طرحی برای بازگشایی دبیرخانه نوروز؛ گامی برای حفظ میراث مشترک فرهنگی منطقه
یادداشتی از سحر کرمیخجسته در پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ چرا بازگشایی دبیرخانه نوروز ضروری است؟
دارای پیشینهای تاریخی و فرهنگی مشترک و کهن
همانطور که میدانید، کشورهای منطقهی آسیایی (بخش شرقی آنچه بهنادرست «خاورمیانه» مینامیم،
بههمراه مناطق قفقاز، آسیای میانه، شمال شبهقارهی هند شامل پاکستان و همچنین افغانستان)
دارای پیشینهای تاریخی و فرهنگی مشترک و کهن هستند.
این سرزمینها برای بیش از یک هزاره، بخشی از یک پیکرهی تمدنی واحد با مرزهای مشخص بودهاند
که در اسطورهها، ادبیات و روابط بینالملل بازتاب یافته است.
زیستِ مشترک و همزیستی مردمان این گستره در فراز و نشیبهای تاریخ، به شکلگیری فرهنگی
همبسته انجامیده که در تعاملات انسانی، امری ارزشمند، هویتساز و نشانهی اوج تعالی تمدن بشری بهشمار میرود.
این فرهنگ، بهویژه با ویژگیهایی همچون صلحجویی، مهربانی، مدارا، بازرگانی منصفانه و آبادگری،
الگویی نادر از همزیستی مسالمتآمیز را ارائه میدهد.
ارزش والای این فرهنگ، در اشتراک آن میان مردمانی با ادیان، مذاهب، زبانها، گویشها و تبارهای گوناگون نهفته است. همین تنوع و کنار هم زیستن، زمینهساز تعامل و مدارای پایدار گردیده است.
تهدیدات فراروی میراث ناملموس مشترک
متأسفانه در سالهای اخیر، بخشی از این میراث ناملموس مشترک، در نتیجهی رقابتهای ثبت جهانی
و رویههای هویتسازیِ جداگانه، در معرض خرد شدن و تغییر ذات همبستهگر خود قرار گرفته است.
کشور ایران نیز بهعنوان وارث اصلی این فرهنگ، ناآگاهانه به این روند دامن زده است.
اگر این میراث گرانبها بهصورت پراکنده و همچون ارثیهای میان فرزندان تقسیم شود، نهتنها هیچکس سود نمیبرد،
بلکه رقابتهای حاصل از آن، به پیدایش خردههویتهای رقیب انجامیده و همهی مردمان منطقه را دچار آسیب خواهد کرد. فرهنگ مشترک، همچون یک زیستبوم، غیرقابلتجزیه است؛ شکستن آن،
مانند شکستن یک کاسهی تاریخی ارزشمند است که هر قطعهاش بهتنهایی بیارزش میشود.
ادامهی این روند، به تقویت هویتهای کوچک و پراکندهای منجر میشود که تصویر یکپارچهای
از یگانگی تاریخ و فرهنگ منطقه (چه در قالب ایرانشهر و چه در چارچوب فرهنگ اسلامی) ارائه نمیدهند.
این امر، در بلندمدت، رقابت را به دشمنی تبدیل کرده و زمینهساز جنگهای منطقهای
(همچون مناقشات قرهباغ یا جنگهای مذهبی) خواهد شد.
در نهایت، این تفرقه، تمدن ارزشمند و کهن این سرزمینها را در برابر گسترش فرهنگ اروپایی
و جهانیسازیِ یکسویه، آسیبپذیر و شکننده میسازد.
راهکار کلیدی: راهاندازی مجدد دبیرخانه نوروز
بهباور ما، یک اقدام اساسی و مؤثر برای حفظ این فرهنگ مشترک، تلاش برای گفتوگو و هماهنگی
با نهادهای مرتبط با ثبت جهانی در کشورهای منطقه، دربارهی یکپارچگی میراث ناملموس است.
با توجه به اینکه برخی کشورهای نوپدید ممکن است با نام تاریخی «ایرانزمین» مخالفت داشته باشند،
پیشنهاد میشود از نام «نوروز» بهعنوان مهمترین میراث ناملموس مشترک استفاده شود.
نوروز، برخلاف تمام تلاشها برای فروکاستن آن به یک میراث قومیتی،
آینهی تمامنمای هویت مشترک فرهنگی این منطقه است.
متأسفانه دبیرخانهی نوروز که پس از ثبت جهانی این آیین شکل گرفته بود،
مدتهاست در یکی از وزارتخانهها تعطیل شده است.
ازاینرو، پیشنهاد میکنیم که این دبیرخانه مجدداً فعال شود تا:
فعالیتهای پیشین خود را از سر گیرد.
پژوهش بر روی خردهفرهنگها و رسوم وابسته به نوروز را پیگیری کند.
بخش مدیریتی آن، بهطور تخصصی به ارتباط با نهادهای ثبت جهانی در کشورهای منطقه بپردازد.
این اقدام، اگر با بردباری، دانش و مدیریت کاردان همراه شود،
در درازمدت میتواند همگرایی و صداقت علمی را بهنمایش بگذارد و نهادهای مختلف را گرد هم آورد.
اهداف و دستاوردهای بازگشایی دبیرخانه نوروز
هدف اصلی از این همافزایی، ایجاد هماهنگی در ثبت جهانی میراث ناملموس است تا:
۱. رقابتهای مخرب را به همگرایی فرهنگی تبدیل کنیم.
۲. تصویر ناخوشایند اختلافات فرهنگی را از اذهان جهانی پاک کنیم.
۳. از اتلاف توان محدود در پژوهشهای موازی جلوگیری کنیم.
۴. بر روی موضوعات اصلی سنتها و میراث ناملموس تأکید کرده و رویههای محلی را در زیرمجموعهی آنها بگنجانیم.
۵. با ثبت سریعتر و جامعتر این میراث، از نابودی آنها پیشگیری کنیم.
همچنین، دبیرخانهی نوروز باید پیگیر پیوستن کشورهایی از منطقه باشد که تاکنون به پروندهی ثبت جهانی نوروز نپیوستهاند، تا سهم فرهنگی همهی مردمان این گستره نادیده گرفته نشود.
چشمانداز آینده
هنگامی که با پشتیبانی وزارتخانهها و دولتها، این نهاد تخصصی نهادینه شود، میتوان طرحهای
دیگری را نیز برای نزدیکی و پیوند بیشتر مردمان منطقه ارائه داد.
بازگشایی دبیرخانهی نوروز، نه تنها گامی در جهت حفظ میراث کهن، بلکه حرکتی راهبردی برای
مقابله با تهدیدات فرهنگی و تحکیم هویت مشترک تمدنی ایرانشهر و جهان اسلام است.
طرحی برای بازگشایی دبیرخانه نوروز؛ گامی برای حفظ میراث مشترک فرهنگی منطقه
