کوهپایه؛ شهری با پیشینه ساسانی و اما آسیب موج انفجار به برج و باروی ۱۷۰۰ ساله کوهپایه؛ میراث ساسانی و کاروانسرای تاریخی در معرض تهدید قرار داده است.
سحر کرمیخجسته گزارشگر پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز؛ موج انفجار ناشی از حملات موشکی در جریان جنگ اخیر، اینبار تنها زیرساختها را هدف قرار نداد؛ بلکه بخشی از میراث تاریخی ایران را نیز آسیبپذیر کرد.
در شهرستان کوهپایه اصفهان، ریزش بخشی از برج و باروی ساسانی و آسیب به دروازه ورودی
کاروانسرای تاریخی حمام، نگرانیها درباره امنیت آثار ثبتشده تاریخی در شرایط بحران را افزایش داده است.
در حالی که کارشناسان در حال برآورد خسارتها هستند، وضعیت شهر زیرزمینی هفتکیلومتری کوهپایه نیز همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
کوهپایه؛ شهری با پیشینه ساسانی
اصفهان- شهرستان تاریخی کوهپایه، در شرق استان اصفهان، این روزها با یکی از مهمترین چالشهای میراثفرهنگی خود روبهرو شده است.
موج انفجار ناشی از حملات موشکی در جریان جنگ اخیر، بخشی از برج و باروی ساسانی و دروازه ورودی کاروانسرای تاریخی حمام کوهپایه را تخریب کرده و نگرانیها درباره آسیب به دیگر آثار تاریخی این شهر، از جمله شهر زیرزمینی، افزایش یافته است.
بر اساس اعلام اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان کوهپایه، اگرچه میزان خسارت فعلی محدود ارزیابی شده،
اما ویژگی سازههای خشتی و آجری این مجموعهها باعث شده کارشناسان نسبت به گسترش آسیبها در صورت تأخیر در مرمت هشدار دهند.
خسارت به کاروانسرای تاریخی و نگرانی درباره شهر زیرزمینی
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان کوهپایه در گفتوگو با پایگاه تحلیلی- خبری درسانیوز با اشاره به جایگاه تاریخی این شهر گفت:
«کوهپایه در حدود ۶۵ کیلومتری شرق اصفهان و در مسیر تاریخی اصفهان، یزد، کرمان و بندرعباس قرار دارد؛
مسیری که در گذشته یکی از شاخههای مهم جاده ابریشم بوده و به همین دلیل مجموعهای از بناهای دفاعی،
کاروانی و خدماتی در آن شکل گرفته است.»
سعید ملکیان افزود پیشینه کوهپایه به دوره ساسانی بازمیگردد و حصار دفاعی شهر که بخشهایی
از آن همچنان پابرجاست، یکی از مهمترین آثار تاریخی شرق اصفهان محسوب میشود.
به گفته او، کاروانسرای عباسی، کاروانسرای حمام و شهر زیرزمینی گسترده کوهپایه نیز از دیگر
آثار شاخص این شهر هستند.
ریزش بخشی از کاروانسرای تاریخی حمام
به گفته رئیس اداره میراثفرهنگی کوهپایه، موج انفجار باعث ریزش بخشی از سقف دروازه ورودی
کاروانسرای تاریخی حمام شده است.
او گفت:
«بخش آسیبدیده مربوط به سقف دروازه ورودی کاروانسراست که بر اثر فشار ناشی از موج انفجار فروریخته است.»
کارشناسان میراثفرهنگی معتقدند سازههای خشتی و آجری، بهویژه در مناطق کویری، در برابر لرزشهای
شدید بسیار آسیبپذیر هستند و حتی ترکهای محدود نیز میتواند به تخریب تدریجی بنا منجر شود.
آسیب به برج و باروی ۱۷۰۰ ساله ساسانی
در کنار کاروانسرای تاریخی، بخشی از برج و باروی ساسانی کوهپایه نیز دچار ریزش شده است.
این دیوار دفاعی که بیش از ۱۷ قرن قدمت دارد، در ورودی بازار تاریخی شهر قرار گرفته و یکی از
مهمترین نشانههای هویت تاریخی کوهپایه به شمار میرود.
ملکیان هشدار داد:
«اگر ارتعاشات شدید یا موج انفجار ادامه پیدا کند، احتمال فروریختن بخشهای بیشتری از این سازه وجود دارد.»
به گفته مسئولان میراثفرهنگی، از دست رفتن هر بخش از این حصار تاریخی، به معنای نابودی بخشی از
تاریخ شهر است.
خسارت اولیه؛ حدود ۲۰ میلیارد تومان
بررسیهای اولیه کارشناسان نشان میدهد میزان خسارت واردشده به آثار تاریخی کوهپایه، بهویژه برج و باروی ساسانی، حدود ۲۰ میلیارد تومان برآورد شده است.
البته این رقم تنها مربوط به آسیبهای قابل مشاهده در سطح زمین است و
هنوز وضعیت شهر زیرزمینی کوهپایه بررسی نشده است.
نگرانی درباره شهر زیرزمینی هفت کیلومتری
یکی از دغدغههای اصلی کارشناسان، احتمال آسیب به شهر زیرزمینی کوهپایه است؛
مجموعهای کمنظیر که در چهار طبقه و در گسترهای حدود هفت کیلومتر زیر بافت تاریخی شهر قرار دارد.
به گفته ملکیان، تاکنون ارزیابی دقیقی از تأثیر موج انفجار بر این مجموعه انجام نشده و بررسیهای تخصصی بهزودی آغاز خواهد شد.
او تأکید کرد:
«اگر در سازههای زیرزمینی ترکهای سازهای ایجاد شده باشد، احتمال نشست یا آسیب به بافت تاریخی سطح شهر نیز وجود خواهد داشت.»
سپر آبی از کاروانسرای عباسی محافظت کرد
در روزهای ابتدایی جنگ، وزارت میراثفرهنگی دستور اجرای اقدامات حفاظتی برای برخی آثار شاخص را صادر کرد.
یکی از این اقدامات، نصب سپر آبی روی کاروانسرای عباسی کوهپایه بود.
به گفته رئیس اداره میراثفرهنگی شهرستان، این اقدام موجب شد کاروانسرای عباسی از آسیبهای
ناشی از موج انفجار مصون بماند و تاکنون گزارشی از خسارت به این بنای تاریخی ثبت نشده است.
آغاز مستندسازی و برنامهریزی برای مرمت
اداره میراثفرهنگی کوهپایه اعلام کرده است که مرحله نخست عملیات، شامل مستندسازی و
آسیبشناسی دقیق بناهای تاریخی آغاز شده است.
به گفته ملکیان، پس از تأمین اعتبار، عملیات مرمت و استحکامبخشی آثار آسیبدیده در اولویت قرار خواهد گرفت.
او تأکید کرد سرعت عمل در مرمت اهمیت زیادی دارد، زیرا هرگونه تأخیر میتواند موجب گسترش ترکها و افزایش خسارتهای سازهای شود.
ضرورت حفاظت از میراث تاریخی در شرایط بحران
حادثه اخیر بار دیگر نشان داد که آثار تاریخی نیز در شرایط بحرانهای نظامی و امنیتی در معرض تهدید قرار دارند.
اگرچه بیشتر بناهای تاریخی کوهپایه همچنان سالم هستند، اما آسیب واردشده به برج و باروی ساسانی و کاروانسرای تاریخی حمام نشان میدهد حتی موج انفجارهای دوردست نیز میتواند خسارتهای جدی به سازههای تاریخی وارد کند.
کارشناسان میراثفرهنگی بر تدوین برنامههای حفاظت اضطراری، پایش مستمر بناهای تاریخی،
استحکامبخشی سازههای آسیبپذیر و آمادگی تیمهای مرمتی برای واکنش سریع تأکید میکنند؛
اقداماتی که میتواند از تکرار چنین خسارتهایی در آینده جلوگیری کند.
کوهپایه؛ شهری با پیشینه ساسانی
