تیغ آلودگی بر گلوی ماهیهای سواحل صنعتی خلیج فارس
یادداشتی از اعظم چقازردی در پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ پژوهش جدید از وجود آلایندههای نفتی در برخی ماهیهای تجاری خبر میدهد؛ کارشناسان بر مصرف آگاهانه و پایش مستمر تأکید دارند
سواحل شمالی خلیج فارس، از عسلویه تا کنگان و خارگ، با معضل فزاینده آلودگیهای صنعتی دستوپنجه نرم میکنند. تهدیدی خاموش که به گفته پژوهشگران، از طریق زنجیره غذایی میتواند دامن انسان را نیز بگیرد.
بااینحال، متخصصان تأکید دارند که ماهی همچنان منبعی ارزشمند برای تغذیه محسوب میشود و راهکار اساسی، کاهش مصرف نیست، بلکه انتخاب آگاهانهتر و مدیریت کارآمدتر محیطزیست دریایی است.
ردپای آلایندههای نفتی در ماهیهای تجاری
مطالعهای که در سال ۲۰۲۴ در نشریه معتبر Scientific Reports منتشر شده، نشان میدهد
که برخی ماهیهای تجاری منطقه، از جمله کفشکماهی (هالیبوت هندی)،
حاوی مقادیری از هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقهای (PAHs) هستند.
این ترکیبات آلی، عمدتاً ناشی از سوخت کشتیها، فعالیت صنایع نفت و گاز و پساب پالایشگاهها وارد دریا میشوند
و به دلیل ماندگاری بالا، سالها در محیط باقی میمانند.
بر اساس یافتههای این پژوهش، غلظت PAHها در رسوبات مناطق صنعتی تا ۱۴ میلیگرم در کیلوگرم و
در بافت ماهیها بهطور میانگین ۶.۸ میلیگرم در کیلوگرم گزارش شده است.
مقایسه مناطق صنعتی و کمصنعتی
این تحقیق در پنج منطقه ساحلی استان بوشهر شامل عسلویه، کنگان، خارک، امام حسن و بوشهر انجام شده است. نتایج حاکی از آن است که مناطق صنعتی نظیر عسلویه و خارک بیشترین میزان آلایندگی را به خود اختصاص دادهاند،
در حالی که بوشهر و امام حسن کمترین مقادیر آلودگی و پایینترین ریسک انسانی را نشان دادهاند.
به گفته کارشناسان، هرچه فاصله از کانونهای صنعتی بیشتر باشد،
سطح آلودگی بهطور چشمگیری کاهش مییابد.
نگرانی صیادان محلی از تغییرات دریا
صیادان بومی نیز از دگرگونی شرایط دریا سخن میگویند.
یکی از صیادان باسابقه بوشهری در گفتوگو با خبرنگار ما بیان کرد
که رسوبات ساحلی نسبت به گذشته تغییرات محسوسی یافتهاند.
هرچند ظاهر ماهیها همچنان طبیعی به نظر میرسد،
اما نگرانیها درباره اثرات بلندمدت این آلودگیها بر سلامت آبزیان و انسان، همچنان پابرجاست.
پیامدهای بهداشتی و ریسکهای سلامتی
میترا راوردشیری، مدیر مرکز آبزیان جهاددانشگاهی استان بوشهر، در این رابطه توضیح میدهد
که PAHها حاصل احتراق ناقص سوختهای فسیلی هستند
و در صورت مواجهه طولانیمدت میتوانند خطرات جدی برای سلامت ایجاد کنند.
به گفته او، این ترکیبات در بافت آبزیان تجمع مییابند و حتی مقادیر پایین اما مستمر آنها،
در بلندمدت میتواند مشکلساز شود.
شاخصهای ارزیابی ریسک نیز هشدار میدهند که تماس مستقیم با رسوبات آلوده یا مصرف مداوم ماهی از مناطق صنعتی، احتمال بروز مخاطرات سلامت را افزایش میدهد.
مسئولیت صنایع و خلأ نظارتی در مدیریت آلودگی
مطالعات انجامشده، صنایع نفت و گاز را بهعنوان منابع اصلی آلودگی معرفی میکنند.
اگرچه قوانین موجود، صنایع را ملزم به پایش و گزارشدهی پسابها کرده است،
اما نبود دادههای برخط و گزارشهای شفاف، پرسشهای جدی درباره میزان نظارت و مسئولیتپذیری ایجاد کرده است.
در بسیاری از کشورهای پیشرو مانند نروژ، کانادا و امارات متحده عربی، الگوهایی نظیر «صفر تخلیه»،
مسئولیت کامل پسماند و سامانههای پایش برخط اجرا میشود؛
رویکردهایی که میتواند برای مدیریت بهتر آلودگی در ایران نیز الگویی کارآمد باشد.
ماهی همچنان مفید است؛ اما با انتخاب آگاهانه
کارشناسان تأکید میکنند که آلودگیهای گزارششده محدود به برخی مناطق صنعتی است
و قابل تعمیم به کل خلیج فارس نیست.
بخش قابلتوجهی از ذخایر ماهی در مناطق کمریسکتر قرار دارند و میتوانند با اطمینان بیشتری مصرف شوند.
توصیه متخصصان به مصرفکنندگان این است که با تنوعبخشی به منابع خرید،
انتخاب ماهی از مناطق کمتر صنعتی و رعایت تعادل در رژیم غذایی، هم از فواید تغذیهای ماهی بهرهمند شوند و
هم مواجهه احتمالی با آلایندهها را به حداقل برسانند.
در نهایت، استمرار پایش محیطزیستی، مدیریت مؤثر پسابهای صنعتی و شفافیت در انتشار دادهها،
گامهای کلیدی برای حفظ سلامت دریا و جامعه عنوان میشود.
تیغ آلودگی بر گلوی ماهیهای سواحل صنعتی خلیج فارس
