«ژئوپارک ارس» در آستانه گرفتن کارت زرد یا اخراج از یونسکو؟
سحر کرمیخجسته گزارشگر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ با نزدیک شدن به ارزیابی چهارساله ژئوپارک ارس در یونسکو، نگرانیها از صدور کارت زرد یا حتی خروج این میراث جهانی از شبکه ژئوپارکها افزایش یافته است.
کمبود نیروی متخصص، جابهجایی مدیریت و تعطیلی موزههای محلی از مهمترین چالشهاست.
نگرانیهایی جدی درباره آینده این میراث طبیعی ایران
با فرا رسیدن دورۀ چهارسالۀ ثبت جهانی «ژئوپارک ارس» در یونسکو، نگرانیهایی جدی درباره آینده
این میراث طبیعی ایران مطرح شده است.
کارشناسان هشدار میدهند که در صورت برطرف نشدن کاستیهای موجود، این ژئوپارک جهانی ممکن است
«کارت زرد» دریافت کند یا حتی تا مرز خروج از شبکه جهانی ژئوپارکهای یونسکو پیش برود.
اما آیا این تهدید جدی است و چه عواملی جایگاه ارس را به خطر انداختهاند؟
ارزیابی چهارساله؛ فرصتی حساس برای ژئوپارک ارس
ژئوپارک ارس با ۳۱ ژئوسایت، در خردادماه ۱۴۰۲ (۲۰۲۳) به شبکه ژئوپارکهای جهانی یونسکو پیوست
و اکنون نخستین ارزیابی دورهای خود را پیش رو دارد.
این ارزیابی در بهار و تابستان سال آینده انجام میشود و نتیجه آن میتواند «کارت سبز» (تمدید چهارساله)،
«کارت زرد» (اخطار دو ساله) یا حتی لغو عضویت باشد.
چالشهای اصلی از نگاه مسئولان و کارشناسان
۱.کمبود نیروی انسانی متخصص و بودجه ناکافی
علیرضا امری کاظمی، مشاور ارشد ژئوپارک ارس و رئیس شبکه ژئوپارکهای جهانی ایران، در گفتوگو با درسانیوز، سه چالش کلیدی را برشمرد:
کمبود نیروی متخصص و کاهش تعداد پرسنل نسبت به زمان ثبت.
نبود ساختار مدیریتی پایدار و جابهجاییهای پیدرپی مدیران.
عدم تخصیص بودجههای مصوب برای سال جاری و آینده.
او تأکید کرد: «جابهجاییهای مکرر مدیریتی، پایداری ژئوپارک را زیر سؤال میبرد و
از نظر یونسکو امتیاز منفی محسوب میشود، هرچند شبکه جهانی مستقیماً به مسائل داخلی ورود نمیکند.»
۲. تعطیلی موزههای محلی؛ ضربهای به تعامل با جامعه
مهدی عباسی، مدیر اسبق گردشگری و میراث فرهنگی منطقه آزاد ارس، با اشاره به مرمتهای موفق
پیش از ثبت جهانی (مانند کلیسای سنت استپانوس، حمام تاریخی جلفا و کاروانسرای خواجهنظر)،
از تعطیلی موزههای محلی پس از ثبت جهانی ابراز تأسف کرد.
او گفت:
«موزههای محلی قرار بود توسط جامعه محلی اداره شوند، اما با تغییرات مدیریتی،
درِ بیشتر این اماکن بسته شد و این موضوع خطر خروج ژئوپارک را جدیتر کرده است.»
۳. حفاظت از ژئوسایتها و المانهای شهری نامناسب
به گفته عباسی، با نیروی اندک فعلی نمیتوان از ژئوسایتها بهخوبی حفاظت کرد.
او نسبت به نصب المانهای شهری غیرمرتبط در حریم ساحل رودخانه ارس بدون هماهنگی
با مدیریت ژئوپارک هشدار داد و خواستار انتقال این المانها پیش از بازدید ارزیابان شد.
۴. پروژههای ناتمام و بیتوجهی به ژئوسایتهای شرق ارس
از دیگر انتقادات عباسی، تعلل در اجرای پروژههای محوطهسازی، بهویژه
در «ژئوسایت راکفال مارازا» و «مقبره حکیم نباتی» در روستای اوشتبین است.
او همچنین از بیمهری به «اکوموزه گلفرج» به عنوان تنها موزه فعال منطقه گلایه کرد
و خواستار اقدام فوری برای توسعه آن شد.
جایگاه ژئوپارک ارس در خطر است؟
امری کاظمی با تأکید بر اینکه «از بابت ارزیابی خیلی نگران نیستیم»، اما میگوید:
«عقبافتادگیهایی از برنامههای پیشین داریم که باید جبران شود
کل سازمان منطقه آزاد ارس باید بسیج شود، چراکه شکست ژئوپارک، شکست کل سازمان و آبروی کشور است.»
از سوی دیگر، عباسی نسبت به صدور «کارت زرد» ابراز نگرانی جدی میکند و معتقد است با وجود انگیزه مدیریت جدید، هنوز فرصت برای رفع نواقص وجود دارد، مشروط بر اینکه پروژههای زیرساختی با اولویت اجرا شوند.
اهمیت ژئوپارک ارس فراتر از یک میراث محلی
ژئوپارک ارس که دومین ژئوپارک ایران پس از قشم است، در شمالغرب کشور و در محدوده
شهرستان جلفا واقع شده و مهمترین ویژگی آن، پدیده نادر «مرز پرمین ـ تریاس» با قدمت ۲۵۰ میلیون سال است.
ثبت و حفظ این ژئوپارک نه تنها به رونق گردشگری پایدار و اشتغالزایی در منطقه کمک میکند،
بلکه اعتبار علمی و بینالمللی ایران را در حوزه زمینشناسی ارتقا میبخشد.
چشمانداز
ارس در آستانه یک آزمون سرنوشتساز قرار دارد. رفع کمبود نیروی انسانی،
تأمین بودجه، تثبیت مدیریت، فعالسازی موزههای محلی و تکمیل پروژههای عمرانی، مهمترین اقداماتی است
که باید پیش از ارزیابی یونسکو انجام شود.
با وجود هشدارها، همچنان امیدواری برای موفقیت در این ارزیابی وجود دارد،
به شرط آنکه همه بخشهای مرتبط با جدیت و هماهنگی پای کار بیایند
«ژئوپارک ارس» در آستانه گرفتن کارت زرد یا اخراج از یونسکو؟
