برگزاری نشست «داستان جنگ؛ از رخداد تا تجربه» در شهرستان ادب
به گزارش پایگاه تحلیل-خبری درسا نیوز، نشست تخصصی «داستان جنگ؛ از رخداد تا تجربه» در تاریخ سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۶، در مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب با حضور مجید قیصری و علیرضا شفاه و میزبانی محمدقائم خانی برگزار شد. این نشست، دومین جلسه از سلسله‌نشست‌های تخصصی «ادبیات، جنگ و جامعه» است که با هدف بررسی زوایای مؤثر جنگ و ظرفیت‌های نادیده‌گرفته‌شده ادبیات داستانی برگزار می‌شود.
در آغاز این نشست، محمدقائم خانی به سادگی عناوین این سلسله‌نشست‌ها اشاره کرده و پرداختن به موضوعات مطرح‌شده را برای مهمانان، از جمله امور «سهل ممتنع» دانست. او با تأکید بر پیوند میان حادثه و تجربه در داستان و زندگی، بیان کرد که ارائه گفتاری نو و متمایز درباره نقش ادبیات در جنگ، کار دشواری است؛ زیرا هیچ داستانی بدون شکل‌گیری شخصیت‌ها در دل حوادث ایجاد نمی‌شود و هیچ تجربه‌ای در زندگی انسان، جدا از اتفاقات بزرگ پیرامون او نیست. به گفته او، در این جلسه قرار است با حرکت مداوم از حادثه به تجربه، امکان‌های ظهور شخصیت مورد بررسی قرار گیرد.
تحلیل مجید قیصری از «زیست تجربی» و «تجربه زیسته»
مجید قیصری، نخستین سخنران این نشست، با تفکیک «زیست تجربی» از «تجربه زیسته»، اولی را امری عینی و عمومی دانست که میان گروهی از انسان‌ها مشترک است و دومی را نتیجه تأثیر حادثه بر هر یک از انسان‌ها توصیف کرد. او معتقد است ادبیات زمانی شکل می‌گیرد که زیست تجربی مشترک به سمت تجربه زیسته افراد حرکت کند. زمانی که امر بیرونی در انسان‌های مختلف به امری درونی تبدیل می‌شود، داستان شکل می‌گیرد. قیصری افزود که ممکن است چند نفر در یک موقعیت واحد، مانند جنگ، حضور داشته باشند، اما روایت هر یک از آنها از آن موقعیت کاملاً متفاوت باشد. ادبیات، منظرهای متفاوت را به رسمیت می‌شناسد؛ درست مانند حکایت معروف مولانا درباره فیل در تاریکی که هرکس بخشی از فیل را درک کرده و تصویری متفاوت ارائه می‌دهد.
نقش عواطف انسانی در داستان‌سرایی
در ادامه نشست، علیرضا شفاه هر موقعیت مرتبط با داستان را در نسبت با ارتباط انسان با تجربه اصیل‌تر دانست. او اظهار داشت که چه کسی که درگیر یک داستان است، چه کسی که آن را می‌نویسد و چه کسی که آن را می‌خواند، با عواطف انسانی اصیل‌تری درگیر است تا کسی که حادثه را صرفاً به مثابه یک تجربه و از موضعی بیرونی روایت می‌کند. شفاه تأکید کرد که منظر تجربه‌نگارانه و فاصله‌گرفته از موضوع، معمولاً اخلاقی‌تر به نظر می‌رسد، اما این منظر لزوماً به اندازه انسان درگیر با حادثه اصیل نیست. به باور او، انسان در نبردی که در دل هر داستان شکل می‌گیرد، وجه انسانی خود را به نمایش می‌گذارد.
تحلیل قیصری از هویت ملی ایرانیان
در بخش دوم نشست، مجید قیصری به موضوع هویت ملی ایرانیان پرداخت. او با اشاره به اینکه فارغ از نسبت افراد با حاکمیت و دولت، هنگامی که کسی هویت یک ملت را هدف قرار می‌دهد و اعلام می‌کند که قصد نابودی تمدن ایران را دارد، صحنه‌ای تازه شکل می‌گیرد، گفت: در چنین شرایطی، نبردی وجودی پدید می‌آید که ناگزیر مقاومت ملی را رقم می‌زند. به گفته قیصری، ملت برای حفظ آینده خود می‌جنگد، زیرا هویتش مورد تهدید قرار گرفته است. او افزود که تک‌تک افراد ملت در برابر عبور بیگانه از خط قرمز تجزیه ایران، خود را مسئول می‌دانند و جنگ به مسئله آنها تبدیل می‌شود.
قیصری همچنین ادبیات را دارای ظرفیتی برای پاسخ‌گویی به این مسئله دانست و گفت که ادبیات با «آشنایی‌زدایی» پاسخی به مسئله ارائه می‌دهد که می‌تواند در روایت رسمی خدشه ایجاد کند و صحنه را رنگارنگ سازد. او به این نکته اشاره کرد که ادبیات نورهای متفاوتی بر «فیل» می‌تاباند تا ما را به واقعیت نزدیک‌تر کند.
نقش ادبیات در یکپارچه‌سازی ذهن جامعه
در ادامه این بخش، علیرضا شفاه با اشاره به نقش ادبیات در یکپارچه کردن ذهن جامعه، داستان را عاملی دانست که پراکندگی را از میان می‌برد. به گفته او، پایان هر عمل ما نسبت یکسانی با اراده انسانی ندارد. انسان برخی امور را با اراده خود و به‌صورت پیگیرانه دنبال می‌کند؛ اموری که در تاریکی قرار دارند. شفاه افزود: ابهام و خطری که در پس تاریکی موقعیت عمل وجود دارد، تناقضی با عمومی بودن داستان ندارد. انسان به دلیل خطر ناشناخته‌ها، جنگ را برپا می‌کند. او تأکید کرد که تجربه‌های متفاوت، ارزش داستانی یکسانی ندارند؛ زیرا هرکدام به میزان متفاوتی مخاطب را متوجه تاریکی‌های زندگی خود می‌کنند.
در پایان نشست، حاضران تا ساعت ۱۸ به ارائه دیدگاه‌ها و گفت‌وگو با مهمانان پرداختند. لازم به ذکر است که سلسله‌نشست‌های تخصصی «ادبیات، جنگ و جامعه» به‌صورت ماهانه در محل مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب، واقع در خیابان شریعتی، بالاتر از سه‌راه طالقانی، روبه‌روی سینما صحرا، پلاک ۱۶۸ برگزار خواهد شد.
