“`html
تغییرات در روابط ایران و روسیه در میانه جنگ
به گزارش پایگاه تحلیل-خبری درسا نیوز، در خلال جنگ ایران و آمریکا، مجموعه‌ای از ملاقات‌ها میان مقامات دیپلماتیک ایران و روسیه انجام شده است. اظهارات مثبت مقامات دو کشور نشان‌دهنده این است که تهران همکاری نزدیک‌تر با مسکو را برای تقویت و ایجاد بازدارندگی بلندمدت خود ضروری می‌داند.
نگاه جدید ایران به روسیه
انیسه بصیری تبریزی در چتم‌هاوس نوشت: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نگرش تهران به روسیه را به‌طور بنیادین تغییر داده است. پیش‌تر برخی در تهران، مسکو را شریکی غیرقابل‌اعتماد می‌دانستند که از حمایت ایران بهره‌برداری می‌کرد. اما اکنون، روسیه به عنوان شریکی مهم برای تقویت نظامی ایران، بازسازی پس از جنگ و ایجاد بازدارندگی بلندمدت شناخته می‌شود.
ملاقات‌های مهم در اکتبر
در ماه اکتبر، مقامات ارشد ایران و روسیه سه دیدار مهم برگزار کردند که نشان‌دهنده اهمیت روابط دو کشور است. در تاریخ هشتم اکتبر، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در حاشیه نشست منطقه‌ای در ترکمنستان با ولادیمیر پوتین دیدار کرد. دو طرف بر اراده سیاسی مشترک برای گسترش روابط در زمینه‌های مختلف، از جمله تجارت و همکاری اقتصادی، تأکید کردند.
در تاریخ ۱۹ اکتبر، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ به تهران سفر کرد. او با پزشکیان، عباس عراقچی، وزیر خارجه و محسن رضایی، رئیس شورای عالی امنیت ملی دیدار کرد. محورهای مذاکرات شامل انرژی، حمل‌ونقل و روابط دوجانبه بود. همچنین بر اجرای توافق جامع مشارکت راهبردی امضاشده در ژانویه ۲۰۲۵ و ادامه همکاری‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری با وجود شرایط جنگی تأکید شد.
پس از این دیدارها، عراقچی اعلام کرد: «در تاریخ، هیچ‌گاه روابط ایران و روسیه تا این اندازه نزدیک نبوده است.» پزشکیان نیز از حمایت روسیه در جریان جنگ قدردانی کرد. محسن رضایی نیز بر عزم تهران برای تقویت همکاری راهبردی با مسکو تأکید کرد؛ موضوعی که نشان می‌دهد ساختار امنیتی ایران نیز از گسترش این روابط حمایت می‌کند.
در تاریخ ۲۷ اکتبر، پزشکیان برای شرکت در مجمع کشورهای صادرکننده گاز به مسکو رفت و بار دیگر با پوتین درباره همکاری‌های دوجانبه گفت‌وگو کرد. او از حمایت و کمک روسیه در حوزه‌های سیاسی و اقتصادی قدردانی کرد. پوتین نیز اعلام کرد که مبادلات تجاری دو کشور در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶، ۱۰.۴ درصد افزایش یافته است.
تأکید بر همکاری‌های هسته‌ای
پوتین همچنین بر ادامه پروژه‌های مشترک، از جمله نیروگاه هسته‌ای بوشهر، تأکید کرد. شرکت دولتی روس‌اتم اعلام کرد که شمار نیروهای ساختمانی خود در بوشهر را به ۲۰۰ نفر افزایش می‌دهد. این شرکت پس از آغاز جنگ، کارکنانش را از نیروگاه خارج کرده بود. نویسنده مدعی شد که محتوای این دیدارها تفاوت چندانی با مذاکرات پیشین دو کشور نداشت. با این حال، لحن مثبت‌تر مقامات ارشد سیاسی و امنیتی ایران قابل توجه است؛ موضوعی که از ارزیابی مساعدتر جایگاه راهبردی روسیه حکایت دارد.
تردیدهای گذشته و تغییرات جدید
نویسنده مدعی شد که این اشتیاق برای گسترش روابط با روسیه در تضاد با تردیدهای پیشین تهران درباره منافع اتحاد با مسکو قرار دارد. بخش‌هایی از ساختار رهبری ایران از مدت‌ها پیش نسبت به روسیه بدبین بوده‌اند. این بدبینی از اواخر سال ۲۰۲۲ و همزمان با جنگ اوکراین شدت گرفت. یکی از فرماندهان پیشین نیروی دریایی سپاه گفته بود: «برخی بر این باورند که روسیه تلاش کرد تا ایران را وارد جنگ اوکراین کند تا تنها نماند و فشار تحریم‌ها بر ایران افزایش یابد.»
در سال ۲۰۲۲، آمریکا و اتحادیه اروپا به دلیل حمایت از روسیه، تحریم‌های بیشتری علیه ایران اعمال کردند. همچنین در جریان سفر قبلی لاوروف به تهران در فوریه ۲۰۲۵، برخی تحلیلگران ایرانی هشدار دادند که مسکو ممکن است از ایران به‌عنوان برگ برنده در مذاکرات با واشنگتن درباره اوکراین استفاده کند. منتقدان روابط نزدیک‌تر با روسیه همچنین معتقد بودند که مسکو از حمایت تهران بیش از اندازه سود می‌برد، بدون آنکه کمک مشابهی در مقابل ارائه دهد.
تغییر در ارزیابی‌ها
با این حال، به نظر می‌رسد که جنگ آمریکا و اسرائیل ارزیابی تهران از ارزش همکاری با روسیه را تغییر داده است. بر اساس چندین گزارش، روسیه اطلاعاتی درباره مواضع نظامی آمریکا، تصاویر ماهواره‌ای برای هدف‌گیری و قطعات تسلیحاتی در اختیار ایران قرار داده است. ارزیابی تأثیر واقعی این کمک‌ها در میدان نبرد دشوار است، اما شواهد نشان‌دهنده حمایت روسیه از ایران است. این حمایت احتمالاً جایگاه طرفداران نزدیکی به مسکو در ساختار امنیتی ایران را تقویت کرده است.
این گروه که پیش‌تر از حمایت ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور فقید، برخوردار بود، اکنون جنگ را تأییدی بر استدلال دیرینه خود می‌داند: همکاری نزدیک‌تر با روسیه می‌تواند منافع راهبردی ملموسی برای ایران داشته باشد؛ از جمله کمک به دور زدن تحریم‌ها، کاهش انزوای دیپلماتیک و مقابله با فشار غرب.
ضرورت همکاری‌های راهبردی
با توجه به جنگ ایران و آمریکا و تلاش ایران برای تقویت بازدارندگی و بازسازی در ماه‌های آینده، همکاری با روسیه احتمالاً بیش از گذشته به یک ضرورت راهبردی تلقی خواهد شد. این همکاری‌ها صرفاً ابزاری برای دور زدن تحریم‌ها و مقابله با فشار غرب نیستند، بلکه این مشارکت اکنون توجیه امنیتی فوری‌تری یافته و نیازهای نظامی کنونی و اهداف بلندمدت ایران را در بر می‌گیرد.
در صورت دور جدیدی از درگیری‌ها، کمک‌های فنی و قطعات تسلیحاتی می‌توانند به ایران برای ادامه مقاومت کمک کنند. تخصص روسیه می‌تواند در بازسازی پدافند هوایی، زیرساخت‌های موشکی و صنایع دفاعی ایران مؤثر باشد. اطلاعات روسیه نیز می‌تواند به نیروهای ایرانی در ردیابی تجهیزات نظامی آمریکا و تصمیم‌گیری‌های عملیاتی کمک کند.
حمایت مسکو در صورت تشدید دوباره درگیری‌ها اهمیت بیشتری خواهد داشت و می‌تواند توان ایران را برای پیش‌بینی حملات، حفظ ظرفیت‌های نظامی و تحمیل هزینه به دشمنان افزایش دهد. در میان‌مدت و در صورت پایان جنگ، همکاری تهران و مسکو احتمالاً با هدف بازسازی توان نظامی ایران ادامه خواهد یافت و بر پدافند هوایی، پهپادها و فناوری موشکی متمرکز خواهد بود.
پیامدهای بلندمدت همکاری
هرچند توان روسیه برای پاسخ‌گویی به نیازهای ایران به‌دلیل ادامه جنگ اوکراین و فشار بر صنایع دفاعی این کشور محدود است، حتی انتقال گزینشی فناوری و دانش فنی نیز می‌تواند به تهران در رفع آسیب‌پذیری‌ها و احیای سریع‌تر توان بازدارندگی کمک کند. برای مثال، روسیه می‌تواند قطعات جایگزین سامانه پدافندی اس-۳۰۰ و فناوری جنگ الکترونیک را در اختیار ایران قرار دهد.
با این حال، این رابطه احتمالاً در برنامه‌ریزی‌های نظامی آینده، خرید تسلیحات و همکاری‌های صنایع دفاعی جایگاه محوری‌تری پیدا خواهد کرد. چنین روندی توان ایران را برای مقاومت در برابر فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا افزایش می‌دهد، هرچند موازنه قدرت را به‌کلی تغییر نخواهد داد.
نقش روسیه در راهبرد امنیتی ایران
جنگ با آمریکا شاید روسیه را به تضمین‌کننده‌ای قابل‌اعتماد برای امنیت ایران تبدیل نکرده باشد، اما می‌تواند مسکو را به بخشی ماندگارتر از راهبرد امنیتی تهران تبدیل کند؛ به‌گونه‌ای که این مشارکت، فارغ از اینکه چه کسی در قدرت باشد، به‌سختی قابل بازگشت خواهد بود.
“`
