خب همه گیلانی‌ها می‌بینن هر سال نوروز که از راه می‌رسه، چه بلایی سر استان قشنگمون میاد. سال 1403 که گذشت، بیش از 7 میلیون نفر به گیلان سفر کردند و تو نوروز هم 3 میلیون نفر شب اقامت داشتین.
خوب، اینا خودش برای اقتصاد خوبه، اما یه مسئله داریم: زباله! طبق آمار رسمی، روزانه بیش از 2 هزار تن زباله در استان تولید می‌شه. زباله اگه کنترل نشه، عامل از بین رفتن محیط زیست و ایجاد انواع بیماریه.
مناطق ساحلی: جایی که زباله با دریا یکی شده
یکی از دردناک‌ترین مسائل، نوار ساحلیه. مطابق گزارش‌ها، در شهرستان رشت که 18.8 کیلومتر نوار ساحلی داره، 7 محل دپوی زباله شناسایی شده.
اما وضعیت در آستارا وحشتناک‌‌تره. آستارا که سالانه بین 800 هزار تا 1 میلیون توریست از کشورهای مختلف می‌پذیره، روزانه 120 تن زباله تولید می‌کنه که تو روزای پرگردشگر به 150 تن می‌رسه.
این زباله‌ها کجا میرن؟ تو پناهگاه حیات وحش لوندویل! این یعنی 17 هکتار از این منطقه حفاظت شده به زباله‌دان تبدیل شده.
بوی تعفن و شیرابه که از این زباله‌ها بیرون میاد، مستقیم به دریای کاسپین می‌ره و منابع آب رو آلوده می‌کنه.
از طرفی مردم کلاچای هم که حاشیه ساحل زندگی می‌کنن، از بوی نفس‌گیر زباله‌ها و تهدید علیه سلامت‌شون شکایت دارن.
جنگل‌ها: قربانی بی‌فرهنگی
جنگل‌های گیلان که یکی از زیباترین جنگل‌های جهان به شمار میرن، در حال خفه شدن در زیر انبوه زباله هستن. سراوان که قلب این فاجعه‌ست، 40 ساله که داره زباله می‌بلعه.
برآورد می‌شه بیش از یک میلیون تن زباله به ارتفاع 92 متر در این منطقه انباشته شده. این یعنی چی؟ یعنی 25 هکتار از جنگل‌های هیرکانی – جنگل‌های ثبت شده جهانی – نابود شدن.
نکته تکان‌دهنده اینه که روزانه 400 تن زباله از رشت به تنهایی به سراوان می‌ره. حجم شیرابه‌ای که از این زباله‌ها بیرون میاد، تو روزهای آفتابی 3 لیتر بر ثانیه و تو روزهای بارانی 10 تا 12 لیتر بر ثانیه می‌رسه.
این شیرابه مستقیم وارد رودخانه‌های زرجوب و گوهررود می‌شه که بعدش هم راهی به تالاب انزلی می‌شه. این وسط گناه حیوانات بومی این منطقه چیه؟!
مناطق شهری: شهرای که زیر زباله دارن نفس میکشن
شهرهای گیلان هم وضعیت بهتری ندارن. تو رشت، روزانه 563 تن زباله تولید می‌شه. برای جمع‌آوری این زباله‌ها، 80 خودرو فعاله و 9 میلیون متر مربع روزانه توسط پاکبانا نظافت می‌شه.
انزلی هم که یکی از قطب‌های گردشگری در استان گیلانه، روزانه 120 تا 125 تن زباله تولید می‌کنه. مشکل اینجاست که سیستم تصفیه زباله‌ها جوابگوی این حجم نیست. کارخانه کمپوست انزلی که قرار بود 70 تن زباله رو بازیافت کنه، الان نمی‌تونه حتی همون مقدار رو پردازش کنه.
مناطق روستایی: مظلومای که فراموش شدن
روستاهای گیلان هم از این قافله جا نموندن. طبق آمار رسمی، روزانه 600 تن زباله تو روستاهای گیلان تولید می‌شه. با 930 هزار نفر جمعیت روستایی، سرانه تولید زباله 650 گرم در روز برای هر نفر محاسبه شده.
اما مسئله اینه که سیستم جمع‌آوری تو روستاها خیلی ضعیفه. برای روستاهای کم جمعیت، تنها یک روز در هفته زباله جمع‌آوری می‌شه. این یعنی چی؟ یعنی بقیه روزهای هفته زباله‌ها تو محیط پراکنده می‌شن و طبیعت رو آلوده می‌کنن.
فاضلاب صنعتی: قاتل خاموش تالاب انزلی
یکی از مهمترین مسائل، فاضلاب صنعتی‌ست. پروژه تصفیه‌خانه فاضلاب شهر صنعتی رشت که از سال 1401 شروع شده، تا حالا تنها 15 درصد پیشرفت داشته.
رودخانه‌های زرجوب و گوهررود که بیش از 40 درصد در آلودگی تالاب انزلی سهم دارن، مستقیم از شیرابه‌های سراوان و پساب‌های صنعتی تصفیه نشده تغذیه می‌شن.
بیایید یه نگاهی به آمار رسمی بندازیم:
- کل زباله تولیدی استان: بیش از 2 هزار تن در روز
- زباله عفونی: 10 تا 13 تن در روز
- زباله شهری: 1300 تن در روز
- زباله روستایی: 600 تن در روز
- رشت: 563 تن در روز
- انزلی: 120-125 تن در روز
- آستارا: 120-150 تن در روز
وضعیت زباله در سراوان
سراوان که از سال 1363 شروع به فعالیت کرده، الان یکی از بزرگترین فجایع زیست‌محیطی کشور محسوب می‌شه. تصور کنید که 40 سال زباله انباشته شده، تا عمق 50 متری زمین نفوذ کرده و بیش از 2 هزار درخت رو خشک کرده.
تفکیک از مبدا و تغییر نگرش
استان زیبای گیلان داره زیر فشار زباله و بی‌فرهنگی خفه می‌شه. تفکیک زباله از مبدا که در بیش از 800 روستای گیلان شروع شده، اولین قدم برای نجات طبیعت زیبای گیلانه.
اما مهم‌تر از همه، نگرش ماست که باید عوض بشه. هم مردم محلی و هم گردشگرا باید بدونن که حفظ طبیعت گیلان مسئولیت همه‌مونه. وگرنه روزی میاد که این جواهر سبز تبدیل به جهنم زباله بشه.
