سوگند با بلوط؛ روایتی از دلدادگی زاگرسنشینان به طلای سبز
گزارش اختصاصی از ششمین آیین «سوگند با بلوط» در دل کوههای سرفیروزآباد کرمانشاه
سوسن امیری گزارشگر پایگاه تحلیلی- خبری دسانیوز؛ در دل کوههای سر به فلک کشیده زاگرس، جایی که بلوطهای کهن ریشه در تاریخ و هویت این سرزمین دارند، ششمین آیین «سوگند با بلوط» در روستای چنار بخش سرفیروزآباد کرمانشاه برگزار شد.
سوگند با بلوط؛ زاگرس زیر سایهسار عهد و آتش
آیینی که به همت انجمن «زیستبوم سبز پراو» و با حضور گسترده مردم محلی، فعالان محیط زیست، مسئولان و نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی، بار دیگر فریادِ حفاظت از طلای سبز زاگرس را به گوش رساند.
این گزارش، روایتی است از دلدادگی مردمانی که تا پای جان پای بلوط ایستادهاند؛ از قهرمانانی که در آتش سوختند تا جنگل نماند، از زخمهایی که سرطان لورانتوس بر تن بلوطها نشانده و از مسئولانی که خود را مقصر نبود شغل و آتش بیتدبیری میدانند.
در سایهسار بلوطهای زاگرس، سوگند یاد شد که این میراث کهن، برای آیندگان زنده بماند.
در این گزارش، روایتهایی از ایستادگی طبیعتدوستان، هشدار درباره آفت لورانتوس، آتشسوزیهای جنگلهای زاگرس، مطالبات مردم منطقه و اعتراف مسئولان به کمکاری در ایجاد اشتغال را میخوانید.
بلوط، هویت و اشتغال؛ سهگانه گمشده زاگرس
در سایهسار کهنبلوطهایی که ریشه در تاریخ دارند و در دل کوههای سر به فلک کشیده زاگرس، روز گرم شهریورماه میزبان مردمانی است که عشق به طبیعت در رگهایشان جاری است.
جاده پرپیچوخم آسفالت منتهی به روستای چنار در بخش سرفیروزآباد، اگرچه امروز آرام است، اما روزهای سخت زمستان را نیز به یاد دارد.
اینجا «سان رستم» نشان از قدمت این دیار کهن میدهد و به گفته اردشیر کشاورز، پژوهشگر تاریخ، حتی ردپای مورخان و شرقشناسان روس و انگلیسی نیز در این روستا دیده میشود.
اما امروز اینجا نقطه عطف دیگری رقم خورده است. دوستداران بلوط گرد هم آمدهاند تا بار دیگر سوگند یاد کنند که تا پای جان برای سرسبزی این طلای سبز ایستادهاند.
ششمین آیین «سوگند با بلوط» به همت انجمن زیستبوم سبز پراو و با حضور گسترده مردم محلی، فعالان محیط زیست، مسئولان و نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی برگزار شد.
بلوط؛ نماد هویت و فرهنگ زاگرس
کیومرث اعظمی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمانشاه در این مراسم با قدردانی از حضور فعالان فرهنگی و زیستمحیطی گفت:
«این مکان تداعیگر یاد و خاطره زندهیاد کامیار گودرزی است؛ فرزند زاگرس و نماد صداقت، ایمان و اخلاق که ریشه در این خاک و بوم دارد و جان شیرینش برای مانایی این خطه در آتش زاگرس اهورایی شد.»
اعظمی با اشاره به اهمیت برگزاری این آیین افزود:
«به خود میبالم که در میان مردمی هستم که همچون آنها در کوه و طبیعت زندگی کردهام.
امروز آمدهایم یک بار دیگر عهد و پیمان ببندیم از میراث همیشه جاویدان بلوط در دل کوه زاگرس پاسداری کنیم و این طلای سبز را به آیندگان و فرزندانمان انتقال دهیم.»
وی بلوط را نماد هویت و فرهنگ مردم زاگرس دانست و تصریح کرد:
«بسیاری از آیینها و رسوم با زاگرس پیوند خورده و سخن از زاگرس و بلوط، سخن از گذشته و هویت ماست.»
مدیرکل میراث فرهنگی کرمانشاه در خصوص اقتصاد گردشگری در زاگرس اظهار داشت:
«گردشگری در کنار طبیعت است نه در تقابل با آن. باید در کنار حفظ و نگهداری زبان، رسوم، آیینها، هویت فرهنگی و صنایع دستی منطقه، به اقتصاد محلی کمک کنیم و با توسل به زیرساخت و گنجینه گرانبهای درختان بلوط آن را بسازیم.»
مسئولان مقصرند؛ از نبود شغل تا آتشزدن بلوط
دکتر فضلاله رنجبر، نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی، در جمع دوستداران محیط زیست با بیان اینکه آبادانی هر منطقه دو باب دارد؛ مردم و مسئولان، گفت:
«ما مسئولان مقصریم که نتوانستیم برای جوانان این منطقه شغل ایجاد کنیم و درختان بلوط در آتش بیتدبیری سوختند.»
وی خطاب به مدیران حاضر تأکید کرد:
«تاکنون چقدر وام در اختیار جوانان این منطقه قرار گرفته است تا به جای آتش زدن بلوط و فروختن ذغال آن، با احداث دامداری و تولید گوشت و شیر، محصولشان را تضمینی پیشخرید کنیم؟! یا بودجه نیست یا ما مدیران توانمند نیستیم!»
فضاله رنجبر در پاسخ به درخواست مردم برای تأسیس بخشداری سرفیروزآباد توضیح داد:
«سال ۱۳۹۹ در شورای تأمین مقرر شد سیاست دولت فعلاً در تقسیمات کشوری لحاظ نشود و نمیتوان سرفیروزآباد را بخش کرد. این امر باید توسط هیئت وزیران در تقسیمات کشور اعلام شود.»
وی درباره زیرساخت جادهای که به گفته اهالی تبدیل به یک قتلگاه شده، تصریح کرد:
«کارهای اولیه انجام شده و ردیف و بودجه برای سرفیروزآباد و کوزران گرفته شده، اما برای چهاربانده شدن منتظر اعتبار هستیم.»
تجلیل از قهرمانان طبیعت
در ششمین آیین سوگند با بلوط، از دو فرزند قهرمان این خطه سبز تجلیل شد:
مهرداد جمشیدی؛ جهادگر طبیعت که هنگام کمک برای مهار شعلههای آتش در منطقه «بوزین و مرخیل» پاوه مجروح شد و هماکنون پس از ۱۷ روز همچنان در بیمارستان بستری است. دوستانش درباره او میگویند:
«مهرداد مانا، قهرمان ملی دیار لکستان و راوی شاعرانگی بلوطهاست. وقتی برای نجات جنگل بلوط به دل آتش زد و تن سوختهاش را به بیمارستان بردیم، هنگام به هوش آمدن اولین جملهاش این بود: آتش خاموش شد یا نه؟»
زندهیاد کامیار گودرزی؛ فرزند زاگرس که نام و یادش همیشه جاویدان است و جانش را برای مانایی این خطه فدا کرد.
زاگرس؛ گنجینهای که مغفول مانده است
استاد اردشیر کشاورز، پژوهشگر و محقق تاریخ، در جمع شرکتکنندگان گفت:
«اینجا سرزمین بلوط است؛ میوه کوهستانی و جانسخت مثل بز کوهی که ریز و چابک صخرهها را در مینوردد.»
وی با اشاره به فرهنگ دیرینه این منطقه تصریح کرد:
«بلوط در روزگاران مجاعه قوت لایموت مردم بود و مستندات تاریخی وجود دارد.
سیاح و مساح روسی «مسیو چریکوف» که روزگاری پایش به روستای چنار باز شد، از دژ محکم این دیار و از اینجا به عنوان چنار غلامعلی نام برده که شبی هم بیتوته کرده است.»
کشاورز ادامه داد:
«ما گرد هم آمدهایم تا به مقام طبیعت احترام بگذاریم و از فضای سبز تمجید کنیم و مانع از انحلال جنگل شویم. پس در انهدام جنگل مانع شده و در مانایی آن کوشا باشیم.»
نقالی؛ روایتی از بلوط در شاهنامه
هومن روحتافی، نقال چیرهدست این دیار، در حضور حاضران گفت:
«بلوط تنها سایهسار نیستند بلکه همپای پهلوانان و نامآوران هستند و در شاهنامه فردوسی، بلوط تجلیگاه ایزد است.»
او با روایت داستانی از حمله مغول و ایستادگی فرهنگی ایران زمین، حاضران را در آن هوای گرم میخکوب کرد:
«قرن هشتم هجری، هلاکوخان به ایران حمله کرد و مغول از سرها مناره ساختند و کتابخانهها آتش زدند و شاهنامه پاره کردند… تا رسیدند به آرامگاه فردوسی. تیمور لنگ شبهنگام خطاب به شاعر نامآشنای ایران گفت:
دیدی چه کردم با ایران! اما در نیمههای شب، باد یکی از ورقپارههای شاهنامه را بر پای تیمور چسباند و با خواندن آن ورق، لرزه بر اندام مغول افتاد: “چو شیران برفتند زین مرغزار، کند روبه لنگ اینجا شکار”»
مادر بلوط رضا؛ ایستاده تا پای جان
در میان شرکتکنندگان، «مادر بلوط رضا» با تابلویی که در دست داشت و بر روی آن نوشته شده بود «مادر بلوط رضا»، به جایگاه سخنرانان آمد و گفت:
«این لقب را رئیسجمهور به من داده و برای حفاظت از بلوط تا پای جان ایستادهام.»
یکی دیگر از اعضای انجمن نیز با گلایه از مسئولان تأکید کرد:
«آیا بیمهای بینام نباید باشد که حوادث را پوشش دهد؟ کارت همیار طبیعت و دوستداران طبیعت را صادر کنید که بیشتر هوای ما را داشته باشید.»
وی درباره بیماری لورانتوس (سرطان بلوط) هشدار داد:
«بلوطها درگیر سرطان لورانتوس هستند که بدتر از ذغال و آتش است. متأسفانه سازمانهای مربوطه اعلام کردهاند باید آلودگی به ۵۰ درصد برسد تا اقدام شود، اما آفت تا منطقه سینه و چنار پیشروی کرده است.
با کمک انجمن زاگرس توانستهایم بخشی از این آفت را ریشهکن کنیم. تنها با یک میلیارد تومان این سرطان ریشهکن میشود، اما اگر بودجه نیست چگونه در بخشهای کماهمیتتر بودجههای میلیاردی اختصاص داده میشود؟»
دستاوردهای انجمن زیستبوم سبز پراو
دکتر محمود پیری، مدیر انجمن زیستبوم سبز پراو، در این مراسم با بیان شیوای خود از مشکلات و رنجهای منطقه یاد کرد و گفت:
«اینجا نگین درخشان ایران است و فیروزآباد زادگاه دیرین دودمان لک است.
رویداد سوگند با بلوط را تاکنون در پنج روستای سرفیروزآباد با پیشینه زیسته دیرین و فرهنگ ارزشمند مهر و دوستی اجرا کردهایم.»
وی خواستار تشکیل کارگروه اضطراری برای جلوگیری از قطع درختان و حفاظت از محیط زیست شد و از سازمانهای ذیربط تقاضا کرد در تجهیز پایگاههای محیط زیست و بهکارگیری افراد متبحر کوشا باشند.
بر اساس گزارش، به همت مهندس پوریا فلاحی و نماینده «بیکران مهر»، آتشسوزی جنگلهای بلوط از ۱۷۸ مورد در سنوات گذشته به ۵۸ مورد در سال جاری کاهش یافته است.
مطالبات مردمی و وعده مسئولان
اهالی روستای چنار در این مراسم از نماینده مردم در مجلس خواستند روستایشان همانند عثماموند و جلالوند که زیر نظر بخشداری واحد خود اداره میشوند، تبدیل به بخش شود.
دکتر حقی، معاون سیاسی فرمانداری کرمانشاه نیز در این مراسم اظهار داشت:
«در هویت این منطقه هرچه بگوییم کم است و مغفور و مهجور مانده است و بر عهده ماست که آن را احیا کنیم.»
موسیقی، نمایشگاه و کاشت نهال
در ادامه اجرای گروه موسیقی سنتی برادران حسنوند به زبان و گویش زیبای لری روحی تازه به برنامه بخشید.
در حاشیه این مراسم نیز نمایشگاه عکس هنرمندان با موضوع طبیعت و زیست مردمان خونگرم زاگرس در معرض علاقمندان قرار گرفت و تعدادی نهال بلوط برای کاشت بین شرکتکنندگان توزیع شد.
همچنین تابلوی درخت یادبود بلوط زاگرس به صورت نمادین با شاخههایی که به مهر سرانگشتان برخی از حضار مزین شده بود، رونمایی شد.
در پایان مراسم «سوگند با بلوط»، از اقدام ارزشمند و انسانیت صلحیاران گرامی و دوستداران بلوط تقدیر و تجلیل شد و از فرزند خطه زاگرس، محقق فرهیخته اردشیر کشاورز تقدیر به عمل آمد.
سوگند پایانی؛ زاگرس بدون بلوط، هویت بدون ریشه
«سوگند یاد میکنیم که همپیمان شویم برای حفاظت از بلوط.»
این ندای مردمان زاگرسنشین است؛ مردمانی که ریشه در خاک کهن دارند و سایه عظیم بلوط را میراثی برای آیندگان میدانند.
بلوط از شرق تا غرب ایران، سایهسار انسانهای بزرگی بوده است و امروز، پاسداشت آن، پاسداشت هویت، فرهنگ و آینده ایران زمین است.
درباره انجمن زیستبوم سبز پراو
انجمن زیستبوم سبز پراو با هدف حفاظت از جنگلهای بلوط زاگرس، فرهنگسازی زیستمحیطی و توانمندسازی جوامع محلی فعالیت میکند.
آیین «سوگند با بلوط» تاکنون در پنج روستای سرفیروزآباد برگزار شده و به یک جنبش مردمی برای نجات زاگرس تبدیل شده است.
سوگند پایانی؛ همپیمان برای حفاظت از بلوط
آیین «سوگند با بلوط» تنها یک مراسم نمادین نیست؛ فریادی است از دل زاگرس، از میان مردمانی که ریشه در خاک کهن دارند و بلوط را نه یک درخت، که هویت، تاریخ و آینده خود میدانند.
در ششمین روز از این عهد دوباره، مسئولان و مردم در سایهسار بلوطهای کهن گرد هم آمدند تا بگویند: زاگرس بدون بلوط، ایران بدون ریشه است.
اما سوگندها تا زمانی اثر دارند که به عمل بدل شوند.
بلوطها در آتش بیتدبیری میسوزند، سرطان لورانتوس بیصدا ریشهها را میخورد و جوانان این دیار، برای گذران زندگی، ناچار به فروش ذغال همان درختی میشوند که میراث نیاکانشان است.
مسئولان خود اعتراف کردند: «ما مقصریم.» و این اعتراف، اگر با اشتغال، بودجه، زیرساخت و حمایت از همیاران طبیعت همراه نشود، تنها جملهای در حافظه تاریخ خواهد ماند.
مردم اما ایستادهاند. «مادر بلوط رضا» تا پای جان ایستاده است. مهرداد جمشیدیها در آتش میروند تا جنگل بماند.
اردشیر کشاورزها تاریخ این خاک را روایت میکنند و انجمنهایی چون «زیستبوم سبز پراو» با کمترین امکانات، آتشسوزیها را از ۱۷۸ مورد به ۵۸ مورد کاهش دادهاند.
این یعنی اراده مردمی، حتی با دست خالی، کارساز است؛ اگر مسئولان نیز به وظیفه خود عمل کنند.
فرجام این سخن، همان سوگندی است که در دل زاگرس تکرار شد:
«همپیمان میشویم برای حفاظت از بلوط.»
و تا زمانی که یک بلوط در زاگرس ایستاده باشد، این سوگند نیز زنده است.
اما اگر بلوطها بروند، تنها خاکستر میماند و حسرتی که هیچ بودجهای جبرانش نخواهد کرد.
پس بیایید پیش از آنکه دیر شود، نه فقط سوگند، که عمل کنیم.
