عواملی که موجب بروز مشکلات در یادگیری میشود
یادداشتی از دکتر حیدر عظمایی در پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ طبق گزارش سازمان بهداشت جهاني، بيش از ۹۳ %از جمعيت جهان کم خون هستند که اين ميزان در دانش آموزان ۵۲ % است.
کمخونی و تاثیر آن بر یادگیری دانشآموزان
کمخوني، فقر آهن يکي از مشکلات تغذيه اي است که موجب افت تحصیلی در دختران نوجوان ميگردد و این یکی از نشانههای تأثیر کمخونی بر یادگیری است.
آهن یکی از عناصر مهم و حیاتی برای فعالیت ذهنی، جسمی و خون است که فقر آن در بدن باعث کم خونی، خستگی، سردرد، کاهش ظرفیت انجام فعالیتهای بدن میشود و به طور مستقیم بر قدرت یادگیری و تمرکز، تأثیر دارد.
منابع حاوی آهن شامل جگر، قلوه، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخم مرغ و سبزیجات برگ تیره و حبوبات میباشد
البته جذب اهن منابع حیوانی بالا است ولی منابع گیاهی به دلیل جذب پایین باید همراه ویتامین سی مصرف شوند.
متخصصین تغذیه تصریح میکنند: خوردن سیر، چایی همراه غذا و مصرف بیش از اندازه لبنیات میزان جذب آهن را در بدن کاهش میدهد و فرد با کمبود آهن مواجه میشود.
نقش ویتامینها و املاح
ویتامینها و املاح معدنی از طریق ۶ گروه غذایی اصلی در برنامه غذایی روزانه باید به بدن برسند و در این میان برخی از ویتامینها و املاح معدنی در دوران رشد نقش اساسی دارند کمبود گروه ویتامین ب، آ، د سه، امگا سه و کمبودهای املاحی مثل ید، آهن، روی است
تأثیر تغذیهای
غذاهای سرد و لبنیات
طبع ترشیجات و ماست و دوغ سرد و تر است و مصرف بیش از حد اینها باعث سردی مغز و افزایش ابتلا به حواس پرتی و کندی حافظه و آلزایمر میشود بنابراین اگر نگران کند ذهنی و حواس پرتی خودتان در یادگیری هستید، ترشیجات مصرف نکنید.
تأثیر خواب کافی و بیخوابی در یادگیری
تحقیقات گسترده در حوزه علوم اعصاب و روانشناسی شناختی بارها بر تأثیر خواب بر تقویت حافظه تأکید کردهاند.
خواب، بهویژه در مراحل خاصی از چرخه شبانه، نقش محوری در ساماندهی، تثبیت و بازیابی اطلاعات ایفا میکند.
حافظه انسان فرآیندی پویا و چندمرحلهای است و خواب، عاملی حیاتی برای حفظ پایداری اطلاعات در این فرآیند محسوب میشود
در نقطه مقابل مزایای خواب، کمبود خواب یا اختلال در الگوی طبیعی آن میتواند اثرات منفی چشمگیری بر عملکرد شناختی انسان داشته باشد.
بیخوابی مزمن، خواب منقطع یا اختلالاتی مانند آپنه خواب، از جمله عواملی هستند که مستقیماً بر فرایندهای حافظه، تمرکز و توانایی یادگیری تأثیر منفی میگذارند.
بیماریها
بهداشت سلامتی: انگیزش ضعیف، توجه ناکافی و ضعف در انجام کارها، تغذیه نامناسب، ضعف بر اثر گرسنگی و وجود رنگها و مزههای مصنوعی در غذاها طبق نظر فاین گولد روی تحرک بیش از حد کودک موثر است.
همچنین انواع بیماریها مثل سرماخوردگی مزمن، مشکلات تنفسی، آلرژیها و … در ناتوانی یادگیری کودک موثر است.
سقوط، آسیب دیدگی مغزی، ضربه وارد به سر و … در ناتوانی یادگیری مؤثر است.
روانی
یادگیری کودکان تحت تاثیر عوامل متعددی قرار می گیرد، که بیماری های روحی و روانی از جمله مهم ترین آن ها هستند. اختلالات روانی مانند اضطراب، افسردگی و بیش فعالی می توانند توانایی های شناختی، تمرکز و انگیزه کودکان را کاهش داده و در نتیجه فرآیند یادگیری را مختل کنند.
این مقاله به بررسی تاثیر بیماریهای روحی و روانی بر یادگیری کودکان پرداخته و اهمیت شناسایی زودهنگام این مشکلات و مداخلات موثر را مورد تاکید قرار می دهد.
یافته ها نشان می دهند که حمایت عاطفی، استفاده از روش های آموزشی خاص و همکاری بین معلمان، والدین و مشاوران مدرسه می تواند به بهبود شرایط یادگیری کودکان کمک کند
دانش آموزان دارای اختلالات روانی در یادگیری در معرض مشکلات عاطفی، روانی و اجتماعی زیادی هستند:
آن ها مستعد اضطراب، افسردگی و اختلالات رفتاری و همچنین احساس عزت نفس پایین و انزوای اجتماعی هستند و این امر ممکن است منجر به بحران واقعی در طول تحصیل و انتقال دشوار از دوره ابتدایی به دبیرستان شود.
همچنین تحقیقات مختلف از ناتوانی یادگیری، نشان میدهد که دانشآموزان ناتوان یادگیری در معرض مشکلات عاطفی و اجتماعی هستند.
بهعنوان مثال هنگام گذر از یک محیط آموزشی به محیط آموزشی دیگر، بیشتر دانشآموزان دچار احساس سردرگمی میشوند: آن ها در حال ترک افراد و محیطی هستند که به آن عادت کردهاند و در آن راحت هستند، حال باید تلاش کنند تا با موقعیت جدید سازگار شوند. چنین انتقالی ممکن است منجر به بحران شود.
روانشناختی
شناخت به تمام فرایندهای ذهنی و مغزی که به آگاهی انسان از خود و جهان اطرافش منتهی میشود، گفته میشود
اختلالهای شناختی یا اختلالهای عصبی-شناختی(دستهای از اختلالات روانی است که در درجه اول بر تواناییهای شناختی از جمله یادگیری، حافظه، درک، تمرکز و حل مسئله تأثیر میگذارد.
اختلال عصبی-شناختی شامل دلیریوم و اختلال عصبی-شناختی ماژور و مینور (که قبلاً با عنوان زوال عقل یا دمانس شناخته میشد) است
این اختلالها ممکن است در اثر آسیب زمینهای مغز باشند این اختلالها را به شش حوزه اصلی عملکرد شناختی تقسیم میکند: عملکرد اجرایی، یادگیری و حافظه، عملکرد ادراکی-حرکتی، زبان، توجه پیچیده و شناخت اجتماعی – هیجانی
هیجان مثبت یا منفی در یادگیری مؤثر است
فعالسازی هیجانهای مثبتی همانند امید و لذت میتواند از طریق افزایش انگیزه و تنظیم هیجان و انتخاب راهبردهای یادگیری بر فرایند یادگیری تأثیر مثبتی داشته باشد برعکس هیجانهای منفی تحصیلی چون) اضطراب و ناامیدی ممکن است
از طریق مکانیسمهای، رفتاری مانند بازداری از فعالیت به وسیله افزایش نگرانی و اضطراب و گرایش به اجتناب از شرایط موفقیتآمیز که میتواند احساسات منفی را ایجاد کند بر فرایند یادگیری تأثیرگذار باشد.
اجتماعی و محیطی
عوامل محیطی در بروز ناتوانیهای یادگیری نقش بهسزایی دارند.
چگونگی تعامل میان دانشآموز و محیط، محیطهای یادگیری نامناسب، روابط خانوادگی بیثبات، سوء استفاده از کودکان و کاربرد روشها و مواد آموزشی نامناسب در بروز و تداوم ناتوانیهای یادگیری نقش دارند
استفاده از متخصصان مختلف در فرایند آموزش، روشهای آموزشی مستقیم و استفاده از معلم ویژه میتواند در اصلاح، پیشگیری و بهبودی مشکلات دانشآموزان با ناتوانی یادگیری کمک چشمگیری کند.
از این دیدگاه، یادگیری و اجتماعی شدن نتیجه تعامل میان دانشآموز، محیط یادگیری و معلم است
عواملی را که در ایجاد نارسایی ویژه در یادگیری به صورت مستقیم یا به عنوان تسهیل کننده سهم دارند را به صورت زیر طبقه بندی می كند:
عوامل محیطی محیط های متفاوتی که کودک با آنها سروکار دارد هر کدام به نوعی در چگونگی یادگیری و بر روی تمایل و انگیزه او برای یادگیری تأثیر می گذارند.
این محیط ها را می توان به قرار زیر طبقه بندی نمود.
الف – محیط خانه: تجربیات محیطی کودک در 5 یا 6 سال اول زندگی تأثیر عمیقی بر روی رشد شناختی و هوشی او دارد و زبان به عنوان یکی از ملزومات عمده بشر، همبستگی نزدیکی با این تجربیات اولیه و مخصوصاً با والدین دارد.
ب – محیط مدرسه: کودکان زمان قابل ملاحظه ای از ساعات بیداری خود را در مدرسه می گذرانند و بنابراین روابط آنها با گروه همسن و کارکنان مدرسه از معلم گرفته تا مدیر و معاون و خدمتگذار و دیگران، تأثیر چشمگیری بر روی تجربیات آنان دارد.
از این جهت که کودکان با نارسایی ویژه در یادگیری مشکلات زیادی در حوزه زبان و رفتار اجتماعی دارند نمی توانند به راحتی روابط گروهی مناسبی با دیگران بر قرار نمایند و در نتیجه از طرف گروه همسن و معلمان طرد می شوند.
افزون بر این در مدرسه برای کوشش های خود کم تر مورد تشویق و تقویت قرار می گیرند و بیشتر از دیگران مورد انتقاد واقع می شوند که به نوبه خود بر روی یادگیری آنان تأثیر می گذارد.
معمولاً معلمان در کلاس توجه خود را بر روی چند شاگرد برگزیده، و اغلب اوقات آنهایی که از نظر درسی وضعیت خوبی دارند، متمرکز کرده ودر نتیجه به شاگردان دیگر توجه کمتری می کنند
ج- محیط اجتماعی: روابط اجتماعی کودک با دوستان و گروه های اجتماعی دیگر نوع رشد اجتماعی، شناختی و عاطفی او را تعیین می کند.
اگر این رابطه خوشایند و موفقیت آمیز باشد احساس رضایت و اعتماد به نفس، و اگر نا موفق باشد حالت ملال آوری به وجود می آورد. عدم موفقیت در روابط اجتماعی ممکن است به علت اشکال در ایجاد روابط یا نداشتن مهارت های اجتماعی لازم باشد.
اقتصادی
مشکلات اقتصادی، از جمله کاهش منابع مالی و کاهش دسترسی به منابع آموزشی، به طور مستقیم تاثیرات منفی بر کیفیت آموزش و پرورش دارند.
به منظور مقابله با این مشکلات، راهکارهایی ارائه شدند که شامل تامین منابع مالی کافی، ارتقاء شرایط کاری معلمان، افزایش حمایت اجتماعی، بهبود سیاست های آموزشی، و توسعه فناوری آموزشی بودند.
نابرابری اقتصادی تاثیرات قابل توجهی بر سیستم های آموزشی در ایران دارد و منجر به ایجاد شکافهای آموزشی و محدودیت های جدی در کیفیت یادگیری دانش آموزان می شود.
عواملی همچون عدم دسترسی به منابع آموزشی مناسب، کیفیت پایین تدریس ، فاصله در دسترسی به فناوری، و استرس های اجتماعی و روانی بر روند آموزشی دانشآموزان تاثیر منفی میگذارند.
برای مقابله با این چالش ها و ارتقاء عدالت اجتماعی ، پیشنهاداتی همچون افزایش سرمایه گذاری در مناطق محروم، توسعه برنامه های آموزشی ویژه برای دانش آموزان آسیب پذیر، تامین معلمان مجرب، و تسهیل دسترسی به فناوری ارائه شده است.
ژنتیکی علت اختلال نقص توجه و بیشفعالی
ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عصبی و محیطی است میتواند بر توانایی یادگیری اثر بگذارد و با اختلالات یادگیری همراه باشد.
اختلالات طیف اوتیسم: اوتیسم و سندرم آسپرگر نیز میتوانند با مشکلات یادگیری همراه باشند.
علت اوتیسم هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما عوامل ژنتیکی و عصبی در آن مؤثر هستند در نهایت، اختلالات یادگیری پدیدهای چند بعدی هستند و نیاز به شناسایی زودهنگام و ارائه حمایتهای لازم دارند تا وضعیت تحصیلی و اجتماعی افراد مبتلا بهبود یابد.
رشدی اختلال یادگیری از چه سنی قابل شناسایی است؟
اختلال یادگیری معمولاً زمانی قابل شناسایی است که کودک وارد محیطهایی میشود که مهارتهای شناختی مانند خواندن، نوشتن یا محاسبات ریاضی بهطور مستقیم به کار گرفته میشوند.
با این حال، نشانههای اولیه ممکن است حتی پیش از ورود به مدرسه نیز مشاهده شوند.
متخصصان معتقدند که سن ارزیابی اختلال یادگیری بهطور رسمی از حدود ۵ سالگی آغاز میشود، اما برخی علائم هشداردهنده میتوانند از ۳ سالگی به بعد نمایان شوند.
برای مثال، کودکی که در ۴ سالگی نمیتواند کلمات ساده را به خاطر بیاورد یا در تشخیص صداها مشکل دارد، ممکن است در آینده با اختلال یادگیری مواجه شود.
البته، این به این معنا نیست که هر تأخیری در رشد نشانه اختلال است؛ گاهی این مشکلات به دلیل کمبود تجربه یا آموزش ناکافی رخ میدهند.
با این حال، ارزیابی زودهنگام توسط یک متخصص میتواند تفاوت بین تأخیر طبیعی و اختلال واقعی را مشخص کند.
به همین دلیل، توجه به سن ارزیابی اختلال یادگیری از همان سالهای اولیه زندگی اهمیت دارد.
خانوادگی
خانواده نخستین و مهم ترین نهادی است که کودک در آن پرورش می یابد و نقش مهمی در شکل گیری شخصیت، نگرش، و توانایی های یادگیری او ایفا می کند.
تاثیر خانواده بر آموزش و یادگیری فرزندان می تواند تعیین کننده مسیر تحصیلی و موفقیت آینده آنان باشد.
این تاثیرات از جنبه های مختلفی همچون ایجاد محیط مناسب، حمایت عاطفی،
تشویق به یادگیری، الگوسازی، و ارتباط موثر با نظام آموزشی قابل بررسی است.
یکی از مهم ترین عوامل در این زمینه، ایجاد محیطی آرام و منظم برای یادگیری است.
والدین با تنظیم ساعات خواب، فراهم کردن فضایی مناسب برای مطالعه،
و مدیریت عوامل حواس پرتی می توانند زمینه یادگیری بهتر را برای فرزندان خود فراهم کنند.
در کنار این، نقش تشویق و انگیزه دهی والدین بسیار برجسته است.
فرزندان زمانی که موفقیت های کوچکشان مورد توجه قرار می گیرد و به صورت مثبت تقویت می شوند،
اعتمادبه نفس بیشتری پیدا کرده و تلاش بیشتری برای یادگیری از خود نشان می دهند.
از سوی دیگر، والدین به عنوان نخستین الگوهای فرزندان، تاثیر بسزایی بر نگرش آن ها نسبت به یادگیری دارند.
زمانی که والدین خود اهل مطالعه، یادگیری و پیشرفت باشند، این نگرش به طور ناخودآگاه به فرزندان نیز منتقل می شود. همچنین، روش های تربیتی والدین می تواند میزان علاقه و انگیزه فرزندان برای یادگیری را افزایش یا کاهش دهد
محیط خانوادگی نقش بیبدیلی در شکلگیری شخصیت و پیشرفت تحصیلی دانشآموزان ایفا میکند.
زمانی که خانواده مکانی برای حمایت عاطفی و روانی باشد، فرزندان با انگیزه و انرژی بیشتری به تحصیل میپردازند.
اما مشکلات خانوادگی نظیر تعارضات، اختلافات مداوم، یا مشکلات اقتصادی میتوانند منجر به کاهش تمرکز، افت نمرات و کاهش تلاش تحصیلی شوند.
تاثیر مشکلات خانوادگی بر افت تحصیلی را میتوان در جنبههای مختلف مشاهده کرد؛ از کاهش اعتماد بهنفس تا استرس روانی که مانعی بر سر راه یادگیری مؤثر است.
خانوادههایی که با مشکلات مداوم دستوپنجه نرم میکنند، ممکن است بدون اینکه متوجه باشند، عملکرد تحصیلی فرزندان خود را تحت تأثیر قرار دهند
فضای مجازی
در چند سال اخیر با توجه به افزایش استفاده از فضای مجازی، دانشآموزان زمان زیادی رو در این فضای متفاوت سپری میکند؛ بدون شک استفاده زیاد از این ابزار بدون کنترل از سمت خانوادهها، مضرات زیادی رو برای دانشآموزان به همراه دارد
فضای مجازی، این امکان رو به دانشآموزان میده که روابط اجتماعی وسیعتری رو تجربه کنند.
نوجوانان در دنیای مجازی، با چالشها و بحرانهای مختلفی روبهرو میشن که حل این بحرانها و رسیدن به راهحلهایی برای عبور از اونها، به موفقیت دانشآموزان در سالهای بالاتر زندگی کمک میکند.
عوامل آموزشی
1-تدریس ناکافی و ناصحیح به کودکان.
2-عدم فراگیری معلم از مهارت های لازم جهت تدریس درسهای پایه در مدارس
3-توقعات فوق العاده بالا یا فوق العاده پایین معلمان.
4-برنامهریزی و طرح برنامه ی آموزشی ضعیف.
5-عدم فعالیتهای برانگیزنده(نداشتن انگیزه)
6-تدریس عملی ناصحیح
7-عدم آموزش مهارتهای اجتماعی ، یادگیری و حرکتی و جسمی وعدم پرداختن به یادگیری های زبان شفاهی
8-استفاده نادرست از روشها و متد و برنامه درسی
9-عدم ارتباط درست بین معلم و دانش آموزان
بحث و نتیجهگیری
با توجه به عوامل فوق برای بهبودیادگیری ابتدا علل بروز مشکلات یادگیری باید برطرف شود سپس با تقوت در تغذیه.
خواب کافی و بهبود در روابط خانوادگی و بروزکردن سیستم آموزشی و استفاده درست ازفضای مجازی و … کیفیت یادگیری را بهتر کرد.
یک پاسخ
مطالب بسیار عالی، جامع و کامل بود ممنونم