منطقه حفاظت‌شده بیستون؛ نگین تنوع‌زیستی زاگرس و قطب طبیعت‌گردی غرب ایران
یادداشتی از محمدمهدی دبیریان در پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ منطقه حفاظت‌شده بیستون در شمال‌شرق استان کرمانشاه، با وسعتی بیش از ۵۶ هزار هکتار، نه‌تنها در کنار یکی از مشهورترین آثار تاریخی ایران قرار دارد،
بلکه به عنوان یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های طبیعی غرب کشور و بخشی از اکوسیستم منحصربه‌فرد رشته‌کوه زاگرس شناخته می‌شود.
این منطقه، پناهگاهی امن برای ده‌ها گونه جانوری و صدها گونه گیاهی است و نقشی کلیدی در حفظ تعادل محیط‌زیستی این خطه ایفا می‌کند.
موقعیت و وسعت؛ دروازه‌ای به طبیعت بکر زاگرس
منطقه حفاظت‌شده بیستون با وسعت دقیق ۵۶ هزار و ۳۱۹ هکتار، در امتداد رشته‌کوه زاگرس و در محدوده شهرستان‌های هرسین و کرمانشاه قرار گرفته است.
این منطقه از سال ۱۳۷۵ تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارد
و امروز به عنوان یکی از ذخیره‌گاه‌های مهم طبیعی غرب ایران مطرح است.
تنوع توپوگرافی شامل ارتفاعات سنگی، دره‌های ژرف، چشمه‌های خروشان،
دشت‌های مرتفع و دامنه‌های سرسبز، زیستگاه‌های گوناگونی را
برای گونه‌های مختلف جانوری و گیاهی پدید آورده است.
تنوع زیستی جانوری؛ زیستگاه گونه‌های شاخص زاگرس
بررسی‌های محیط‌زیستی نشان می‌دهد که منطقه حفاظت‌شده بیستون،
خانه‌ی گونه‌های ارزشمند پستاندارانی همچون گرگ، روباه معمولی، شغال، کفتار راه‌راه، گراز،
خرگوش، تشی، گربه وحشی و انواع جوندگان است.
در بخش پرندگان نیز گونه‌های متنوعی نظیر کبک، تیهو، عقاب طلایی، دلیجه، سارگپه، شاهین،
زاغی و چکاوک‌ها در این منطقه مشاهده شده‌اند.
افزون بر این، موقعیت جغرافیایی بیستون در مسیر مهاجرت برخی پرندگان،
بر اهمیت حفاظتی و بین‌المللی آن افزوده است.
پوشش گیاهی غنی؛ بازمانده‌ای از جنگل‌های باستانی زاگرس
پوشش گیاهی منطقه، نمونه‌ای شاخص از رویشگاه زاگرسی به شمار می‌رود.
درختان بلوط ایرانی، بنه (پسته وحشی)، زالزالک، کیکم، گلابی وحشی، بادام کوهی و ارژن،
مهم‌ترین گونه‌های درختی و درختچه‌ای این منطقه هستند.
همچنین گیاهان دارویی و مرتعی همچون آویشن، باریجه، کنگر، گل‌گاوزبان، شیرین‌بیان،
موسیر و ریواس در دشت‌ها و دامنه‌ها می‌رویند.
کارشناسان منابع طبیعی تأکید دارند که این پوشش گیاهی افزون بر تأمین نیازهای زیستی حیات‌وحش،
در کنترل فرسایش خاک، تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی و کاهش خطر سیلاب نقش بسزایی دارد
و به عنوان بخشی از سامانه اکولوژیکی زاگرس مرکزی، از اهمیت راهبردی برخوردار است.
چالش‌های پیش‌رو؛ از تغییرات اقلیمی تا فشارهای انسانی
با وجود ارزش‌های طبیعی بی‌نظیر، منطقه حفاظت‌شده بیستون با چالش‌هایی جدی روبه‌روست.
چرای بی‌رویه دام، بهره‌برداری غیرمجاز از منابع طبیعی، آتش‌سوزی‌های مکرر مراتع، شکار غیرقانونی
و پیامدهای تغییرات اقلیمی از مهم‌ترین تهدیدات این زیستگاه به شمار می‌روند. خشکسالی‌های اخیر
نیز فشار مضاعفی بر منابع آبی و پوشش گیاهی وارد کرده و
ضرورت حفاظت همه‌جانبه را بیش از پیش نمایان ساخته است.
گردشگری طبیعت‌محور؛ فرصتی مغتنم در کنار تاریخ
همجواری این منطقه با محوطه جهانی بیستون (ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو)،
ظرفیتی استثنایی برای توسعه‌ی گردشگری طبیعت‌محور و بوم‌گردی ایجاد کرده است.
هر ساله هزاران گردشگر برای بازدید از سنگ‌نبشته‌ها و آثار تاریخی به کرمانشاه سفر می‌کنند،
در حالی که پتانسیل‌های طبیعی بیستون همچنان ناشناخته باقی مانده است.
برنامه‌ریزی برای مسیرهای پیاده‌روی، کمپ‌های محیط‌زیستی و تورهای مشاهده حیات‌وحش می‌تواند
این منطقه را به یکی از مقاصد اصلی طبیعت‌گردی غرب ایران تبدیل کند.
کرمانشاه؛ استانی با پنج منطقه حفاظت‌شده و زیستگاه خرس قهوه‌ای
استان کرمانشاه با مساحتی افزون بر ۲ میلیون و ۴۹۹ هزار هکتار،
حدود ۷۰ درصد از عرصه‌های خود را به منابع طبیعی اختصاص داده است.
این استان دارای ۵۲۷ هزار هکتار جنگل و یک میلیون و ۱۹۲ هزار هکتار مرتع است
و پنج منطقه حفاظت‌شده شامل بیستون، قلاجه، بوزین و مره‌خیل، امروله دالاخانی و بدر و پریشان، سه پناهگاه حیات‌وحش ورمنجه، زله‌زرد و قراویز و دو اثر طبیعی ملی غار قوری‌قلعه و غار پراو را در خود جای داده است.
کرمانشاه با بیش از ۲۴۰ هزار هکتار مناطق تحت مدیریت حفاظت محیط زیست، میزبان گونه‌های ارزشمندی
چون شوکا، کل و بز، آهو، قوچ و میش، پلنگ و خرس قهوه‌ای است و به عنوان یکی از
اصلی‌ترین زیستگاه‌های خرس قهوه‌ای در کشور محسوب می‌شود.
منطقه حفاظت‌شده بیستون؛ نگین تنوع‌زیستی زاگرس و قطب طبیعت‌گردی غرب ایران
