مقابله با نفوذ یا خاموشی منتقدان؟ بررسی طرح جنجالی مجلس و واکنش کنشگران محیطزیست
محسن عباسیفرد عضو فدراسیونهای بینالمللی و جهانی IFJ، AIPS، FISU)) سردبیر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ سالهاست که جامعهٔ محیطزیست ایران زیر فشارهای چندگانه نفسهایش را به شماره انداخته است.
صدای مستقل محیطزیست در ایران؛ خاموشی با مجوز؟
از یک سو، تحریمهای بینالمللی دسترسی به دانش روز، تجهیزات پیشرفته و همکاری با نهادهای علمی جهانی را محدود کرده و از سوی دیگر، دو جنگ ویرانگر در منطقه، بمبها و آلودگیهای نفتی
را بر زیستگاههای حساس خلیجفارس و گونههای نادر پرندگان مهاجر فرود آورده است.
در این میانه، جمعی از حفاظتگران و فعالان مستقل محیطزیست، با اتکا به ارتباطات فرامرزی خود، کوشیدهاند صدای خاموش طبیعت ایران را به گوش جهان برسانند و بر دولتهای جنگافروز برای پایان دادن به تخریبها فشار آورند.
اما اکنون، طرحی تازه در مجلس شورای اسلامی با عنوان «مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور» با ۱۸۳ رأی موافق به تصویب رسیده است؛
طرحی که به باور بسیاری از حقوقدانان و کنشگران مدنی، با واژگان کلی و تفسیرپذیر،
هرگونه
تعامل مستقل با رسانهها و نهادهای خارجی را به اتهامی امنیتی بدل میکند
و صدای مستقل را در سکوتگاهی خطرناک فرو میبرد.
گزارشی از ابعاد این طرح و واکنشهای فعالان محیطزیستی که در خط مقدم این ماجرا قرار دارند،
در پی میآید:
خاموشی صدای مستقل محیطزیست؛ طرح مجلس و نگرانی از حذف کنشگران
طرح جدید مجلس و تهدید کنشگران مستقل محیطزیستی تحریمهای بینالمللی، جامعه محیطزیست ایران را ایزوله کرده است.
بمبهای دو جنگ اخیر بر مناطق تحت مدیریت محیطزیست فرود آمده و آلودگی نفتی، زیستگاههای خلیجفارس را در معرض خطر قرار داده است.
در چنین شرایطی، جمعی از فعالان و حفاظتگران محیطزیست کوشیدند صدای طبیعت ایران را به جهان برسانند؛ اما اکنون با طرح جدید مجلس با عنوان «مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور» که کلیات آن یکشنبه با ۱۸۳ رأی موافق به تصویب رسید،
این فعالان ممکن است با اتهامات سنگین و حبسهای طولانیمدت مواجه شوند.
واکنش حقوقدانان به کلیات طرح «مقابله با نفوذ»
کامبیز نوروزی، حقوقدان سرشناس، در یادداشتی خطاب به نمایندگان مجلس نوشت:
«اگر واقعاً به دنبال جلوگیری از تحرکات ماموران بیگانه هستید، با نقض آزادیهای فردی و اجتماعی و حق آزادی بیان و استفاده از واژگان کلی و نامفهوم، کاری از پیش نمیبرید.
این روش به جای مقابله با نفوذ، دامنهٔ اتهام را برای کارشناسان، دانشگاهیان، نویسندگان، فیلمسازان، موسیقیدانان و روزنامهنگاران گسترش میدهد.»
این طرح در حالی با حداقل مخالفت (تنها ۴ رأی مخالف) از سوی نمایندگان مواجه شد که ۶۶ نماینده نیز در رأیگیری شرکت نکردند.
موج گستردهای از واکنشهای اجتماعی و حقوقی به دنبال این مصوبه شکل گرفته است.
ایمان ابراهیمی: «برای حرف زدن مجوز نمیخواهم، مستقل بودن به اعتبار است»
ایمان ابراهیمی، حفاظتگر محیطزیست، که پس از آتشبس با مجموعهای از گفتوگوهای رسانهای (داخلی و خارجی) به تبعات زیستمحیطی جنگ پرداخت، تأکید دارد که استقلال رأی و بیان، شرط اصلی اعتمادپذیری است.
او میگوید:
«اگر برای ابراز نظر نیاز به مجوز داشته باشم، دیگر مستقل نیستم و حرفم مورد اعتماد نخواهد بود. ترجیح میدهم سکوت کنم تا به دنبال مجوز برای مصاحبه بروم.
این رویه، چهره ایران را در افکار عمومی جهانی تضعیف کرده و موقعیتهای بینالمللی کشور را تهدید میکند.»
ابراهیمی افزود که طرح جدید، بسیاری از فعالان را در فضای خاکستری قرار میدهد که نهادهای امنیتی بر اساس سلیقه درباره آنها تصمیم میگیرند:
«زندگی در این فضای بیقانونی برای فعال بینالمللی محیطزیست، غیرممکن و خطرناک است.»
محیطزیست مرز ندارد؛ جنگ و آلودگی، میراثی فراملی
به گفته ایمان ابراهیمی، محیطزیست مرزهای سیاسی را نمیشناسد. آلودگی خلیجفارس و کاهش جمعیت پرندگان مهاجر، پیامدهایی است که نه تنها ایران، بلکه کشورهای اروپایی و آفریقایی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
او بر لزوم ارتباط با رسانهها و نهادهای علمی خارجی برای اطلاعرسانی دربارهٔ
خسارتهای جنگ تأکید دارد و میگوید:
«مصاحبه با مجلات آمریکایی یا نهادهای اروپایی، میتواند فشار افکار عمومی را
برای پایان جنگ افزایش دهد.»
تشکلهای زیستمحیطی نباید محدود شوند
محمدحسین بازگیر، مدیرکل تشکلها و مشارکتهای اجتماعی سازمان حفاظت محیطزیست، نیز خواستار شفافیت در مصادیق نفوذ شده و تأکید کرد:
«باید فضا برای فعالیت تشکلها محدود نشود تا بتوانند به وظایف خود ادامه دهند.»
تعادل میان آزادی و امنیت؛ ضرورت قانونگذاری شفاف
محمدصالح نقرهکار، وکیل دادگستری و عضو کانون وکلا، با اشاره به تجربهٔ خود
در پروندههای نهادهای مدنی گفت:
«در شرایط جنگی، نه رویکرد امنیتیِ صِرف درست است و نه غفلت از هرگونه مقررات.
باید میان آزادی مدنی و ملاحظات امنیتی تعادل برقرار کرد.»
او بر لزوم تبیین قوانین شفاف و از پیشتعیینشده تأکید کرد و افزود:
«نهادهای مدنی را نباید با نگاه امنیتی یا پلیسی تحلیل کرد.
این نهادها بر پایهٔ مشارکت داوطلبانه شهروندان شکل گرفتهاند و
باید در چارچوب حقوقیِ واضح فعالیت کنند.»
فرجام سخن:
تاریخ نشان داده که پیشرفت و توسعهی پایدار، در گرو تضارب آرا و حضور صداهای مستقل
شکل میگیرد؛
صداهایی که بیهراس از مجوز و اتهام، از دردهای مشترک انسانی و زیستبومی سخن میگویند. قانون «مقابله با نفوذ» اگر به درستی و با شفافیت کامل تدوین شود، میتواند از منافع ملی صیانت کند،
اما اگر در مسیر انقباضی و محدودکننده قرار گیرد، میراث آن برای محیطزیست ایران،
چیزی جز انزوای بیشتر و نابودی خاموش گونهها و زیستگاهها نخواهد بود.
شاید سوال اصلی این است: آیا ما میتوانیم همزمان هم از کشورمان در برابر تهدیدات واقعی محافظت کنیم و هم اجازه دهیم که حافظان طبیعت، بیدغدغه از مرزهای علمی و رسانهای عبور کنند؟
پاسخ این پرسش، سرنوشت محیطزیست ایران را در دهههای آینده رقم خواهد زد
مقابله با نفوذ یا خاموشی منتقدان؟ بررسی طرح جنجالی مجلس و واکنش کنشگران محیطزیست
