آسیب موج انفجار به برج و باروی ۱۷۰۰ساله کوهپایه
مسعود رنجبر گزارشگر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ «کوهپایه»، شهری تاریخی در حاشیه کویر مرکزی ایران که قرنها به عنوان یکی از حلقههای اتصال مسیر اصفهان به یزد و کرمان شناخته میشد، این روزها با خبری تلخ در حوزه میراث فرهنگی مواجه شده است:
آسیب به برخی بناهای تاریخی بر اثر موج انفجار ناشی از حملات موشکی در جریان جنگ اخیر (معروف به جنگ رمضان).
این بناها که قدمت برخی به دوره ساسانی میرسد، بخشی از حافظه تاریخی شرق اصفهان را در خود جای دادهاند.
بر اساس گزارش اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان کوهپایه،
موج انفجار روزهای اخیر موجب ریزش بخشهایی از سقف دروازه ورودی کاروانسرای حمام
و همچنین آسیب به قسمتی از برج و باروی ساسانی واقع در ورودی بازار تاریخی شهر شده است.
هرچند تخریب گسترده نبوده، اما این رخداد، زنگ خطری جدی برای میراث چندین هزارساله این منطقه به شمار میرود.
جزئیات حادثه از زبان مسئول میراث فرهنگی
«سعید ملکیان»، رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان کوهپایه،
در گفتوگو با درسانیوز، با تشریح ابعاد این حادثه اظهار داشت:
«شهرستان کوهپایه در فاصله ۶۵ کیلومتری شرق اصفهان و در مجاورت محور ترانزیتی اصفهان-بندرعباس قرار گرفته است؛
مسیری که در گذشته یکی از شاخههای مهم جاده ابریشم محسوب میشد و همین موقعیت،
باعث شکلگیری مجموعهای از بناهای تاریخی، کاروانی و دفاعی در این شهر شده است.»
مهمترین نشانههای تاریخ کهن این منطقه
وی افزود:
«پیشینه تاریخی کوهپایه به دوره ساسانیان باز میگردد و در آن دوران، حصاری دفاعی پیرامون شهر ساخته شد
که امروز بخشهایی از برج و باروی آن همچنان پابرجاست و از مهمترین نشانههای تاریخ کهن این منطقه به شمار میرود.»
به گفته ملکیان، افزون بر این سازه دفاعی، مجموعه بناهای شاخصی چون کاروانسرای عباسی، کاروانسرای حمام و یک شهر زیرزمینی وسیع در زیر بافت تاریخی کوهپایه قرار دارد که هویت تاریخی این شهر را شکل میدهند.
وی تأکید کرد:
«شهر زیرزمینی کوهپایه با وسعتی حدود هفت کیلومتر در چهار طبقه ساخته شده و همچنان بخشهای ناشناختهای دارد که نیازمند کاوش و مطالعه بیشتر است.»
آسیب به کاروانسرای تاریخی و برج و باروی ساسانی
در پی حملات موشکی روزهای اخیر به نقاطی در اطراف کوهپایه، موج انفجار به این بناها آسیب رساند.
ملکیان توضیح داد:
«در اثر موج انفجار، بخشی از سقف دروازه ورودی کاروانسرای حمام که یکی از آثار ثبت ملی است، دچار ریزش شده است.
همچنین بخشی از برج و باروی ساسانی واقع در نزدیکی ورودی بازار قدیمی نیز فروریخته است.»
کارشناسان میراثفرهنگی معتقدند:
بناهای خشتی و آجری در مناطق کویری، به ویژه در برابر شوکهای ناگهانی مانند موج انفجار،
ارتعاش شدید یا زلزله بسیار حساس هستند و حتی آسیبهای کوچک میتوانند
به فروپاشی تدریجی منجر شوند.
هشدار درباره شهر زیرزمینی هفت کیلومتری
یکی از نگرانیهای جدی کارشناسان، احتمال آسیب به شهر زیرزمینی کوهپایه است.
ملکیان گفت:
«تاکنون بررسی دقیقی درباره تأثیر موج انفجار بر این مجموعه زیرزمینی انجام نشده،
اما ساختارهای زیرزمینی با سقفهای خشتی یا طاقی، در برابر لرزش بسیار آسیبپذیر هستند
و ضرورت دارد هرچه سریعتر آسیبشناسی شوند.»
برآورد خسارت و اقدامات حفاظتی
بر اساس بررسیهای اولیه، خسارت قابل مشاهده به بناهای سطح شهر حدود ۲۰ میلیارد تومان برآورد شده است،
اما هنوز ارزیابی از خسارت احتمالی به شهر زیرزمینی صورت نگرفته است.
ملکیان در خصوص اقدامات حفاظتی گفت:
«در روزهای ابتدایی جنگ، بر اساس دستورالعمل وزارت میراثفرهنگی، سپر آبی بر روی کاروانسرای عباسی نصب شد که خوشبختانه این بنا از آسیب در امان مانده است.»
وی افزود:
«هماهنگی با کارشناسان برای مستندسازی، آسیبشناسی و مرمت اضطراری آغاز شده
و در صورت تخصیص اعتبار، عملیات استحکامبخشی سریعاً انجام خواهد شد.»
ضرورت توجه ویژه به میراث کوهپایه
کارشناسان بر این باورند که این حادثه نشان داد آثار تاریخی ایران در بحرانهای نظامی نیز در معرض تهدید هستند.
کوهپایه با وجود پیشینه کهن و بناهای ارزشمند، همچنان یکی از شهرهای کمتر شناختهشده استان اصفهان است.
اکنون، با وقوع این آسیبها، ضرورت حفاظت از این میراث کهن بیش از پیش احساس میشود؛
میراثی که هر بخش آن، روایتی از تاریخ هزارانساله این سرزمین را در خود دارد
آسیب موج انفجار به برج و باروی ۱۷۰۰ساله کوهپایه
