تکرار کابوس تولد مرگبار
محسن عباسی‌فرد عضو فدراسیون‌های بین‌المللی و جهانی IFJ، AIPS، FISU) سردبیر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ سلامت مادران باردار، محک جدی‌ترین آزمون نظام سلامت هر کشور است؛ نه فقط به‌خاطر پیچیدگی‌های پزشکی، که به‌دلیل پیوند ناگسستنی آن با عدالت اجتماعی و حمایت از جمعیت آینده.
آمارهای درخشان، حساسیت‌های دوچندان
ایران در دو دهه‌ی اخیر، مسیری رکوردشکن را در کاهش مرگ مادران پیموده است: از ۴۳ مرگ در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده در سال ۲۰۰۰ به ۱۶ مرگ در سال ۲۰۲۳ – کاهشی ۶۳ درصدی که
تحسین سازمان ملل را برانگیخته و نام ایران را در کنار پنج کشور پیشروی جهان در سرعت بهبود این شاخص قرار داده است.
اما همین موفقیت خیره‌کننده، ذره‌بینی جامعه را نسبت به هر مورد باقی‌مانده صدچندان کرده است.
امروز دیگر هیچ مرگ مادری «ناگزیر» تلقی نمی‌شود؛ افکار عمومی با نگرانی و خشم، ابعاد هر پرونده را تا روشن‌شدن آخرین زاویه‌های آن دنبال می‌کند؛
چراکه پشت هر آمار، یک فروپاشی خانوادگی و زخمی عمیق بر پیکر جمعیت کشور نهفته است.
سایه‌ی سنگین چابهار؛ استانداری وارد میدان شد
در روزهای اخیر، خبر مرگ یک مادر جوان پس از زایمان در شهرستان چابهار، سیستان و بلوچستان،
موجی از نگرانی و پرسش را برانگیخته است.
روایت‌های اولیه از احتمال خطای پزشکی حکایت دارند؛ موضوعی که چنان حساسیت‌برانگیز است که استانداری استان مستقیماً پای کار آمده و وعده‌ی پیگیری ویژه داده است.
اما فراتر از یک پرونده، این حادثه بار دیگر پرسش کهنه‌ی دسترسی برابر به خدمات درمانی در مناطق محروم را پیش می‌کشد: آیا مادران چابهاری همانند مادران تهران یا اصفهان، از زنجیره‌ی کامل مراقبت‌های بارداری و پس از زایمان بهره‌مندند؟
فاصله‌ی طولانی تا مراکز مجهز، کمبود متخصص و ماما، و تأخیر در تشخیص و انتقال، کابوسی است که هر بار با یک مرگ، چهره‌ی واقعی‌تر خود را نشان می‌دهد.
صدای نماینده از قلب کمیسیون بهداشت
«احمد آریایی‌نژاد»، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در گفت‌وگو با درسانیوز، با اشاره به حساسیت مثال‌زدنی این موضوع، تأکید کرد:
«هنگامی که چنین اتفاقی رخ می‌دهد، نباید به خبر مرگ بسنده کرد.
باید مشخص شود که آیا یک عارضه‌ی پزشکی بوده، یا عواملی مانند کمبود امکانات، تأخیر در تشخیص، یا دسترسی نامناسب به درمان، در فاجعه سهیم بوده‌اند.
در مورد خطای پزشکی نیز فقط نظر قطعی پزشکی قانونی می‌تواند پایان‌بخش اظهارنظرها باشد.»
او با صراحت از نقص‌های موجود در نظام سلامت گفت:
«متأسفانه به‌خاطر تعدد مشکلاتی مانند کمبود دارو و محدودیت‌های درمانی، این روزها موضوع مادران باردار کمتر در دستور کار کمیسیون قرار می‌گیرد؛ درحالی‌که مدیریت صحیح منابع و توجه ویژه به این گروه، خط قرمز ماست.»
آریایی‌نژاد همچنین بر نقش نظارتی مجلس تأکید کرد:
«اگر مشخص شود عواملی غیر از بیماری در این مرگ نقش داشته‌اند، کمیسیون با جدیت وارد خواهد شد.
چابهار تنها یک نقطه نیست؛ این پرونده می‌تواند آینه‌ی تمام‌نمای نابرابری‌های درمانی در سراسر کشور باشد.»
مرگ مادر؛ فروپاشی یک خانواده، زنگ خطری برای توسعه
مرگ مادر باردار فقط یک آمار پزشکی نیست؛ سقوط یک تکیه‌گاه عاطفی و اقتصادی برای کودکان و همسر است.
در مناطقی که محرومیت و دوری از مراکز تخصصی با هم جمع می‌شوند، هر مورد مرگ، پازلی از ناعدالتی را تکمیل می‌کند.
این در حالی است که سیاست‌های جمعیتی کشور بر افزایش فرزندآوری اصرار دارند؛
اما چگونه می‌توان از تولد بیشتر سخن گفت، درحالی‌که امنیت مادران در نقاطی از همین خاک، همچنان در هاله‌ای از ابهام و خطر باقی است؟
کارشناسان معتقدند که هر پرونده‌ی مرگ مادر، باید به‌عنوان یک «کیس مطالعاتی»
برای سنجش کیفیت خدمات از اولین ویزیت بارداری تا لحظه‌ی ترخیص پس از زایمان، مورد کالبدشکافی قرار گیرد.
آیا مراقبت‌های دوران بارداری به‌موقع انجام شده؟ آیا ماما یا پزشک متخصص در دسترس بوده؟ آیا سیستم اورژانس و انتقال خون به‌خوبی عمل کرده؟
پاسخ به این پرسش‌ها، نه فقط برای تعیین مقصر، که برای بستن روزنه‌های تکرار فاجعه ضروری است.
چشم‌انداز؛ از آمارهای امیدبخش تا عمل به وعده‌های عدالت
بی‌شک ایران در کاهش مرگ مادران باردار گام‌های بلندی برداشته و این دستاورد، شایسته‌ی ارج نهادن است.
اما آمارهای میانگین، نمی‌توانند درد مادران چابهار، زاهدان یا حاشیه‌نشینان کلان‌شهرها را تسکین دهند.
آنچه امروز افکار عمومی از نظام سلامت مطالبه می‌کند، نه فقط کاهش عددی مرگ‌ها که عدالت در دسترسی و شفافیت در مواجهه با خطاها است.
نماینده‌ی مجلس نیز این مطالبه را به‌خوبی درک کرده و بر پیگیری ویژه‌ی پرونده‌ی چابهار تأکید دارد.
اما فراتر از یک پرونده، نیاز به یک بازنگری سیستمی در زنجیره‌ی مراقبت از مادران باردار، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار،
بیش از پیش احساس می‌شود.
کاش این کابوس تلخ، آخرین بیدارباشی باشد که پیش از آنکه آمارها تحت‌الشعاع فاجعه‌ای بزرگ‌تر قرار گیرند،
به گوش مسئولان برسد.
تکرار کابوس تولد مرگبار
