گردشگری ایران؛ از بحرانزدگی تا بحرانزدایی در سال ۱۴۰۴
یادداشتی از مسعود رنجبر در پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ صنعت گردشگری در خاورمیانه و شمال آفریقا، بهویژه در کشورهای نفتی، در قرن بیستویکم رشد چشمگیری داشته است. سرمایهگذاریهای کلان در خطوط هوایی مدرن، فرودگاههای نسل جدید و هتلهای زنجیرهای،
این منطقه را به یکی از قطبهای نوظهور سفر تبدیل کرده است.
اما گردشگری ایران در این میان، مسیری متفاوت و پرنوسان را طی کرده است.
ایران؛ گنجینهای از تنوع در سکوت
ایران از نظر تنوع جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبیعی، در زمره ۱۰ کشور برتر جهان جای میگیرد. ثبت ۳۲ پرونده شامل بیش از ۱۰۰ اثر در فهرست یونسکو،
حضور ۹ اقلیم از ۱۱ اقلیم معروف جهانی و قرارگیری در مسیرهای کهن تجاری همچون جاده ابریشم، تنها بخشی از داشتههای این سرزمین است.
کاروانسراهای بهجامانده و سابقهی میزبانی از برندهای بینالمللی هتلداری مانند شرایتون و هیلتن در دهه ۵۰، نشاندهندهی پیشینهی غنی گردشگری در ایران است.
وقفگاه توسعه؛ از انقلاب تا جنگ
روند رو به رشد گردشگری ایران با انقلاب ۱۳۵۷ و سپس جنگ هشتساله متوقف شد.
هرچند از اواخر دهه ۷۰، حرکتهایی برای احیای این صنعت آغاز گردید و احداث اقامتگاههای بومگردی نمونهای از این تلاشهاست،
اما این رشد در مقایسه با رقبای منطقهای بسیار کند و ناچیز بوده است.
برنامه چشمانداز ۲۰ساله با هدف جذب ۲۰ میلیون گردشگر و درآمد ۲۰ میلیارد دلاری، همچنان دستنیافته باقی مانده است.
عوامل بازدارنده؛ از تحریم تا التهاب اجتماعی
مجموعهای از چالشهای داخلی و بینالمللی از جمله تحریمهای اقتصادی،
ناآرامیهای اجتماعی، بحرانهای بهداشتی و در نهایت جنگ،
عملاً فرصت هرگونه برنامهریزی پایدار را از گردشگری ایران سلب کرده است.
سال ۱۴۰۴ را میتوان تلخترین سال صنعت سفر کشور دانست؛
سالی که بیش از ۹ ماه آن درگیر التهاب جنگ و رکود بود.
آمارهای هشداردهنده از سقوط گردشگری
در مقاطعی از سال ۱۴۰۴، ضریب اشغال هتلها در کشور تا مرز ۱۰ درصد کاهش یافت،
تورهای ورودی به صفر رسید و تورهای خروجی با ۱۰۰ درصد کنسلی مواجه شدند.
در آستانه نوروز ۱۴۰۵، خبری از رزروهای فصلی نیست و سایه جنگ، اولویت را از «سفر» به «بقا» تغییر داده است.
هتلهای شهرهای جنوبی، تهران، اصفهان و مشهد با نرخ اشغال کمتر از ۴۰ درصد، و حتی برخی با تعطیلی کامل، روبرو هستند.
نقش مغفول گردشگری در بحرانزدایی
در چنین شرایطی، شاید پرداختن به «رونق اقتصادی» در گردشگری، دور از ذهن باشد،
اما نادیده گرفتن این صنعت، یعنی فراموش کردن هزاران کسبوکار کوچک وابسته به آن.
امروز، ظرفیت خالی هزاران واحد اقامتی در مناطق امن کشور میتواند به جای یک «هزینه»، به یک «فرصت» تبدیل شود.
میزبانی از هموطنان آسیبدیده از جنگ و ارائه تخفیفهای ویژه تا مرز هزینهها، راهبردی است
که هم به آرامش جامعه کمک میکند و هم از ورشکستگی کامل این صنعت جلوگیری میکند.
بازتعریف سفر در روزهای سخت
گردشگری ایران اگرچه اکنون در بحران فرورفته، اما ظرفیت آن را دارد
که به ابزاری برای کاهش التهابات اجتماعی تبدیل شود.
روزهای سخت فعلی، فرصتی برای زندهکردن روح میزبانی ایرانی است؛
میزبانی که میتواند از دل بحرانزدگی، راهی به سوی بحرانزدایی بیابد.
شاید اینبار، سفر نه بهقصد تفریح، که بهقصد همدلی و آرامش معنا پیدا کند.
