ادبیات دفاع مقدس؛ روایت ارزش‌ها و مجاهدت‌ها
به گزارش پایگاه تحلیل-خبری درسا نیوز، رضا فضلی در گفت‌وگویی به مناسبت هفته دفاع مقدس، به بررسی شکل‌گیری ادبیات دفاع مقدس پس از جنگ تحمیلی پرداخت و اظهار داشت: ادبیات دفاع مقدس عنوانی نسبتاً نو است که به ادبیات و تاریخ ادبیات ما افزوده شده و به بازگو کردن ارزش‌ها، مجاهدت‌ها و تلاش‌های ملت ایران و قهرمانانش برای حفظ حقیقت و آزادی می‌پردازد.
وی افزود: ثبت و ضبط این مجاهدت‌ها ضروری بود تا برای نسل‌های آینده باقی بماند. در این راستا، کتاب‌های متعددی نوشته شده و داستان‌های زیادی روایت شده است، اما هنوز در ابتدای راه هستیم و فضای زیادی برای کار و خلق آثار جدید وجود دارد.
این نویسنده ادامه داد: هنوز روایت‌های ناگفته و حرف‌های بسیاری وجود دارد که امیدوارم نسل‌های جدید بتوانند آن‌ها را با قدرت روایت کنند و این آثار به غنای ادبیات فارسی و حتی ادبیات منطقه کمک کند.
تحول ادبیات دفاع مقدس از تاریخ شفاهی به داستانی
فضلی درباره روند تکامل ادبیات دفاع مقدس و انتقال آن از روایت مستقیم خاطرات و وقایع جنگ گفت: برخی آثار به صورت مستقیم روایت می‌شوند و این روایت‌ها به دلیل اینکه قهرمانان آن‌ها در اوج معرفت انسانی قرار داشتند، شیرینی و ظرفیت دراماتیک خاصی دارند.
وی تصریح کرد: تفاوت دارد که نویسنده‌ای از این جریان عظیم برداشت ادبی و تخیلی خود را داشته باشد و به داستانی برسد که تنها به زندگی یک فرد خاص محدود نباشد و بتواند در قالب تخیل نیز روایت شود.
این نویسنده حوزه دفاع مقدس با بیان اینکه در زمینه خلق چنین آثاری هنوز راه زیادی در پیش داریم، گفت: این مسیر با فراز و نشیب‌هایی ادامه دارد و به نظر من باید زمان بیشتری بگذرد تا ادبیات دفاع مقدس به تکامل خود برسد.
فضلی تأکید کرد: در حوزه روایتگری باید دست راوی و نویسنده را باز بگذاریم و نباید به روایت دقیق آنچه اتفاق افتاده، مقید باشیم؛ بلکه باید به نویسنده اجازه دهیم از این نهضت بزرگ برداشت ادبی، فلسفی و اخلاقی خود را داشته باشد.
وی ادامه داد: گاهی درباره شخصیت‌هایی که کتابی درباره آن‌ها نوشته شده، گفته می‌شود که داستان دقیقاً آن‌گونه نبوده است؛ در حالی که ادبیات قرار نیست تاریخ شفاهی باشد. آنچه امروز تا حدودی مورد توجه است، بیشتر تاریخ شفاهی است و برای گذار از تاریخ شفاهی به ادبیات، باید مرحله‌ای طی شود که به نظر من با گذر زمان محقق خواهد شد.
تولید انبوه کتاب و کیفیت ادبیات
این نویسنده درباره مهم‌ترین خلأهای ادبیات دفاع مقدس نیز گفت: جریان ادبیات، جریانی آزادمنشانه است و نویسنده باید با آزادی کامل به این حوزه بپردازد. کمک و حمایت دستگاه‌ها و افراد می‌تواند مؤثر باشد، اما آفت‌هایی نیز در این مسیر وجود دارد.
وی با انتقاد از توجه صرف به افزایش تعداد آثار گفت: تولید آثار بی‌کیفیت و تکثر کتاب‌ها به خودی خود اتفاق خوبی نیست؛ زیرا وقتی کتاب‌های زیادی نوشته می‌شود، حقیقت آن‌گونه که باید در میان این آثار رنگ خود را پیدا نمی‌کند.
فضلی اضافه کرد: گاهی مسئولان تصور می‌کنند با تولید زیاد کتاب کار بزرگی انجام شده، در حالی که این‌گونه نیست. در عرصه تاریخ، گاهی یک یا دو رمان یا نهایتاً چند کتاب می‌تواند بازتاب‌دهنده یک جریان عظیم حماسی باشد.
وی با اشاره به شاهنامه گفت: شاهنامه جریان حماسی دو هزار و ۵۰۰ سال پیش از خود را روایت کرده است؛ بنابراین این سؤال مطرح است که آیا اگر ده‌ها شاهنامه داشتیم، اتفاق خوبی بود یا نه. به نظر من باید به جای توجه صرف به تعداد آثار، بر کیفیت و عمق روایت تمرکز کرد.
نیاز به مطالعه رفتارشناسی نسل دفاع مقدس
فضلی مهم‌ترین موضوع مورد نیاز برای خلق آثار ماندگار در حوزه دفاع مقدس را مطالعه عمیق رفتارشناسی نسل آن دوران دانست و گفت: آنچه باید اتفاق بیفتد، مطالعه عمیق در رفتارشناسی نسلی است که در دوره طاغوت به دنیا آمد، تحت تأثیر رسانه‌ها و فرهنگ غربی بزرگ شد، اما خود انتخاب کرد که پشت سر رهبری قرار بگیرد که ندای حق را سر داده بود و پرچم توحید را بالا برده بود.
وی افزود: این نسل، نسل انتخابگر بود و برای نگه داشتن آن پرچم، راضی شد جان پاک خود را هدیه کند و به عالی‌ترین مراتب انسانی برسد.
این نویسنده بیان کرد: به نظر من سیر و سلوک یک انسان تا رسیدن به قرب الهی در دفاع مقدس اتفاق افتاده است و نویسندگان باید این سیر و سلوک فردی رزمندگان را بیشتر مورد توجه قرار دهند و بررسی کنند که چه اتفاقی افتاد که افرادی که در دوره طاغوت رشد کرده بودند، به بالاترین درجات انسانی رسیدند.
ظرفیت‌های ادبیات دفاع مقدس در قزوین
فضلی در ارزیابی وضعیت آثار تولیدشده در استان قزوین نیز گفت: قزوین نسبت به سایر استان‌ها وضعیت بدی ندارد؛ قهرمانان و روایت‌های دفاع مقدس این استان ثبت شده، مصاحبه‌ها انجام شده و کتاب‌های نسبتاً خوبی نیز تولید شده است.
وی افزود: برخی از این کتاب‌ها در سطح ملی نیز درخشیده‌اند و کتاب «خب یادت باشد» یکی از نقاط قوت ادبیات دفاع مقدس قزوین است.
این نویسنده با تأکید بر ظرفیت‌های موجود در استان قزوین خاطرنشان کرد: هنوز درباره شخصیت‌ها و قهرمانان قزوینی جای کار وجود دارد و می‌توان روی شخصیت‌ها، خانواده‌ها و ابعاد مختلف زندگی آن‌ها عمیق‌تر شد.
قهرمانان قزوینی و حماسه ملی دفاع مقدس
فضلی درباره میزان انعکاس ظرفیت‌های دفاع مقدس قزوین در آثار تولیدشده نیز اظهار کرد: ظرفیت قزوین جدای از ظرفیت سایر استان‌ها نیست؛ این جریان مانند رودخانه و دریایی مواج از حماسه و قهرمانی است و نمی‌توان آن را صرفاً در جغرافیا محدود کرد.
وی با اشاره به شهید سرلشکر عباس بابایی ادامه داد: شهید بابایی ضمن اینکه قزوینی است، اما نمی‌توان ادبیات مربوط به او را از اصفهان، همدان یا مناطق جنوب جدا کرد؛ چراکه در چندین منطقه حضور داشته و اتفاقاتی که برای او رقم خورده، صرفاً مربوط به قزوین نیست و در سراسر کشور رخ داده است.
این نویسنده همچنین با اشاره به مرحوم سیدعلی‌اکبر ابوترابی گفت: ایشان به عنوان آزاده بزرگ کشور، در ادبیات بسیاری از استان‌ها ردپایی دارد و به همین دلیل نمی‌توان این شخصیت‌ها را صرفاً با تفکیک جغرافیایی روایت کرد.
فضلی در پایان خاطرنشان کرد: برای ما بسیار افتخارآمیز است که بخشی از استوانه‌ها و قهرمانان ملی دفاع مقدس، از جمله در میان آزادگان و فرماندهان و در رده‌های مختلف، از قزوین بوده‌اند و درباره این ظرفیت‌ها همچنان می‌توان آثار بیشتری تولید کرد.
