تغییرات اقتصادی در تولید برق اروپا به دلیل افزایش هزینه‌های گاز
به گزارش پایگاه تحلیل-خبری درسا نیوز، هزینه‌های بالای تأمین گاز و محدودیت‌های دسترسی به محموله‌های گاز طبیعی مایع (LNG) معادلات اقتصادی تولید برق در قاره اروپا را دستخوش تغییر کرده است. در شرایطی که قیمت گاز به بالاترین سطح خود در چند سال اخیر رسیده، نیروگاه‌های زغال‌سنگی در کشورهایی نظیر آلمان و لهستان بار دیگر به گزینه‌ای اقتصادی برای تولید برق تبدیل شده‌اند. این تغییر در حالی به وقوع پیوسته که کشورهای اروپایی در سال‌های اخیر به منظور کاهش انتشار کربن، ظرفیت نیروگاه‌های زغال‌سنگی خود را کاهش داده بودند. اکنون، اختلال در تأمین انرژی و نگرانی از تأمین برق در زمستان پیش رو، اهمیت ظرفیت‌های باقی‌مانده را دوچندان کرده است.
افزایش سودآوری نیروگاه‌های زغال‌سنگی
برآوردهای بازار انرژی نشان می‌دهد که حاشیه سود تولید برق با لیگنیت یا زغال‌سنگ قهوه‌ای در آلمان در اکتبر ۲۰۲۶ به حدود ۶۴ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت رسیده است؛ در حالی که این رقم در مقطع مشابه سال گذشته نزدیک به صفر بود. افزایش قیمت گاز، هزینه تولید برق در نیروگاه‌های گازسوز را بالا برده و در نتیجه، استفاده از زغال‌سنگ در برخی بازارهای اروپایی از نظر اقتصادی جذاب‌تر شده است. البته سودآوری واقعی هر نیروگاه به عواملی چون قیمت زغال‌سنگ، هزینه انتشار کربن، بازده تجهیزات و شرایط بازار برق نیز بستگی دارد. تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که اختلاف هزینه تولید برق با گاز و زغال‌سنگ در ماه‌های آینده همچنان بالا خواهد ماند. در صورت تداوم این وضعیت، نیروگاه‌های زغال‌سنگی آماده‌به‌کار ممکن است نقش بیشتری در تأمین برق زمستانی ایفا کنند.
اختلال در عرضه LNG، عامل تغییرات بازار
یکی از عوامل کلیدی افزایش قیمت گاز در اروپا، اختلال در جریان محموله‌های LNG از خاورمیانه به دلیل جنگ ایران و محدودیت‌های مرتبط با مسیر تنگه هرمز است. این وضعیت رقابت میان خریداران اروپایی و آسیایی را برای تأمین محموله‌های موجود تشدید کرده است. قیمت گاز در بازار اروپا در سپتامبر ۲۰۲۶ از ۸۰ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت عبور کرد و در اکتبر نیز تحت تأثیر نگرانی‌های عرضه و سطح پایین ذخایر، در سطوح بالایی باقی ماند. با افزایش هزینه گاز، شرکت‌های تولید برق به دنبال گزینه‌هایی برای کاهش هزینه‌ها و حفظ پایداری شبکه هستند. استفاده بیشتر از زغال‌سنگ یکی از راهکارهای کوتاه‌مدت به شمار می‌رود؛ هرچند محدودیت ظرفیت نیروگاه‌های فعال و ملاحظات زیست‌محیطی، دامنه این جایگزینی را محدود می‌کند.
آلمان و لهستان؛ کانون بازگشت به زغال‌سنگ
آلمان و لهستان از جمله کشورهایی هستند که همچنان ظرفیت قابل‌توجهی از نیروگاه‌های زغال‌سنگی یا لیگنیت را در اختیار دارند. در شرایطی که تولید برق با گاز کاهش می‌یابد، این ظرفیت‌ها می‌توانند به حفظ تعادل شبکه کمک کنند. با این حال، اروپا دیگر مانند دهه‌های گذشته از ظرفیت گسترده زغال‌سنگ برخوردار نیست. تعطیلی بخشی از نیروگاه‌ها در سال‌های اخیر، محدودیت‌های عملیاتی و هزینه‌های زیست‌محیطی، امکان افزایش سریع تولید برق زغال‌سنگی را محدود کرده است. بنابراین، حتی اگر زغال‌سنگ برای مدتی از نظر هزینه رقابتی‌تر شود، این موضوع لزوماً به معنای بازگشت گسترده و بلندمدت اروپا به این سوخت نیست.
پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی از تقاضای زغال‌سنگ
بر اساس گزارش میان‌سال ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی، تقاضای سالانه زغال‌سنگ در اروپا در سال جاری حدود ۲۷۶ میلیون تن پیش‌بینی شده است؛ رقمی که از ۲۹۲ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ کمتر است، اما نسبت به برآوردهای قبلی از افت کمتری حکایت دارد. این نهاد تأکید کرده است که افزایش قیمت گاز، کاهش مورد انتظار مصرف زغال‌سنگ در کشورهایی مانند آلمان و لهستان را محدود کرده است؛ به‌ویژه در بازارهایی که نیروگاه‌های زغال‌سنگی آماده‌به‌کار همچنان در دسترس هستند. بنابراین، حتی با وجود ادامه روند بلندمدت کاهش مصرف زغال‌سنگ در اروپا، تحولات بازار انرژی می‌تواند سرعت این کاهش را در سال ۲۰۲۶ کندتر کند.
چالش اروپا؛ امنیت انرژی یا کاهش انتشار کربن؟
افزایش استفاده از زغال‌سنگ می‌تواند در کوتاه‌مدت به تأمین برق و کاهش وابستگی به گاز وارداتی کمک کند، اما این انتخاب هزینه‌های زیست‌محیطی نیز به همراه دارد. تولید برق با زغال‌سنگ معمولاً انتشار دی‌اکسیدکربن و آلاینده‌های بیشتری نسبت به نیروگاه‌های گازسوز ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، اتکای بیش از حد به نیروگاه‌های زغال‌سنگی نمی‌تواند جایگزین توسعه شبکه برق، ذخیره‌سازی انرژی و افزایش ظرفیت منابع تجدیدپذیر شود. تولید برق بادی و خورشیدی نیز به شرایط آب‌وهوایی وابسته است و برای تضمین پایداری شبکه، به منابع مکمل و انعطاف‌پذیر نیاز دارد. در مجموع، بحران گاز بار دیگر آسیب‌پذیری بازار انرژی اروپا در برابر اختلالات ژئوپلیتیکی را نمایان کرده است. نیروگاه‌های زغال‌سنگی فعلاً می‌توانند نقش پشتیبان مهمی داشته باشند، اما مسیر بلندمدت بازار به قیمت گاز، دسترسی به LNG، شرایط زمستان و سرعت توسعه انرژی‌های پاک وابسته خواهد بود.
