ترین تهدیدی که این جاده می‌تواند برای گهر و اشترانکوه ایجاد کند، چیست؟
دکتر کامران فرمان‌پور: نگرانی اصلی فقط احداث یک جاده نیست؛ بلکه پیامدهایی است که دسترسی
آسان و کنترل‌نشده به مناطق حساس طبیعی می‌تواند به‌دنبال داشته باشد.
چنین مسیری ممکن است به بستری برای ورودهای غیرمجاز، برداشت غیرقانونی گیاهان دارویی،
شکار غیرمجاز و دیگر مداخلات آسیب‌زا در زیست‌بوم منطقه تبدیل شود.
این نگرانی‌ها ضرورت بررسی دقیق وضعیت جاده، نحوه دسترسی و پیامدهای زیست‌محیطی آن را
دوچندان می‌کند.
به اعتقاد من، حفاظت از گهر نباید صرفاً به ثبت یک عنوان بین‌المللی محدود بماند؛ باید آثار این
حفاظت را در میدان و در عمل مشاهده کنیم.
آینده گهر پس از ثبت بین‌المللی؛ حفاظت پایدار یا فشار گردشگری
ثبت دریاچه گهر در کنوانسیون رامسر، فرصتی بین‌المللی برای تقویت حفاظت از این زیست‌بوم
ارزشمند است، اما به‌تنهایی کافی نیست.
حفاظت پایدار از گهر به پایش مستمر، مدیریت گردشگری، کنترل پسماند، صیانت از منابع آب،
تعیین تکلیف جاده بالادستی و همکاری نهادهای ملی، استانی و محلی نیاز دارد.
دورود نیز می‌تواند با تقویت هویت محیط‌زیستی خود، مسیر تبدیل شدن به «شهر تالابی» را به‌صورت کارشناسی بررسی کند.
ثبت گهر در کنوانسیون رامسر چه فایده‌ای دارد؟
این ثبت نشان‌دهنده ارزش‌های بوم‌شناختی گهر و فرصتی برای تقویت حفاظت و مدیریت پایدار است،
اما به‌تنهایی مشکلات را حل نمی‌کند.
آیا ثبت بین‌المللی گهر به معنای ممنوعیت کامل گردشگری است؟
خیر. این ثبت به معنای ممنوعیت مطلق فعالیت انسانی نیست؛ اما گردشگری باید براساس ظرفیت محیط، ضوابط علمی و مدیریت پایدار انجام شود.
آیا دورود می‌تواند شهر تالابی شود؟
این پیشنهاد نیازمند بررسی معیارها، تدوین مستندات و همکاری کارشناسی نهادهای مرتبط است.
وضعیت جاده بالادستی گهر چگونه است؟
به گفته مدیرکل حفاظت محیط‌زیست لرستان، وضعیت قانونی، مجوزها و آثار زیست‌محیطی این
جاده باید شفاف بررسی و هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف شود.
مهم‌ترین تهدید جاده بالادستی گهر چیست؟
دسترسی آسان و کنترل‌نشده به مناطق حساس طبیعی می‌تواند زمینه‌ساز ورود غیرمجاز،
برداشت غیرقانونی گیاهان دارویی، شکار غیرمجاز و مداخلات آسیب‌زا شود.
ثبت گهر در رامسر؛ مسئولیت تازه حفاظت از دریاچه گهر دورود
ثبت گهر در رامسر؛ مسئولیت تازه حفاظت از دریاچه گهر دورود
