علت اصلی بحران گردشگری ایران؛ جنگ، تورم یا سوءمدیریت؟
محسن عباسیفرد عضو فدراسیونهای بینالمللی و جهانی IFJ، AIPS، FISU)) سردبیر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ گردشگری ایران در اغما؛ سوءمدیریت، جنگ و تورم نفس صنعت را برید.
۸ شهریور ۱۴۰۵ – جنگ، دلار بالای ۲۰۰ هزار تومانی، تورم نقطهبهنقطه و رکود اقتصادی، سفر را از سبد خانوار ایرانی حذف کرده است.
در چنین شرایطی، پرسش اساسی این است: چرا باید به گردشگری توجه کرد؟
پاسخ روشن است؛ گردشگری میتوانست درآمدی بالاتر از نفت برای ایران به ارمغان آورد،
به شرط آنکه تصویر امنیتی درست ارائه میدادیم، تبلیغات مؤثر داشتیم و از فعالان این صنعت حمایت میکردیم.
اما امروز، صنعت گردشگری بیش از هر بخش دیگری لطمه دیده و چارهای در کار نیست.
صنعت گردشگری؛ نخستین قربانی بحرانهای اقتصادی و نظامی
بر اساس گزارشهای میدانی، گردشگری ایران از سال ۱۳۹۸ تاکنون همواره در خط مقدم آسیبپذیری از بحرانها بوده است. جنگ اخیر نیز این روند را تشدید کرده و فعالیت بسیاری از دفاتر مسافرتی را عملاً به صفر رسانده است.
در حالی که برخی اصناف با کاهش فعالیت مواجه شدند، صنعت گردشگری با توقف کامل روبهرو شد.
گردشگری ورودی و خروجی در بنبست
هرچند که گردشگری ورودی عمدتاً به کشورهای همسایه، بهویژه عراق، محدود شده که درآمد چشمگیری ندارد.
گردشگری خروجی به دلیل نرخ دلار فراتر از ۲۰۰ هزار تومان، تنها برای اقلیتی کوچک از جامعه ممکن شده است.
مردم از تورهای مسافرتی روی گرداندهاند
وضعیت معیشتی مردم تأثیر مستقیمی بر گردشگری داخلی گذاشته است.
هرچند سفرهای داخلی کاملاً تعطیل نشده، اما مردم ترجیح میدهند با وسیله شخصی و بدون ثبتنام در تورها سفر کنند.
این تغییر الگو، دفاتر مسافرتی را با بحران بیسابقهای مواجه کرده است.
کوچ نیروی کار ماهر؛ زنگ خطری برای آینده
امیرپویان رفیعیشاد، عضو هیئتمدیره دفاتر مسافرتی و زیارتی استان تهران، به خبرنگار پیام ما میگوید:
«وضعیت دفاتر مسافرتی اورژانسی است.
بسیاری از همکاران قادر به پرداخت حقوق نیستند و ناچار به تعدیل نیرو یا تغییر قراردادها شدهاند.
بخش عظیمی از نیروی انسانی ماهر که سالها برای آن هزینه شده، به صنوف دیگر کوچ کردهاند.
تنها چیزی که باقی مانده، امید به آینده است.»
نرخ ارز و تسویهحساب؛ زیان مضاعف برای دفاتر
افزایش نرخ ارز هزینه سفرهای خارجی را به شدت بالا برده و قدرت خرید متقاضیان را کاهش داده است.
رفیعیشاد توضیح میدهد:
«تسویهحساب با شرکتهای کارگزار خارجی به صورت هفتگی و بر اساس نرخ ارز روز انجام میشود.
فروش امروز با دلار ۱۹۰ هزار تومانی و تسویه هفته بعد با نرخ ۲۰۵ هزار تومانی، نه تنها سودی برای دفاتر ندارد،
بلکه زیانآور نیز هست.»
کمبود نقدینگی، گردشگری خروجی را فلج کرده
حتی افراد متمول نیز به دلیل عدم دسترسی به نقدینگی، سفر را از اولویتهای خود کنار گذاشتهاند.
کاهش گردش مالی کشور و اختلال در جریان اقتصادی، دامنه بحران را گستردهتر کرده است.
سوءمدیریت؛ بحرانی بزرگتر از جنگ
مصطفی سروی، نایبرئیس جامعه تورگردانان کشور، هشدار میدهد:
«ما با دو بحران روبهرو هستیم؛ جنگ که تا حدی اجتنابناپذیر است و بحران مدیریت که قابل پیشبینی و اصلاح است.
بخش خصوصی نیز در انسجام خواستهها ناتوان بوده و درخواستهای مقطعی مانند بخشودگی مالیات، راهکار اساسی نیست.»
او بر لزوم ایجاد سازوکارهای قانونی و پیشبینیشده برای مقابله با بحرانها تأکید میکند:
«هر بار با وقوع بحران به فکر چاره میافتیم، در حالی که باید از قبل برنامه داشته باشیم.
حتی مشخص نیست در زمان جنگ، اینترنت در اختیار فعالان گردشگری قرار میگیرد یا زمان ازسرگیری پروازها چگونه خواهد بود.»
آمار تلخ: ۶ هزار دفتر مسافرتی تعطیل یا نیمهفعال
به گفته سروی، بالاترین آمار رسمی از سوی تشکلهای خصوصی حاکی از تعطیلی یا توقف فعالیت
حدود ۶ هزار دفتر مسافری در سراسر کشور است.
این تعطیلیها عمدتاً غیررسمی بوده و آمار دقیقی در دست نیست.
جنگ اخیر که با تعطیلات نوروزی همزمان شد، ضربهای سنگینتر به دفاتر وارد کرد،
چرا که نوروز یکی از پررونقترین زمانهای فعالیت آنهاست.
راهکارهای عملی برای خروج از بحران
کارشناسان بر چند اقدام کلیدی تأکید دارند:
۱. الگوبرداری از کشورهای موفق
کشورهایی مانند امارات، تایلند و حتی روسیه در دوره جنگ اوکراین، با مدیریت هوشمندانه توانستند
گردشگری خود را احیا کنند. ایران نیز باید از تجارب جهانی استفاده کند.
۲. ایجاد صندوق حمایت از فعالان گردشگری
دولت میتواند با استفاده از درآمد تأسیسات گردشگری دولتی، صندوقی تشکیل دهد و از بخش خصوصی حمایت کند. همچنین شرکتهای بیمه باید مدلهای پوشش بحران را برای بنگاههای گردشگری طراحی کنند.
۳. بازاریابی و تبلیغات هدفمند
همانند مصر پس از بهار عربی، ایران نیاز به کمپینهای تبلیغاتی مؤثر برای بازگرداندن اعتماد و جذب گردشگر دارد.
۴. مدیریت تخصصی و بهرهگیری از نخبگان
گردشگری باید توسط مدیران متخصص و با مشاوره از دانشگاهیان، جوانان ایدهپرداز و کارشناسان داخلی و خارجی هدایت شود.
گردشگری نیازمند عزم ملی
اما گردشگری ایران در سختترین شرایط تاریخی خود به سر میبرد.
تداوم وضعیت کنونی نه تنها این صنعت را نابود خواهد کرد، بلکه فرصتهای شغلی و درآمدی عظیم را نیز از کشور میگیرد. خروج از این بحران نیازمند اراده جدی دولت، همبستگی بخش خصوصی و بهرهگیری از راهکارهای عملی و پیشگیرانه است. همانگونه که مولوی گفت: «در اگر نتوان نشست» – زمان اقدام فرا رسیده است.
علت اصلی بحران گردشگری ایران؛ جنگ، تورم یا سوءمدیریت؟
علت اصلی بحران گردشگری ایران؛ جنگ، تورم یا سوءمدیریت؟
